فهرست مطالب

عنوان                                                                          صفحه

فصل اول: مقدمه

1-1. پیرازین ها 2

1-2. ساختار پیرازین ها 2

1-3. سنتز پیرازین ها 4

1-3-1. استفاده از ترکیبات 1و2-دی آمینها با ترکیبات 1و2-دی کربونیلدار. 4

1-3-2. استفاده ازترکیب -آمینو کربونیل.. 5

1-3-3. استفاده از – آمینو هیدروکسیلها 5

1-3-4. استفاده از اكسیم ها 6

1-3-5. استفاده از اتیلن دی آمین.. 6

1-3-6. استفاده از α-هالوكتون ها در حضور مایكروویو. 6

1-3-7. واکنش درون مولکولی 6

1-4. سنتز پیریدو]3و4-[b پیرازین.. 7

1-4-1. واکنش3و4-دی آمینوپیریدین با ترکیبات 1و2-دی کربونیل دار. 7

1-4-2. واکنش 5-برومو-3و4- دی آمینو پیریدین با 2-(متیل تیو)-1-فنیل اتانون. 7

1-5. واکنش های پیرازین‌ ها 8

1-6. كینوكسالین ها 10

1-7. روش های سنتز كینوكسالین ها 10

1-7-1. تراكم دی آمین های آروماتیک با تركیبات دی كربونیل دار. 10

1-7-2. حلقه زایی درون ملكولی.. 11

1-7-3. تجزیه حلقه. 12

1-7-4. سنتز کینوکسالین های جوش خورده 12

1-7-5. استفاده از کینوکسالین-آلفاکتول یا دی اون. 15

1-7-6. با بهره گرفتن از  گلی اکسال آزاد به عنوان سینتن.. 17

1-7-7. استفاده از دی کتون یا سینتن مربوطه. 17

1-7-8. استفاده از دی کتون ها برای تولید یک محصول. 18

1-7-9. استفاده از دی کتون برای تولید دو محصول ایزومری.. 19

1-8. واكنش های كینوكسالین ها 20

1-8-1. واكنش های جایگزینی.. 20

1-8-2. كاهش: 20

1-8-3. سنتزپیرازولوكینوكسالین ها از كینوكسالین ها 21

1-9. کاربرد کینوکسالین ها 22

1-9-1. فعالیت آنتی باکتریایی.. 22

1-9-2. فعالیت های ضد سرطانی کینوکسالین ها 23

 فصل دوم: بحث و بررسی

 

 

2-1. روش ها ی تهیه آریل گلی اکسال‌ ها 25

2-2. روش کلی سنتز مشتقات آریل پیریدو]2و3-[b پیرازین ها 27

2-2-1. سنتز 3-فنیل پیریدو]2و3-[b پیرازین.. 28

2-2-2. سنتز 3-(4-نیتروفنیل) پیریدو]2و3-[b پیرازین.. 28

2-2-3. سنتز3-(4-کلرو فنیل) پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 29

2-2-4. سنتز 3-(4-فلوئور فنیل) پیریدو]2و3- [bپیرازین.. 29

2-2-5. سنتز3- (3-متوکسی فنیل) پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 30

2-2-6. سنتز 3-(4-متوکسی فنیل) پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 30

2-2-7. سنتز3-(3و4-دی متوکسی فنیل) پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 31

2-2-8. سنتز 3-(]1و1ّ- بای فنیل[4-ایل)- پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 32

2-3. سنتز مشتقات 5-آریل پیرازین-2و3-دی كربونیتریل.. 33

2-3-1. سنتز 5-فنیل پیرازین-3،2–دی کربونیتریل.. 33

2-3-2. سنتز  5-( 4-کلروفنیل) پیرازین-3،2–دی کربونیتریل.. 33

2-3-3. سنتز  5-( 4-متوکسی فنیل) پیرازین-3،2–دی کربونیتریل.. 34

2-3-4. سنتز5-(]1و1ّ- بای فنیل[4-ایل)- پیرازین-3،2–دی کربونیتریل.. 34

2-3-5. سنتز 3-(4-برومو فنیل) پیریدو]2و3- [b پیرازین.. 35

2-4. سنتز2-آریل کینوکسالینها 36

2-4-1. سنتز 2-فنیل کینوکسالین.. 37

2-4-2. سنتز2-(4-نیتروفنیل) کینوکسالین.. 37

2-4-3. سنتز2-(4-فلوئوروفنیل) کینوکسالین.. 38

2-4-4. سنتز2-(3-متوکسی فنیل) کینوکسالین.. 38

2-4-5. سنتز2-(]1و1ّ- بای فنیل[4-ایل)-کینوکسالین.. 39

2-4-6. سنتز2-متوکسی-4-(کینوکسالین-2-ایل) فنل.. 39

2-4-7. سنتز2-(3و4-دی متوکسی فنیل)کینوکسالین.. 40

2-5. سنتز2-آریل 6-نیتروکینوکسالینها 41

2-5-1. سنتز 2-(4-فلوئوروفنیل)-6-نیترو کینوکسالین.. 42

2-5-2. سنتز2-(3و4-دی متوکسی فنیل)-6-نیتروکینوکسالین.. 42

2-5-3. سنتز2-(4بروموفنیل)-6-نیتروکینوکسالین.. 43

2-6. نتیجه‌گیری.. 44

 فصل سوم: بخش تجربی

3-1. مواد ودستگاه ها 46

3-2. روش سنتز مشتقات… 47

3-2-1. روش کلی سنتز مشتقات آریل پیریدو]2و3-[b پیرازین‌ها 48

3-2-2. روش کلی  سنتز مشتقات  5-آریل پیرازین-3،2–دی کربونیتریل.. 55

3-2-3. روش کلی سنتز2-آریل کینوکسالینها 59

3-2-4. روش کلی سنتز2-آریل 6-نیتروکینوکسالینها 67

 فصل چهارم ضمیمه طیف… 72

منابع و مآخذ. 89

چکیده :

کارهای جدید انجام شده در این پایان نامه شامل واکنش تراکمی آریل گلی اکسال ها ی تهیه شده طی اکسایش استوفنون های مربوط با سلنیوم دی اکسید با 1و2-دی آمینو بنزن، 2و3-دی آمینومالونیتریل، 2و3-دی آمینوپریدین و 4-نیترو-1و2-دی آمینو بنزن به منظور تهیه کینوکسالین ها وآریل پیرازین های مربوطه تحت شرایط مایکروویو می باشد.

محصولات تهیه شده با راندمان های خوب از طریق داده های طیفی 1H-NMR  و 13C-NMR و FT-IR مورد شناسایی قرار گرفتند.

فصل اول

 

مقدمه

 

1-1. پیرازین ها :

پیرازین ها دسته ای از دیازین ها بوده و دیازین ها نیز از مشتقات بنزن به شمار می روند كه به جای دو اتم كربن دارای دو اتم نیترو‍ژن می باشند. دیازین ها دارای سه ساختار ایزومری ممكن می باشند كه بسته به موقعیت های (1و2)، (1و3)و (1و4) اتم های نیتروﮋن در حلقه به ترتیب پیریدازین (1)، پیریمیدین (2) و پیرازین (3) نامیده می شوند.

1-2. ساختار پیرازین ها :

ساختار پیرازین (3) به وسیله آنالیز اشعه X و پراش الكترون تعیین شده است. پیرازین حلقه شش عضوی مسطح دارای دو اتم نیتروﮋن با تقارن D2h است كه این اتمها در حلقه نسبت به هم در موقعیت (1و4) قرارگرفته اند.
پیرازین دارای نقطه ذوب  57 بوده و در دمای ­oC­ 116 به جوش می ­آید. ظرفیت گرمایی اندازه گیری شده برای پیرازین کریستالی در محدوده­ oC­40-20 است [1]

طیف 1H-NMR شامل یک پیک  برای چهار هیدروژن معادل می باشد که در ppm63/8=δ در حلال کلروفرم دوتریه ظاهر می شود:

همچنین دارای یک پیک کربن 13C-NMR در ppm9/144=δ برای چهار کربن معادل می باشد:

فهرست مطالب

عنوان                                                   صفحه

فصل اول: مقدمه

1-1. اصول شیمی سبز. 2

1-2. آب، حلال سبز. 3

1-3. آب بعنوان حلال. 3

1-4. واکنشهای چندجزئی.. 4

1-5. واکنشهای تک ظرفی.. 4

1-6. ایندول 6

1-7. سنتز ایندول ها 6

1-7-1. سنتز ایندول به روش فیشر. 6

1-7-2. سنتز گرندبرگ… 7

1-7-3. سنتز ریزرت… 7

1-7-4. سنتز لیمگرابر- باتکو. 8

1-7-5. سنتز مدلانگ 8

1-7-6. سنتز بیچلر 9

1-7-7. سنتز ایندول به روش بارتولی.. 10

1-7-8. سنتز ننیتزسکیو 10

1-7-9. سنتز گاسمن.. 10

1-7-10. سنتز فارستنر. 11

1-7-11. سنتز فوکویاما 11

1-7-12. سنتز ایندولهای چند استخلافی از طریق واکنش حلقه زایی درون مولکولی ]2+4[ 12

1-8 . واکنش های ایندول ها 13

1-8-1. واکنش با عوامل الکتروفیل 13

1-8-2. واکنش با عوامل اکسنده 20

1-8-3. واکنش با عوامل کاهنده  20

1-8-4. واكنش با كاربن ها 21

1-9. کاربردهای داروئی ایندولها 21

 

1-9-1. 2- فنیل ایندول (2PI) سولفامات ها 21

1-9-2. تریپتوفان. 21

1-9-3. ملاتونین 22

1-9-4. سروتونین 22

1-9-5. ایندول -3- کربینول (I3C) 22

1-9-6. دی ایندولیل متان. 23

فصل دوم: بحث و بررسی

2-1. روش های تهیه آریل گلی اکسال‌ها 25

2-2. روش کلیسنتز مشتقات جدید-3-هیدروکسی- 2-آریل -6و7-دی هیدرو-H1-ایندول -4(H5)-اون ها 27

2-3. مکانیسم سنتز مشتقات جدید-3-هیدروکسی- 2-آریل -6و7-دی هیدرو-H1-ایندول -4(H5)-اون ها 27

2-4. شناسایی مشتقات جدید مشتقات جدید-3-هیدروکسی- 2-آریل -6و7-دی هیدرو-H1-ایندول -4(H5)            -اون ها 28

2-4-1. 3-هیدروکسی-2-فنیل-6و7-دی هیدرو-H1-ایندول-4(H5)-اون. 28

2-4-2. 2-(4-بروموفنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5) – اون. 29

2-4-3. 3-(3-متوكسی فنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5)- اون. 30

2-4-4. 4-(4-فلوئوروفنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5)- اون. 30

2-4-5. 3-(4-نیتروفنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5)- اون. 31

2-4-6. 3-(4-متوكسی فنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5)- اون. 31

2-4-7. 3-(3و4-دی متوكسی فنیل)-3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4    ( H5)- اون. 32

2-4-8. 3-(3و4-متیلن دیوكسی فنیل)- 6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4      (H5)- اون. 32

2-4-9. 3 -( [1وَ1-بای فنیل]-4-ایل)- 3-هیدروكسی-6و7-دی هیدرو- H1-ایندول-4( H5)- اون. 33

 فصل سوم: بخش تجربی

3-1. مواد شیمیایی و دستگاه های مورد استفاده 35

3-2. روش های سنتزی مورد استفاده 36

3-2-1. سنتز مشتقات جدید -3-هیدروکسی- 2-آریل -6و7-دی هیدرو-H1-ایندول -4(H5)-اون ها 36

. 53

چکیده :

کارهای انجام شده دراین پایان ­نامه شامل سنتز مشتقات جدید 3-هیدروکسی- 2-آریل -6و7-دی هیدرو-H1-ایندول -4(H5)-اون ها می­باشد.

در این روش ابتدا استوفنون‌ ها به آریل گلی اکسال ‌ها­ی مربوطه اکسید، سپس به مخلوط آریل گلی­­ اکسال (1) و سیکلو ­هگزان -1و3- دی ­­­اون (2) در آب، آمونیوم استات اضافه نموده و در دمای رفلاکس بهم زده شد. جامد بدست آمده  جداسازی و با آب مقطر شستشو داده شد تا آمونیوم استات اضافی از محیط خارج شود و مشتقات ایندولون ها (3) بصورت جامدات کریستالی با راندمان بالا بدست آمد.

ساختار تمام ترکیبات از طریق داده ‌های طیفی (رزونانس مغناطیسی هسته ای هیدروژن، کربن و مادون قرمز) مورد تایید قرار گرفتند.

فصل اول

 

مقدمه

 

1-1. اصول شیمی سبز:

با پیشرفت علوم و گذر از دهه­ های صنعتی شدن در غرب، بشر رفته رفته متوجه زیان­ های وارد شده بر محیط زیست شد و با وضع قوانین سختگیرانه سعی در حفظ منابع موجود خود و جلوگیری از آلودگی محیط زیست کرد.

شیمی سبز که در اوایل دهه ی 90 معرفی شد شامل فرایند های شیمیایی و فناوری ­هایی است که به حفظ محیط زیست و بهبود کیفیت زندگی کمک می کند. شیمی سبز را با نام­ های متفاوتی مانند شیمی دوست ­دار محیط زیست، شیمی پاک و اقتصاد اتمی نیز می خوانند.1 عبارت شیمی سبز که توسط IUPAC پذیرفته شده، به این صورت تعریف می شود:

«اختراع، طراحی و بکارگیری فرآورده ­های شیمیایی و فرایند­ هایی که تولید و مصرف مواد خطرناک را کاهش می­ دهد و یا حذف می کند.»2

اصول شیمی سبز معنای تازه­ ای از اصطلاح «محیط زیست» را در اختیار شیمیدان­ ها قرار داد. دوازده اصل شیمی سبز که توسط پاﻧول آناستاس و جان وارنر نوشته شد، همه­ ی موارد از جمله طراحی سنتز موثرتر، استفاده از مواد کم خطرتر و بکارگیری منابع تجدیدپذیر را شامل می­ شود.

1. جلوگیری از تولید زباله، بهتر از نابود کردن آن پس از تشکیل می­ باشد.
2. روش ­های سنتزی باید به گونه ­ای باشد که در طی فرایند، تبدیل مواد اولیه به محصول نهایی حداکثر باشد.
3. در روش ­های سنتزی قابل اجرا موادی که سمیت کمتری دارند و یا هیچ سمیتی برای سلامتی بشر و محیط زیست ندارد، بکار می رود و یا تولید می شود.
4. محصول ­های شیمیایی باید به گونه ای طراحی شوند، که اثر عوامل کاهش دهنده سمیت در آنها تغییر نکند (محصول پایدار باشد).

فهرست مطالب

عنوان                                               صفحه

چکیده 1

1-1 واکنشهایچندجزئی.. 3

1-2 پیریدوپیریمیدینها 3

]پیریمیدینها 5

]پیریمیدینهادرمحیطآبیوبدونکاتالیزگر: 5

6

7

]پیریمیدینهادرشرایطکلاسیکبااستفادهازکاتالیزگرتریاتیلبنزیلآمونیومکلرید (TEBAC)  7

]پیریمیدینبااستفادهازچالکون. 9

]پیریمیدینبااستفادهاز4-آمینو-6،2-دیهیدروکسیلپیریدین.. 9

]پیریمیدینبااستفادهازآریلیدینمالونونیتریل. 10

]پیریمیدینبااستفادهاز6-آمینواوراسیل. 10

]پیریمیدینبااستفادهازواکنشدیلزآلدر. 11

]پیریمیدینبااستفادهازکاتالیزگرپالادیماستاتوپتاسیمکربنات.. 12

]پیریمیدینبااستفادهازباربیتوریکاسید. 13

]پیریمیدینبااستفادهازآیزاتین.. 14

15

]پیریمیدینبااستفادهاز2-آمینو-6-فنیل-4-(تریفلوئورومتیل) نیکوتینونیتریل   16

]پیریمیدینبااستفادهازکاتالیزگرهیدروکلریکاسید. 17

پیریمیدینبااستفادهازتیوباربیتوریکاسید. 17

]پیریمیدینبااستفادهازکاتالیزگرایندیمتریکلرید. 18

]پیریمیدینباکاتالیزگرپارا-تولوئنسولفونیکاسید. 19

]پیریمیدینبااستفادهازمشتقاتپیریدین.. 20

]پیریمیدیندرشرایطریزموج. 21

1-2-2-1 استفادهاز 3،1-دیمتیلباربیتوریکاسید. 21

3)-اون. 21

1-2-2-3 استفادهازمالونونیتریل. 22

1-2-2-4 استفادهاز 1-فنیلمالایمید. 23

1-2-2-5 استفادهازتترونیکاسید. 23

1-2-2-6 استفادهاز 2،1-دیفنیلاتانون. 25

]پیریمیدیندرشرایطفراصوت.. 26

1-2-3-1 استفادهاز 3،1-اینداندیاون. 26

1-2-3-2 استفادهازپیرازولآمین.. 26

فصل دوم

2-1 هدفتحقیق. 29

2-2 روشتحقیق. 30

]پیریمیدین-4،2-دیاون (a93)  30

2-3 مکانیسمپیشنهادیواکنش… 33

2-4 بررسیعواملموثردرواکنش… 34

2-4-1 اثرکاتالیزگرهایمختلفبرواکنش… 34

برپیشرفتواکنش… 35

2-4-3 بررسیاثردمابرپیشرفتواکنش… 36

2-4-4 بررسیاثرحلالبرپیشرفتواکنش… 37

37

2-6 نتیجهگیری.. 42

2-7 پیشنهادبرایکارهایآینده 42

فصل سوم

3-1 تکنیکهایعمومی.. 44

پیریمیدین.. 44

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a93) 45

پیریمیدین-6-کربونیتریل (b93( 46

پیریمیدین   47

-6-کربونیتریل (c93) 47

پیریمیدین-6-کربونیتریل (d93) 48

. 49

پیریمیدین-6-کربونیتریل(93f) 50

پیریمیدین-6-کربونیتریل(93g) 51

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a94)  52

 

 

پیریمیـدین-6-کربونیتریل (b94) 53

پیریمیدین-6-کربونیتریل (c94) 54

1)-اون.(27) 55

پیریمیدین-6- کربونیتریل (a95) 56

پیریمیدین-6- کربونیتریل(95b) 57

پیریمیدین-6-کربونیتریل(95c)  58

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a93) 61

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a93) 62

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a93) 63

پیریمیدین-6- کربونیتریل (b93) 64

پیریمیدین-6- کربونیتریل (b93) 65

پیریمیدین-6- کربونیتریل (b93) 66

پیریمیدین-6- کربونیتریل (c93) 67

پیریمیدین-6- کربونیتریل (c93) 68

پیریمیدین-6- کربونیتریل (c93) 69

پیریمیدین-6- کربونیتریل (c93) 70

پیریمیدین-6- کربونیتریل (d93) 71

پیریمیدین-6- کربونیتریل (d93) 72

پیریمیدین-6- کربونیتریل (d93) 73

پیریمیدین-6- کربونیتریل (d93) 74

پیریمیدین-6-کربونیتریل (e93) 75

پیریمیدین-6-کربونیتریل (e93) 76

پیریمیدین-6-کربونیتریل (e93) 77

پیریمیدین-6-کربونیتریل (f93) 78

پیریمیدین-6-کربونیتریل (f93) 79

پیریمیدین-6-کربونیتریل (f93) 80

پیریمیدین-6-کربونیتریل (g93) 81

پیریمیدین-6-کربونیتریل (g93) 82

پیریمیدین-6-کربونیتریل (g93) 83

پیریمیدین-6-کربونیتریل.(a94)  84

پیریمیـدین-6-کربونیتریل (a94) 86

پیریمیـدین-6-کربونیتریل (b94) 87

پیریمیـدین-6-کربونیتریل (b94) 88

پیریمیدین-6-کربونیتریل (c94) 89

پیریمیدین-6-کربونیتریل (c94) 90

1)-اون.(27) 91

پیریمیدین-6- کربونیتریل(95a) 92

. 93

پیریمیدین-6-کربونیتریل (a95) 93

   94

پیریمیدین-6- کربونیتریل (a95) 94

پیریمیدین-6-کربونیتریل(95b) 95

. 95

پیریمیدین-6-کربونیتریل (b95) 96

پیریمیدین-6-کربونیتریل(95c) 97

فهرست جداول

فهرست                                                                                                                                           صفحه

جدول 2-1 اثر کاتالیزگرهای مختلف برای سنتز ترکیب.a93، a94 وa95………………………………………………….35

جدول 2-2 بررسی اثر مقدار کاتالیزگر.K2CO3 بربازده و زمان محصول.a93…………………………………………….36

جدول 2-3 بررسی اثر دما در سنتز ترکیب.a93……………………………………………………………………………………..36

جدول 2-4 اثر حلال های مختلف در تهیه ترکیب.a93با کاتالیزگرK2CO3……………………………………………..37

جدول 2-5 سنتز پیریدو]3،2- [dپیریمیدین ها در شرایط بهینه……………………………………………………………….38

فهرست اشكال

عنوان                                                                                                              صفحه

شکل 1-1 ساختار برخی از پیریدوپیریمیدین ها……………………………………………………………………….. 3

شکل 1-2 ساختار برخی از پیریدو[3،2-d]پیریمیدین های فعال زیستی…………………………………………. 4

شمای 1-1 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در محیط آبی و بدون کاتالیزگر………………………….. 5

شمای 1-2 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در محیط آبی…………………………………………………. 5

شمای 1-3 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در محیط آبی با کاتالیزگر سدیم لوریل سولفات……… 6

شمای 1-4 استفاده از نانو ذرات اکسید زیرکونیوم در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین……………… 6

شمای 1-5 استفاده از کاتالیزگر نانو Fe3O4در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین……………………….. 7

شمای 1-6 استفاده از تری اتیل بنزیل آمونیوم کلراید (TEBAC) در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین          8

شمای 1-7 مکانیسم سنتز پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها با بهره گرفتن از تری اتیل بنزیل آمونیوم کلراید (TEBAC)

…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 8

شمای 1-8 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با بهره گرفتن از چالکون……………………………………….. 9

شمای 1-9 سنتز سه جزئی مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با بهره گرفتن از کاتالیزگر پتاسیم فلوئورید-آلومینا 9

شمای 1-10 استفاده از آریلیدین مالو نیتریل در تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین…………………… 10

شمای 1-11 استفاده از 6-آمینو اوراسیل در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین………………………. 10

شمای 1-12 استفاده از دی آلکیل استیلن دی کربوکسیلات در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین.. 11

شمای 1-13 مکانیسـم سـنتز مشتقات مشتقات پیریـدو[3،2-d]پیریمیدین با اسـتفاده از دی آلکیل اسـتیلن دی 

 کربوکسیلات………………………………………………………………………………………………….. 12

شمای 1-14 استفاده از کاتالیزگر پالادیم استات در سنتز پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها……………………… 13

شمای 1-15 استفاده از باربیتوریک اسید در سنتز مشتقات اسپایرو پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها…………. 14

شمای 1-16 استفاده از آیزاتین در سنتز مشتقات اسپایرو پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها…………………….. 14

شمای 1-17 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با کاتالیزگر ویتامین B1……………………………….. 15

عنوان                                                                                                              صفحه

شمای 1-18 مکانیسم سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با کاتالیزگر ویتامین B1…………………….. 16

شمای 1-19 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با بهره گرفتن از 2-آمینو-6-فنیل-4-(تری فلوئورو متیل)نیکو

  تینو نیتریل…………………………………………………………………………………………………….. 16

شمای 1-20 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-:d5،6–d‘]پیریمیدین با کاتالیزگر هیدروکلریک اسید…………… 17

شمای 1-21 سنتز مشتقات پیرازولو]’3،’4: 6،5[پیریدو]3،2-[dپیریمیدین ها با بهره گرفتن از تیوباربیتوریک اسید

…………………………………………………………………………………………………………………………………… 18

شمای 1-22 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها با کاتالیزگر ایندیم تری کلرید……………………. 19

شمای 1-23 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با کاتالیزگر پارا-تولوئن سولفونیک اسید…………… 19

شمای 1-24 مکانیسم تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با کاتالیزگر پارا-تولوئن سولفونیک اسید… 20

شمای 1-25 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با بهره گرفتن از مشتقات پیریدین………………………… 20

شمای 1-26 سنتز دیاستریوگزین مشتقات 6-اسپایرو پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با 3،1-دی متیل باربیتوریک 

 اسید…………………………………………………………………………………………………………………… 21

شمای 1-27 سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با بهره گرفتن از 6،2-دی آمینو پیریمیدین-4-(H3)-اون 22

شمای 1-24 استفاده از شرایط ریزموج برای تهیه پیریدو[3،2-d]پیریمیدین………………………………….. 20

شمای 1-25 سنتز مشتق پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با 1-فنیل مالایمید…………………………………………. 20

شمای 1-26 استفاده از تترونیک اسید در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در شرایط ریز موج…. 21

شمای 1-27 مکانیسم سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با تترونیک اسید در شرایط ریز موج……. 22

شمای 1-28 استفاده از 2،1-ی فنیل اتانون در سنتز پیریدو[3،2-d]پیریمیدین هابا شرایط ریز موج…… 23

شمای 1-29 استفاده از 3،1-ایندان دی اون در سنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در شرایط فرا صوت        23

شمای 1-30 سـنتز مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با 5-آمـینو-3،1-دی فنیـل-H1-پیرازول در شرایط فرا

 صوت…………………………………………………………………………………………………………. 24

عنوان                                                                                                             صفحه

شمای 1-31 مکانیسـم سـنتز مشـتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین با 5-آمـینو-3،1-دی فنیـل-H1-پیرازول در

 شرایط فرا صوت…………………………………………………………………………………………… 24

شمای 2-1 تهیه مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین…………………………………………………………………. 26

شمای 2-2 تهیه ترکیب 7-آمینو-3،1-دی متیل-5-(4-کلرو فنیل)-1H-پیریدو[3،2-d]پیریمیدین-4،2-دی

اون………………………………………………………………………………………………………………………………. 27    

شمای 2-3 مکانیسم تهیه مشتقات پیریدو]3،2-[dپیریمیدین…………………………………………………….. 31

 

 

چکیده

از تراکم سه جزئی 6-آمینواوراسیل، 6-آمینو2-تیواوراسیل یا 6-آمینو-1،3-دی متیل اوراسیل با آریل آلدهید ها و مالونونیتریل، یک دسـته از مشتقات پیریدو[3،2-d]پیریمیدین در مجاورت کاتالیزگـرهای بازی با کارایی بالا، در آب به عنوان یک حلال سبز در شرایط رفلاکس تهیه شد.

کلید واژه ها: آمینواوراسیل ها، پیریدو[3،2-d]پیریمیدین ها، کاتالزگر بازی، واکنش چند جزیی

فصل اول

 

کلیات تحقیق

 

1-1 واکنش های چند جزئی

واکنش های چند جزئی یک زمینه نوید بخش و اساسی در شیمی آلی محسوب می شوند. واکنش های چند جزئی (MCR)، فرایندی هستند که در آن سه و یا تعداد بیش تری با یکدیگر ترکیب شده و محصولی با خصوصیات تمامی مواد سازنده سنتز می شود. از خصوصیات این واکنش ها می توان به امکان تولید محصولاتی متنوع با ساختار مولکولی متفاوت در مدت زمان کوتاه، اشاره کرد. همچنین مهم ترین معیار برای کارایی و قابلیت های این واکنش ها این است که تا حد امکان تعداد مراحل خالص سازی واکنش ها به حداقل برسد]1[.

1-2 پیریدوپیریمیدین ها

ساخت ترکیبات جدید حاوی پیریدین در شیمی هتروآروماتیک ها و بررسی اثرات زیستی آن ها، جایگاه ویژهای داشته و این اسکلت ساختاری در بسیاری از ترکیبات دارویی و طبیعی حضور دارد. پیریدوپیریمیدینها یکی از ساختارهای معروف

فهرست مطالب

عنوان                           صفحه

فصل اول: مقدمه و کلیات

1-1-مقدمه………………………………………………………………………………….1

1-2-کلیات………………………………………………………………………………….5

1-2-1- بررسی عمومی آرتمیا……………………………………………………………….5

1-2-2- تاریخچه آرتمیا…………………………………………………………………….5

1-2-3- اهمیت اقتصادی آرتمیا……………………………………………………………..6

1-2-4- مزایای استفاده از آرتمیا برای پرورش دهندگان و آبزیان…………………………………7

1-2-5- کاربرد آرتمیا در تغذیه آبزیان………………………………………………………..7

1-2-5-1- سیست های پوسته زدایی شده………………………………………………….8

1-2-5-2- ناپلیوس تازه تفریخ یافته……………………………………………………….8

1-2-5-3- متاناپلیوس…………………………………………………………………..9

1-2-5-4- آرتمیای جوان و بالغ…………………………………………………………..9

1-2-5-5- آرتمیا های خشك و منجمد تحت سرمای شدید…………………………………..9

1-2-5-6- استفاده از آرتمیا به عنوان حامل…………………………………………………9

1-2-6- غنی سازی ………………………………………………………………………10

1-2-6-1-  تکنیک های غنی سازی آرتمیا………………………………………………..11

1-2-6-1- 1- تکنیک غنی سازی انگلیسی……………………………………………..11

1-2-6-1-2-  تکنیک غنی سازی ژاپنی………………………………………………..12

1-2-6-1-3- تکنیک غنی سازی فرانسوی……………………………………………..12

1-2-6-1-4- تکنیک غنی سازی بلژیکی……………………………………………….13

1-2-6-2-  اهمیت غنی سازی…………………………………………………………..14

1-2-6-3- معایب غنی سازی……………………………………………………………14

1-2-6-4-  عوامل موثر بر میزان استفاده از ماده غنی سازی…………………………………15

1-2-6-5-  اساس غنی سازی خوب……………………………………………………..15

1-2-6-6-  انواع رژیم های غذایی برای غنی سازی اسیدهای چرب آرتمیا ……………………16

1-2-6-6- 1-  غنی سازی با امولسیون چربی و اسیدهای چرب……………………………17

1-2-6-6- 2-  فسفولیپیدها………………………………………………………….17

1-2-6-6- 3-  ویتامین ها……………………………………………………………17

عنوان                                                                                                                       صفحه

1-2-7- عوامل موثر در ترکیب اسیدهای چرب ناپلیوس آرتمیا…………………………………18

1-2-7-1- ژنتیک……………………………………………………………………..18

1-2-7-2-  عوامل محیطی (اختلافات تغذیه ای والدین) ……………………………………19

1-2-8- فرضیه های تحقیق……………………………………………………………….20

1-2-9- اهداف تحقیق……………………………………………………………………21

فصل دوم: مروری بر منابع

2-پیشینه تحقیق……………………………………………………………………………..23

2-1- تاریخچه غنی سازی با اسیدهای چرب……………………………………………………23

2-2- دلایل غنی سازی با اسیدهای چرب……………………………………………………..23

2-3- غنی سازی اسیدهای چرب ضروری در ناپلیوس آرتمیا……………………………………..24

2-4- مروری بر مطالعات گذشته……………………………………………………………..26

فصل سوم: مواد و روش ها

3- مواد و روش ها…………………………………………………………………………….35

3-1- مواد و وسایل استفاده شده……………………………………………………………..35

3-1-1- مواد مصرفی……………………………………………………………………..35

3-1-2- مواد غیر مصرفی………………………………………………………………….35

3-2- تهیه سیست آرتمیا و ضدعفونی آن………………………………………………………36

3-3- آماده سازی ظروف (زوگ های) غنی سازی……………………………………………….36

3-4- تخم گشایی سیست آرتمیا……………………………………………………………..37

3-5- جداسازی و شمارش لارو ها…………………………………………………………….38

3-6- غنی سازی ناپلیوس ها…………………………………………………………………39

3-7- تهیه محلول غنی سازی………………………………………………………………..40

3-8- نمونه برداری برای محاسبه میزان بقا و طول کل…………………………………………..41

3-9- نمونه برداری برای تعیین میزان اسیدهای چرب……………………………………………43

3-10- استخراج اسیدچرب…………………………………………………………………..43

3-11- آنالیز آماری…………………………………………………………………………45

فصل چهارم: نتایج

4-نتایج………………………………………………………………………………………47

عنوان                                                                                                                       صفحه

 

 

4-1- تغییرات میزان طول کل و درصد بقا در دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….47

4-2- ترکیب اسیدهای چرب ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی…………52

4-3- اسیدهای چرب LA، ALA و ARA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….53

4-4- میزان اسیدهای چرب EPA و DHA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….58

4-5- میزان PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………….63

4-6- میزان SFA،  MUFAو TFA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………………………68

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-بحث و نتیجه گیری…………………………………………………………………………75

5-1- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر طول کل و درصد بقا آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا……….75

5-2- ترکیب اسیدهای چرب مورد مطالعه در ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی……………………………………………………………………………………..77

5-3- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان ARA، EPA و  DHAآرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….77

5-4- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان LA و  ALAآرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….81

5-5- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان PUFA کل ، PUFA (n-6)  و PUFA (n-3)  درناپلی آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………….84

5-6- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان SFA،  MUFAو TFA آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….86

5-7- مقایسه تیمارهای مختلف آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا به منظور انتخاب بهترین تیمار در هر گونه………………………………………………………………………………………87

5-8- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا………………………………..88

5-9- نتیجه گیری کلی……………………………………………………………………..89

5-10- پیشنهادات………………………………………………………………………….90

منابع………………………………………………………………………………………..93

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                    صفحه

 

جدول 4-1- طول کل و درصد بقا در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)………………………………………………………..48

جدول 4-2- طول کل و درصد بقا در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………50

جدول4-3- پروفیل اسیدهای چرب در ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی…………………………………………………………………………………………….52

جدول 4-4-  میزان اسیدهای چرب LA، ALA و ARA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………………..53

جدول 4-5- میزان اسیدهای چرب LA، ALA و ARA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)…………………………………………………………………………………………….56

جدول 4-6-  میزان اسیدهای چرب EPA و DHA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)……..58

جدول 4-7-  میزان اسیدهای چرب EPA و DHA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)…………..60

جدول 4-8- میزان اسیدهای چرب PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) ( (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………. 63

جدول 4-9- میزان اسیدهای چرب PUFA، (n-6)PUFA و (n-3) PUFA (میلی گرم در گرم نمونه تر) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) ………………………………………………………………………………………….. 65

عنوان                                                                                                                    صفحه

جدول 4-10- – میزان اسیدهای چرب SFA، MUFA و TFA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………………….68

جدول 4-11- میزان اسیدهای چرب SFA، MUFA و TFA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …. 71

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                                    صفحه

شكل‌ 1-1: طرح‌ شماتیك‌ استفاده‌ از آرتمیا در نقش‌ یك‌ حامل(Van Stappen, 1996)……………………..10

شكل‌ 3-1. تخم گشایی سیست آرتمیا در زوگ های 7 لیتری………………………………………………..38

شكل‌ 3-2. جداسازی ناپلیوس ها از سیست ها و پوسته ها……………………………………………………39

شكل‌ 3-3. غنی سازی ناپلیوس ها با بهره گرفتن از امولسیون…………………………………………………….40

شكل‌ 3-4. شمارش ناپلیوس ها به منظور محاسبه درصد بقا………………………………………………….42

شكل‌ 3-5. کشیدن طول کل ناپلیوس ها با استریومیکروسکوپ ………………………………………………42

شكل‌ 3-6. نمونه برداری ناپلی برای اندازه گیری میزان اسیدهای چرب……………………………………….43

شكل‌ 3-7. دستگاه GC برای تعیین میزان اسیدهای چرب…………………………………………………..45

ضمائم

عنوان                                                                                                                    صفحه

ضمیمه 1- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا فرانسیسکانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………………………1

ضمیمه 2- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا ارومیانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………………………2

ضمیمه 3- مقایسه بهترین تیمارهای دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………3

چکیده:

تحقیق حاضر با هدف سازی غنی سازی آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا با روغن کلزا با تاکید بر میزان رشد، بقا و پروفیل اسیدهای چرب ناپلی انجام پذیرفت. این تحقیق در قالب 18 گروه آزمایشی در هر دو گونه انجام گرفت. این دو گونه در تراکم های 50000، 100000 و 200000 ناپلی در لیتر با غلظت های 1/0، 2/0 و 3/0 گرم در لیتر روغن کلزا در دمای 1±28 درجه سانتیگراد و شوری 35 گرم در لیتر به مدت 18 ساعت غنی سازی شدند. داده ها با بهره گرفتن از روش آنالیز واریانس دوطرفه (Multivariate) یا tIndependent samples T-tes و آزمون دانکن مورد ارزیابی قرار گرفتند. در تمام بررسی ها، سطح معنی دار بودن آزمون ها 05/0> P نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که غنی سازی با روغن کلزا تاثیر معنی داری بر روی رشد، بقا و افزایش اسیدهای چرب 18 کربنه دارد (05/0>P). با افزایش مدت زمان غنی سازی در تیمارهای مختلف هر دو گونه، طول کل افزایش و درصد بقا کاهش یافت (05/0>P). میزان DHA و EPA و ARA در تیمارهای مختلف هر دو گونه با افزایش مدت زمان غنی سازی به طور معنی داری تحت تاثیر قرار نگرفتند (05/0<P). میزان LA، PUFA،PUFA (n-6)، PUFA(n-3)، SFA، MUFA و TFA در هر دو گونه به طور معنی داری افزایش یافتند (05/0>P) اما میزان ALA در اکثر تیمارهای آرتمیا ارومیانا نسبت به تیمار شاهد کاهش یافت اما در آرتمیا فرانسیسکانا افزایش آن در بعضی از تیمارها نسبت به شاهد مشاهده شد (05/0>P). با توجه به یافته های تحقیق آرتمیا ارومیانا در تراکم 100000 ناپلی در لیتر با غلظت 3/0 گرم در لیتر روغن کلزا به مدت 18 ساعت غنی سازی بهترین تیمار می باشد که این تیمار دارای حداکثر مقادیر اسیدهای چرب ALA، PUFA، PUFA(n-3)، SFA و TFA نسبت به بهترین تیمار گونه فرانسیسکانا است (05/0>P). اگرچه از لحاظ میزان اسیدهای چرب LA،EPA ، DHA، PUFA (n-6) و MUFA نسبت به گونه فرانسیسکانا مقادیر کمتری دارد ولی اختلاف معنی دار ندارد (05/0<P).

کلمات کلیدی: آرتمیا ارومیانا، آرتمیا فرانسیسکانا، روغن کلزا، غنی سازی، رشد، بقا و پروفیل اسیدهای چرب ناپلی

فصل اول:

 

مقدمه و کلیات

 

• مقدمه

یکی از مشکلات موجود در پرورش ماهیان، پرورش مراحل اولیه یا نوزادی آن ها است که دارای رشد بطئی همراه با تلفات بالا می باشد (Girri et al., 2002). در پرورش لارو آبزیان اصلی ترین مسئله، تامین غذایی مناسب با كیفیت بالاست كه به راحتی توسط لارو آن ها پذیرفته و هضم شود (Kim et al., 1996). منابع عمده انرژی متابولیک در طول مراحل جنینی و لاروی قبل از تغذیه فعال در ماهیان، چربی ها و اسیدهای آمینه می باشند. در زمان تخم گشایی، لارو دارای کیسه زرده، مقادیر بالایی از این منابع انرژی را دارد اما میزان آن ها در طول مرحله تغذیه درونی کاهش می یابند (Evans et al., 2000)، بنابراین لارو با تغذیه آغازین، به غذای زنده ای نیاز دارد که به اندازه کافی این منابع انرژی را دارا باشد.

به دلیل متناسب نبودن اندازه دهان لارو بسیاری از ماهیان دریایی و برخی از ماهیان آب شیرین با ذرات غذای مصنوعی و عدم تامین نیازهای غذایی لاروها توسط این نوع مواد غذایی، استفاده از آنها در مراحل اولیه لارو آبزیان امکان پذیر نمی باشد در حالی که استفاده از غذای زنده در پرورش لارو آبزیان مختلف با رژیم غذای طبیعی آن ها همخوانی دارد و بیشتر قابل پذیرش و استفاده است (آق، 1381). پرورش موفقیت آمیز آبزیان به قابلیت دسترسی به غذای مناسب بستگی دارد تا بتواند رشد و خصوصاً سلامتی را در مراحل نوزادی و لاروی تضمین نماید.

استفاده از غذای زنده در تغذیه آغازین بسیاری از گونه های پرورشی ماهی و میگو جهت بهبود وضعیت تغذیه ای، ضریب رشد و کاهش میزان تلفات لاروها از پیشرفت شایان توجهی در امر آبزی پروری به شمار می رود. امروزه در بین غذاهای زنده مورد استفاده در تغذیه آبزیان مختلف از جمله پرورش میگوهای پنائیده، میگوی دراز آب شیرین، پرورش ماهیان دریایی و آب شیرین و ماهیان آکواریومی، از ناپلئوس های آرتمیا، در سطح وسیعی به عنوان غذای آغازین استفاده می شود (آذری تاکامی و همکاران، 1386).

ناپلی آرتمیا به عنوان بهترین غذای زنده قابل دسترس، به طور وسیع برای پرورش لارو ماهیان دریایی و سخت پوستان در تمام جهان مورد استفاده قرار می گیرد (Laven et al., 1989). مهم ترین عامل برای استفاده از آرتمیا به عنوان غذای زنده، ارزش غذایی آن به خصوص در مرحله ناپلیوس است كه دارای بیش از 60 درصد پروتئین و 15 درصد چربی بوده و همچنین كلیه اسیدهای آمینه ضروری و اكثر اسیدهای چرب را در حد مطلوب دارا می باشد (Ahmadi et al., 1990).

با وجود میزان بالای پروتئین و چربی، نتایج تحقیقات انجام شده بیانگر این موضوع می باشد كه اكثر گونه های آرتمیا از جمله آرتمیا اورمیانا (Artemia urmiana) دارای مقادیر اندكی از اسیدهای چرب غیر اشباع بلند زنجیر سری امگا 3 به خصوص اسید ایكوزاپنتانوئیک بوده و فاقد اسید چرب دوكوزاهگزانوئیک هستند (Watanabe, 1993). لذا غنی سازی ناپلیوس آرتمیا جهت بالا بردن ارزش غذایی آن امری ضروری است.

مطالعات نشان داده اند که اسیدهای چرب ضروری (EFA) از قبیل دکوزاهگزانوئیک اسید ( DHA ،3-n22:6)، ایکوزاپنتانوئیک اسید ( EPA،3-n20:5) و آراشیدونیک اسید ( ARA،6-n20:4) در تغذیه لارو ماهیان اهمیت زیادی دارند (Takeuchi.,1997; McEvoy et al., 1998; Sargent et al., 1999; Estevez et al., 1999). این اسیدهای چرب جزء فسفولیپیدها هستند که ساختار حساسی دارند و از اجزای فیزیولوژیکی غشای سلول های اکثر بافت ها به شمار می روند. با این وجود، معمولاً در مراحل اولیه تغذیه لاروی از غذای زنده از قبیل روتیفر و آرتمیا استفاده می شود که به طور طبیعی از لحاظ این اسیدهای چرب فقیر هستند. بنابراین، غنی سازی غذاهای زنده با چربی های غنی از اسیدهای

فهرست مطالب

عنوان                                                       صفحه

… 1

1-1 مقدمه. 2

1-2 ضرورت انجام تحقیق.. 6

1-3 سوالات پژوهشی.. 7

1-4  فرضیات تحقیق.. 7

1-5 اهداف تحقیق.. 8

1-6 روش تحقیق.. 8

… 11

2-1 پیشینه پژوهش…. 12

2-1-1 پیشینه پژوهش در خارج از کشور 12

2-1-2پیشینه پژوهش در داخل کشور 17

2-2 ارزیابی اثرات تجمعی محیط زیستی.. 18

2-2-1  تعاریف دیگر راجع به اثرات تجمعی: 20

2-2-2 واژه­ های کلیدی تعریف شده در رابطه با ارزیابی اثرات تجمعی.. 20

2-3 تاریخچه. 23

2-3-1 دستورالعمل­ها و مفاهیم اولیه ارزیابی اثرات تجمعی.. 24

2-3-1-1 کانادا 1994.. 24

2-3-1 -1-1 دستورالعمل فرایند انجام ارزیابی اثرات تجمعی کانادا 25

2-3-1-2 دستورالعمل اتحادیه امریکا1996.. 25

2-3-1-3 دستورالعمل اتحادیه اروپا 1997.. 26

2-3-1-4 دستورالعمل استرالیا 1990.. 26

2-4 روش های ارزیابی اثرات تجمعی.. 27

2-4-1 روش Ad Hoc. 27

2-4-2 چک­لیستها 28

2-4-3 ماتریس­ها Matrices 28

2-4-4 مدلسازی، مدلسازی مفهومی با شبکه­ ها و سیستم­های نموداری.. 30

2-4-5 مدلسازی، مدلسازی شبیه­سازی کامپیوتری.. 30

2-4-6 تجزیه و تحلیل روند  Trends Analysis 30

2-4-7 تجزیه و تحلیل مکانی- نقشه­ برداری و روی­همگذاری Spatial Analysis 31

2-4-8 تجزیه و تحلیل سیمای سرزمین  Landscape Analysis 31

2-4-9  تجزیه و تحلیل اکوسیستم Ecosystem Analysis 32

2-4-10 تجزیه و تحلیل ظرفیت قابل تحمل Carrying Capacity Analysis 32

2-4-11 روش های تطبیقی.. 33

2-4-12  شبکه­ ها Networks 33

2-4-13 تجزیه و تحلیل مکانی- سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS. 34

2-5 انتخاب روش مناسب CEA.. 35

2-5-1 نکات کلیدی برای انتخاب روشها 35

2-5-2 ویژگیهای روش های CEA.. 36

2-6 فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP) 36

2-6-1 اصول فرایند تحلیل سلسله مراتبی.. 37

2-6-2 مراحل فرایند تحلیل سلسله مراتبی.. 37

2-6-2-1 ساختن سلسله مراتبی.. 38

2-6-2-2 محاسبه وزن.. 38

2-6-3روش های محاسبه وزن نسبی.. 39

2-6-4 مزایای فرایند تحلیل سلسله مراتبی.. 40

2-7 سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) 41

2-7-1 ارتباط مراحل CEA با GIS. 42

2-7-2 ضرورت استفاده از GIS. 43

2-7-3 کاربرد GIS در CEA.. 44

2-7-4 مزایای بالقوه از لینک کردن GIS با CEA.. 44

2-7-5 محدودیتهای GIS. 45

2-8 روش معکوس فاصله: (Inverse Distance Method) 45

2-9 ماتریس تعامل در CEA.. 46

2-9-1 روش ماتریس چندگانه آرگون.. 46

2-10 ماتریس پاستاکیا (RIAM) 47

2-11 نتیجه ­گیری از روش های ارزیابی اثرات تجمعی.. 52

57

1-3 معرفی منطقه مورد مطالعه. 58

3-1-1-منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی.. 58

3-1-2 مشخصات منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی.. 59

3-1-2-1 سایت شماره 1.. 61

3-1-2-2- سایت شماره 2.. 61

3-1-2-3- سایت شماره 3.. 62

3-1-2-4 – سایت شماره 4.. 64

3-1-2-5 – سایت شماره 5.. 66

3-2 شناسایی منابع آلاینده در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. 68

3-2-1 آلودگی هوا 68

3-2-2 آلودگی پساب مجتمع­ها 70

3-3 بررسی وضعیت محیط زیستی اطراف منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. 70

3-3-1 خورموسی.. 70

3-1-3 اهمیت خوریات… 72

3-1-4 اقلیم.. 74

3-1-4-1 بـاد. 74

3-1-5 توپوگرافی: 75

3-1-6 زمین­ شناسی.. 76

3-1-7 محیط بیولوژیکی.. 76

3-1-7-1پوشش گیاهی.. 76

3-1-7-2حیات وحش (فون منطقه) 78

3-5 مطالعات اجتماعی و اقتصادی فرهنگی.. 81

3-5-1 جمعیت… 81

3-5-2 صنعت… 81

 

3-6 ویژگیهای پارامترهای مورد بررسی.. 82

3-6-1- نیاز شیمیایی به اکسیژن.. 83

3-6-2 اسیدیته. 83

3-6-3 کدورت… 83

3-6-4 کل مواد جامد محلول در آب ( TDS) 83

3-6-5 منوکسیدکربن CO.. 89

3-6-6 اکسیدهای ازت NOx. 89

90

3-6-8  تراز فشار صوت   Sound Pressure Level 94

3-7 روش تحقیق.. 99

3-7-1 عملیات میدانی.. 101

3-7-2 ابزارها و نرمافزارها 101

3-7-3 چگونگی جمع­آوری و تجزیه و تحلیل داده ­ها 101

3-7-4 محاسبه شاخص آلودگی.. 104

107

4-1 نتایج.. 108

4-1-1 بررسی آلودگی هوا 118

4-1-2 بررسی آلودگی آب… 119

4-1-3 بررسی آلودگی صوت… 121

4-1-4 ماتریسهای تعاملی.. 128

4-1-4-1 ماتریس تعاملی آلاینده­های هوا 128

4-1-4-2 ماتریس تعاملی آلاینده­های آب… 130

4-1-4-3 ماتریس تعاملی آلاینده های صوت… 133

… 137

5-1 مقایسه روش سیستم اطلاعات جغرافیایی با ماتریس تعاملی در ارزیابی اثرات تجمعی   138

5-1-1 سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) 138

5-1-2 ماتریس تعاملی.. 139

5-2پاسخ به سوالات پژوهشی.. 140

5-3 بحث… 143

5-4 برنامه ­های مدیریت محیط­زیستی.. 146

5-4-1 برنامه کنترل کیفیت و کمیت آب… 146

5-4-2 برنامه کنترل کیفیت هوا و صدا 146

5-4-3 تنظیم برنامه کنترل و پایش محیط­زیستی.. 147

5-4-4 برنامه ­های کنترل شاخص ­های اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی.. 147

5-4- 5 ارائه گزارش نتایج.. 148

5-4-6 مراقبت و پایش طرحهای مدیریت… 148

5-4-7 بررسی و مراقبت در طرح مدیریت بازسازی منطقه. 148

5-4-8 مراقبت و بررسی در طرح مدیریت آلاینده­ها 149

5-4-9 اطلاعرسانی و آموزش…. 149

5-5 راهکارهای فنی و مدیریتی کاهش و کنترل آلایندهها سازگار با محیط­زیست… 150

5-6 محدودیت­های تحقیق.. 151

5-7 پیشنهادات… 151

منابع.. 153

پیوست ها 162

فهرست شکل‌ها و نمودارها

عنوان                                                                                                              صفحه

شکل 1-1 نمودار مراحل کلی انجام تحقیق.. 9

شکل2-1: ساختار معیارهای تصمیم ­گیری در چهار سطح (اقتباس از قدسی پور،1384) 38

شکل 3-1 موقعیت منطقه مورد مطالعه. 58

شکل 3-2تصویر ماهواره ای سال 2000منطقه ویژه اقتصادی و خورهای اطراف آن.. 59

شكل 3-3:  نقشه جامع منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر (علیشاهی و همکاران، 1387). 60

شكل 3-4: نمایی از واحد الفین پتروشیمی مارون.. 62

شكل 3-5: نمایی از دودكشهای موجود در منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر. 69

شکل 3-6 منطقه بین جزرمدی خورموسی.. 72

شکل 3-7: موقعیت خوریات ماهشهر. 73

شكل 3-8: گل‌باد شهرستان ماهشهر. 75

شکل 3-9: مرز منطقه ویژه اقتصادی و مجتمع­های فعال از نظر پساب… 85

نمودار3-1:  غلظت آلاینده COD از خروجی فاضلاب مجتمع­ها 86

نمودار3-2: غلظت سالانه TDS خروجی مجتم­عهای پتروشیمی.. 86

نمودار3-3: غلظتهای pH خروجی مجتمع­ها 87

نمودار 3-4: غلظت کدورت از خروجی فاضلاب مجتمع­ها 87

شکل 3-10: مرز منطقه ویژه و موقعیت مجتمعهای فعال ازنظر آلودگی هوا 91

مجتمع­های منطقه. 92

نمودار 3-6: غلظت  سالانه CO مجتمع­های منطقه ویژه 92

مجتمع­های منطقه ویژه 93

شکل 3-11: مرز منطقه ویژه و نقاط نمونه­برداری صوت… 95

شکل 3-12: مرز منطقه ویژه و موقعیت خوریات منطقه. 99

شکل 3-13 مرز منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. 100

نمودار4-1 : مقایسه آلاینده CO مجتمع­های منطقه ویژه 108

نمودار4-2: مقایسه آلاینده NOx مجتمع­های منطقه ویژه 108

SO مجتمع­های منطقه ویژه 109

COD مجتمع­های منطقه ویژه 109

نمودار4-5: مقایسه میزان کدورت خروجی فاضلاب مجتمع­های منطقه ویژه 109

نمودار4-6:  مقایسه آلاینده TDS مجتمع­های منطقه ویژه 110

111

111

خروجی از مجتمع­ها 112

112

شکل4-5: پهنه­ بندی آلاینده CO خروجی از مجتمع­ها 113

شکل 4-6: طبقه ­بندی آلاینده CO.. 113

شکل 4-7 : پهنهبندی کمی کدورت خروجی از مجتمع­ها 114

شکل 4-8: طبقه ­بندی کیفی میزان کدورت فاضلاب خروجی مجتمع­ها 114

شکل 4-9 : پهنه­ بندی آلاینده TDS خروجی از مجتمع­ها 115

شکل4-10: طبقه ­بندی میزان TDSخروجی فاضلاب مجتمع­ها 115

شکل  4-11: پهنه­ بندی آلاینده pH خروجی از مجتمع­ها 116

شکل 4-12: طبقه ­بندی میزان pHخروجی فاضلاب مجتمع­ها 116

شکل 4-13 : پهنه­ بندی آلاینده COD خروجی از مجتمع­ها 117

شکل 4-14 طبقه ­بندی میزان COD خروجی فاضلاب مجتمع­ها 117

شکل 4-15: نقشه اثرات تجمعی آلاینده­های هوای خروجی از دودکش مجتمع­ها 119

شکل 4-16: نقشه اثرات تجمعی آلاینده­های فاضلاب خروجی از مجتمع­ها 120

شکل 4-17: نقشه اثرات تجمعی صوت… 122

شکل 4-18: نقشه اثرات تجمعی آب بر خاک منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. 124

شکل 4-19: نقشه اثرات تجمعی آب در بخشهای آبی موجود در منطقه ویژه 124

شکل 4-21: طبقه ­بندی میزان اسیدیته خروجی از فاضلاب مجتمع­ها و خوریات منطقه. 125

شکل 4-20: طبقه ­بندی میزان کدورت خروجی از مجتمع­ها و کدورت موجود در خوریات منطقه  125

شکل 4-22: نقشه اثرات تجمعی آب بر خورموسی و منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. 126

شکل 4-23: نقشه شاخص تجمعی آلودگی فلزات سنگین خوریات ماهشهر. 126

شکل 4-24: نقشه شاخص تجمعی آلودگی پارامترهای آب خوریات ماهشهر. 127

شکل 4-25: نقشه شاخص تجمعی آلودگی فاضلاب مجتمع­ها 127

شکل 4-26 : موقعیت مجتمع­های کدبندی شده هوا 129

شکل 4-27 : موقعیت مجتمع­های کدبندی شده آب… 131

نمودار4-8: میزان دامنه حرفی اثرات… 136

فهرست جداول

عنوان                                                                                                              صفحه

جدول 2-1 مقایسه EIA و CEA در سطح پروژه 26

جدول2-2مقادیرکمی قضاوتهای مدل AHP(مقیاسی برای انجام مقایسه­های زوجی) 39

جدول 2-3 ارتباط مراحل CEA با GIS. 42

جدول 2-4: معیارهای ارزیابی.. 49

جدول 2-5 : محدوده مقادیر برای مقدار ES. 50

جدول 3-1  جمعیت شهرستان ماهشهر در سال 1390.. 81

جدول 3-2: مقادیر میانگین سالانه آلاینده­های پساب خروجی فاضلابهای مجتمع­های منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر(بر حسب ppm) 84

جدول 3-3 : استانداردهای خروجی فاضلاب از مجتمع­های پتروشیمی (بر حسب ppm) 85

جدول  3-4: نتایج بدست آمده از آمار توصیفی مربوط به پارامترهای فاضلاب خروجی مجتمع­ها 85

جدول 3-5: وزن­های بدست آمده از پرسشنامه. 88

جدول  3-6 : وزن مربوط به طبقات اسیدیته آب… 88

جدول 3-7 : وزن مربوط به TDS. 88

جدول 3-8 : وزن مربوط به کدورت… 89

جدول 3-9 : وزن مربوط به COD.. 89

جدول3-10: میانگین سالانه آلاینده­های هوای خروجی دودکش­های مجتمع­های  منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر 90

جدول  3-11: استانداردهای آلاینده­های هوا 91

جدول 3-12: نتایج بدست آمده از آمار توصیفی مربوط به آلاینده­های هوا خروجی از دودکش مجتمع­ها 91

جدول 3-13 : وزن مربوط به CO.. 93

93

94

جدول 3-16: مقادیر میانگین آلاینده­های  صوت خروجی از مجتمع­های منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر (برحسب دسی بل) 94

جدول 3-17:  نتایج بدست آمده از آمار توصیفی صوت مجتمع­ها 95

جدول 3-18 : موقعیت جغرافیایی خوریات ماهشهر. 96

جدول 3-19 : مقادیر آلاینده­های خوریات ماهشهر (بر حسب میلی گرم بر لیتر) 96

جدول 3-20 : مقادیر فلزات سنگین خوریات ماهشهر (برحسب میکروگرم بر گرم) 97

جدول 3-21 : مقادیر شاخصهای تجمعی آلودگی خوریات… 97

جدول 3-22 : مقادیر شاخص تجمعی فلزات سنگین خوریات… 98

جدول3-23: استاندارد کیفیت رسوب حفاظت محیطزیست نیویورک برای فلزات سنگین  (برحسب میکروگرم بر گرم) 98

جدول 3-24: استانداردهای مربوط به پارامترهای آب… 98

جدول  3-25: نتایج بدست آمده از آمار توصیفی پارامترهای خوریات ماهشهر. 99

جدول 3-26: طبقه ­بندی کیفی شاخص درجه آلودگی اصلاح شده 104

جدول3-27: کنشهای متقابل بین پروژه­ های مختلف… 105

جدول 4-1 : کدبندی مجتمع­ها جهت ایجاد ماتریس تعاملی آلاینده­های هوا 129

جدول 4-2 : تعیین ضرایب تعاملی بین مجتمع­ها 130

جدول 4-3 : ماتریس محاسبه اثرات تجمعی.. 130

جدول 4-4 : کدبندی مجتمع­ها جهت ایجاد ماتریس تعاملی آلاینده­های آب… 132

جدول 4-5 : تعیین ضرایب تعاملی بین مجتمع­ها 132

جدول 4-6 : ماتریس محاسبه اثرات تجمعی.. 133

جدول 4-7 : کدبندی مجتمع­ها جهت ایجاد ماتریس تعاملی صوت… 134

جدول 4-8 : تعیین ضرایب تعاملی بین مجتمع­ها 135

جدول 4-9 : ماتریس محاسبه اثرات تجمعی.. 135

جدول 4-10 : نتایج حاصل از ماتریس پاستاکیا 136

چکیده

نظام اکولوژیکی ، نظامی فراگیر و به­هم پیوسته می­باشد و اقدامات انسانی نیز ترکیبی از فعالیتهای بزرگ ، کوچک و تکراری می­باشند. آنچه مسلم است ، این است که هر تصمیم و اقدام انسان بر محیط­زیست اثر می­گذارد به عبارتی دیگر ، فعالیتهای انسانی ، چه خرد و چه کلان در بستر نظام اکولوژیکی مجتمع می­گردند. در کشور ایران ارزیابی آثار توسعه بر محیط­زیست فقط در سطح پروژه به صورت (ارزیابی اثرات توسعه) انجام می­ شود. ضعف قابل توجه پروژه­ های متمرکز بر EIA به­ طور­کلی عدم توانایی کافی آن در رسیدگی به اثرات تجمعی بر محیط­زیست است اگر چه گزارش­های ارزیابی آثار توسعه بر محیط­زیست اطلاعات مفیدی در راستای پروژه فراهم می­نمایند، اما اثرات تجمعی پروژه­ ها را در کنار هم که در طول زمان آشکار می­شوند نادیده می­گیرند. در این تحقیق ابتدا روش­های ارزیابی اثرات تجمعی بیان شد و سپس برای ارزیابی اثرات تجمعی صنایع پتروشیمی موجود در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر از بین روش­های ارزیابی اثرات تجمعی دو روش سامانه اطلاعات جغرافیایی و ماتریس تعاملی استفاده گردید. نتایج حاصل از این دو روش از نظر ماهیت متفاوت بوده و از نظر مزایا و معایب و میزان داده ­های مورد نیاز برای هر روش مورد مقایسه قرار گرفت. لایه ­های اطلاعاتی رستری از پهنه­ بندی آلاینده­ها بصورت جداگانه نقشه­سازی و تلفیق شده و نقشه اثرات تجمعی آب، هوا و صوت مجتمع­های پتروشیمی تهیه گردید. مرحله بعدی محاسبه میانگین شاخص تجمعی برای آلاینده­های مربوط به خورموسی که مهمترین زیستگاه آبی در اطراف منطقه مطالعاتی است. مرحله بعدی نیز استفاده از روش ماتریس تعاملی با توجه به نزدیکی موقعیت مکانی مجتمع های پتروشیمی و به منظور کمی کردن اثرات صورت گرفت. در­نهایت با بهره گرفتن از ماتریس پاستاکیا که همان روش ارزیابی سریع است و استفاده از نظرات کارشناسی  میزان تجمعی بودن اثرات بر هر یک از محیط­های فیزیکی-شیمیایی، بیولوژیکی- اکولوژیکی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- فنی در مرحله بهره ­برداری مشخص گردید.

واژه­ های کلیدی: ارزیابی اثرات تجمعی، سامانه اطلاعات جغرافیایی،  ماتریس تعاملی، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر

 

فصل اول
چارچوب نظری

 

1-1 مقدمه

بشر در مواجهه با محیط­زیست که بقای وی به طور اجتناب­ناپذیری بدان وابسته است. شیوه معقولی را اتخاذ ننموده و به جای جامع­نگری، مال­اندیشی و برنامه ­ریزی جهت بهره­وری دیرپا از محیط پیرامونش به بهره­ گیری آنی و منفعت­جویی فوری و گذرا دلخوش داشته است (وهاب­زاده، 1372).

امروزه یکی از ارکان اقدامات حفاظتی از منابع طبیعی در مقابل اثرات زیانبار ناشی از پساب­ها، دودکش­ها و سروصدای ناشی از صنایع پتروشیمی، تجزیه و تحلیل اثرات آلودگی­ها بر جوامع­زیستی بویژه عناصری که از بیشترین حساسیت و آسیب­پذیری نسبت به آلودگی­های صنایع برخوردارند، می­باشند.

اولین بار صنعت پتروشیمی در امریکا پا به عرصه وجود گذاشت و امریکایی­ها اصطلاح « Petrochemicals» را برای مواد خام حاصله از نفت معمول نمودند و سپس در اروپا و ممالک دیگر استفاده از مواد نفتی به عنوان مواد خام اولیه آغاز گردید. در ایران نیز برای اولین بار در سال 1343 شمسی شرکت ملی صنایع پتروشیمی وابسته به شرکت ملی نفت ایران تشکیل شد و فعالیت­های خود را در این زمینه از صنعت آغاز نمود. صنایع پتروشیمی در ایران قدمتی در حدود نیم قرن دارد (مستجابی، 1387). اولین سازمان نسبتا متشکل برای این منظور بنگاه شیمیایی وابسته به وزارت اقتصاد بود. عمده­ترین فعالیت این بنگاه ایجاد کارخانه کود شیمیایی مرودشت فارس در سال 1338 بود تا اینکه در سال 1343 طبق قانون، کلیه فعالیت­هایی که به عنوان ایجاد و توسعه صنایع پتروشیمی توسط واحدهای تابعه وزارت خانه­ها و سازمان­های مختلف دولتی انجام می­شد، در شرکت ملی نفت ایران متمرکز گردید و شرکت مزبور برای تامین این منظور شرکتی فرعی به نام شرکت ملی صنایع پتروشیمی را تاسیس کرد. هدف اصلی این شرکت تولید فرآورده ­های فرعی از نفت و مشتقات نفتی و گاز طبیعی و سایر مواد خام اعم از آلی و معدنی است. (رافعه­نژاد، 1386). شرکت ملی صنایع پتروشیمی به عنوان یکی از چهار شرکت اصلی وزرات نفت از بدو تاسیس در سال 1342 تا کنون نقش مهمی را در توسعه اقتصادی، گسترش صادرات غیر­نفتی و تامین مواد اولیه صنایع پایین دستی ایفا کرده و می­ کند. این صنعت تا پایان جنگ تحمیلی 800 هزار تن انواع محصولات پتروشیمی را تولید کرد که در پایان برنامه پنج ساله سوم به مقدار 857 هزار تن انواع پلیمر توسعه یافت و پیش ­بینی می­ شود تا پایان سال 1388 یعنی پایان برنامه چهارم توسعه به رقم 10.4 میلیون برسد. در حال حاضر 11 طرح در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر، 15 طرح در منطقه ویژه اقتصادی پارس و 15 طرح در سایر مناطق کشور در دست احداث یا اجرا است که تاکنون 21 طرح مستقل و طرح توسعه برنامه پنج ساله دوم به بهره ­برداری رسیده و 11 طرح نیز در دست مطالعه است.

از طرف دیگر بطور بالقوه، صنایع پتروشیمی به عنوان یکی از بزرگترین منابع آلاینده محیط­زیست محسوب می­شوند. امروزه کنترل و کاهش اثرات آلودگی ناشی از صنایع پتروشیمی جهت حفاظت از محیط­زیست به عنوان یکی از مهم­ترین مسائل و دغدغه­های ملل جهان قرار گرفته است. مشکلات محیط­زیستی عمده این صنایع بویژه در شرایط عدم رعایت ضوابط و استانداردهای محیط­زیستی ، پیامدهای مخاطره­آمیز را به همراه داشته و طبیعت زیستی جوامع انسانی و نیز حیات­وحش را دچار اختلال می­نماید (Rooney, 2005). این صنایع با توجه به ماهیت فعالیت­ها و فرایندهای انجام گرفته و نیز بواسطه تولید پساب، انتشار گازهای آلاینده و پسماندهای خطرناک از پتانسیل ایجاد آثار سوء بر محیط­زیست برخوردار می­باشند (Xiao- ping, 2004). همچنین تخلیه پساب­های صنایع پتروشیمی با توجه به ماهیت ترکیبات آنها به منابع آبی پذیرنده، قابلیت تخریب بخش قابل توجهی از عناصر زیستی را دارا می­باشند. به طوری که بصورت مستقیم و غیر­مستقیم زمینه حذف تدریجی گونه­ های آبزی اعم از جانوری و گیاهی را فراهم می­سازد و بدین ترتیب با کاهش تعداد و تنوع گونه­ ها موجب ساده­تر شدن شبکه غذایی گردیده و منبع آبی را بخصوص در سواحل به یک منبع آبی مرده تبدیل می­نماید (Rajesh, 2006). اگرچه ارزیابی اثرات محیط­زیستی به صورت گزارش­های EIA برای تک تک پروژه­ ها انجام شده­است، و اثرات محیط­زیستی آن شناسایی­شده، اما اثرات فزاینده­ای که این پروژه­ ها به همراه دارند درنظر گرفته نمی­ شود. بنابراین این ضرورت پیش می ­آید که علاوه بر بررسی اثرات تک تک پروژه­ ها، ارزیابی اثرات تجمعی آنها نیز در قالب یک چارچوب ارائه شود. که این امر باعث افزایش ارتقا ارزیابی اثرات محیط­زیستی و ارائه پیشنهاداتی که باعث کاهش مشکلات ناشی از آن پروژه­ ها می­ شود.

خلیج­فارس دریای نیمه­بسته­ای با 40 هزار کیلومتر مربع وسعت که دارای تنوع محیط­زیستی کم نظیر است و بین 400 تا 450 گونه ماهی در آن زندگی می­ کنند. خلیج­فارس در منطقه­ای گرمسیری و خشک واقع شده که بدلیل وضعیت اکولوژیکی و محیطی ویژه، از دامنه تحمل آبزیان موجود در آن نسبت به تغییرات محیطی کاسته شده ­است و ورود آلاینده­ها نیز آسیب بیشتری به این موجودات می­زند (صمدیار، 1384). منطقه مورد مطالعه در ساحل خلیج­فارس در شهرستان ماهشهر واقع­شده و بدلیل استقرار واحدهای صنعتی پتروشیمی همانند یک گلوگاه استراتژیک در مناطق نفت و گاز ایران عمل کرده، دستیابی به منابع نفت و گاز، مواد اولیه و خوراک واحد­های صنعتی را بیش از پیش تسهیل

فهرست مطالب

عنوان                                                                               صفحه

.. 1

1-1- مقدمه. 1

1-2- کلیات.. 6

1-2-1- ساختار. 6

1-2-2- ویژگی­های ساختاری.. 7

1-2-3- ویژگی­های عمومی بلوط ایرانی.. 8

1-2-3-1- گسترشگاه گونه بلوط ایرانی.. 8

1-2-3-2- ویژگی­های اکولوژیک بلوط ایرانی.. 9

1-2-3-3- ویژگی­های جنگل­شناسی بلوط ایرانی.. 9

1-2-4- مصارف و کاربردهای بلوط ایرانی: 11

1-2-5- عوامل تخریب در جنگل­های زاگرس… 12

1-2-6- خاک.. 12

1-2-6-1- خصوصیات فیزیکی خاک.. 13

1-2-6-2- خصوصیات شیمیایی خاک.. 14

1-2-6-2-1- pH.. 14

1-2-6-2-2- پتاسیم. 15

1-2-6-2-3- سدیم خاک.. 15

1-2-6-2-4-EC.. 15

1-2-6-2-5- آهک… 16

1-2-6-2-6- ماده آلی.. 16

1-2-6-2-6- فسفر. 16

1-2-7- تنوع زیستی.. 17

1-2-7-1- شاخص ­های تنوع زیستی.. 18

1-2-7-2- شاخص‌ها و نمایه‌های ریاضی برای اندازه‌گیری تنوع. 18

1-2-7-2-1- شاخص‌های تنوع گونه‌ای.. 18

1-2-7-2-2- شاخص‌های غنای گونه‌ای.. 19

1-2-7-2-3- شاخص یكنواختی.. 19

.. 21

2-1- مطالعات انجام شده در زمینه­ ساختار جنگل.. 21

2-2- مطالعات انجام شده در زمینه­ خاک جنگل.. 26

33

3- 1- منطقه مورد مطالعه. 33

3-1-1- اطلاعات هواشناسی.. 34

3-1-2- اطلاعات زمین شناسی.. 35

3-2- روش انجام کار. 37

3-2-1- روش نمونه­برداری.. 37

3-2-2- روش محاسبه پارامترهای جنگلشناسی.. 37

3-2-3- روش مطالعه تنوع زیستی.. 39

3-2-4- محاسبه­ی شاخص ارزش اهمیت (IVI) 40

3-2-5- روش نمونه­برداری خاک.. 41

3-2-6- روش آزمایشگاهی خصوصیات شیمیایی و فیزیکی خاک.. 41

3-2-6-1- اندازه ­گیریpH خاک.. 41

3-2-6-2- اندازه‌گیری هدایت الکتریکیEC خاک.. 42

3-2-6-3- اندازه‌گیری پتاسیم قابل جذب.. 42

3-2-6-4- اندازه گیری کربن آلی (مواد آلی خاک) 42

3-2-6-5- اندازه‌گیری میزان آهک خاک (درصد کربنات کلسیم تبادلی خاک) 43

3-2-6-6- اندازه‌گیری سدیم خاک.. 44

3-2-6-7- تعیین بافت خاک به روش هیدرومتری.. 44

3-2-6-8- اندازه‌گیری فسفر قابل جذب خاک.. 45

3- 3- روش تجزیه و تحلیل داده ­ها 46

3- 3- 1- آنالیز آماری.. 46

3-3-2- آنالیز پارامترهای ساختار جنگل.. 47

3-3-3- آنالیز خاک.. 47

3-3-4- آنالیز داده ­های تنوع زیستی.. 48

3-3-5- آنالیز داده ­های زادآوری.. 48

.. 49

4-1- بررسی ساختار جنگل.. 50

4-1-1- نتایج بررسی ساختار افقی جنگل.. 59

4-1-1-نتایج پراکنش درختان در طبقات قطری.. 61

4-1-2- ساختار عمودی توده: 63

4-2- نتایج بررسی خاک.. 70

4-3- نتایج بررسی تنوع زیستی.. 75

4-4- نتایج زادآوری گونه‌های درختی و درختچه‌ای.. 80

4-5- نتایج عوامل غیر زنده (عوامل تخریب) 84

4-6- نتایج عوامل رویشی.. 85

فصل پنجم: بحث و نتیجه ­گیری.. 92

5-1-2- ساختار عمودی.. 94

5-3- بررسی تنوع زیستی.. 98

5-4- زادآوری.. 102

5-5- نتیجه ­گیری کلی.. 106

پیشنهادات.. 109

فهرست جدول­ها

عنوان                                                                                                                                           صفحه

جدول 1-1- گونه­ های همراه بلوط

 ایرانی…………………………………………………………………………………………………. 11

جدول 3-1- موقعیت جغرافیایی استان کهگیلویه و بویراحمد و شرایط اقلیمی محدوده مورد مطالعه……………………. 35

جدول 3-2- فرمول­های مربوط به شاخص ­های تنوع زیستی ……………………………………………………………………….. 39

جدول 3-3- طبقه ­بندی عوامل محیطی…………………………………………………………………………………………………… 40

جدول 3-4- فرمول­های مورد استفاده برای تعیین شاخص ارزش اهمیت……………………………………………………….. 41

جدول 4-1- گونه­ های درختی و درختچه­ای موجود در دو رویشگاه تخریب­شده و کمتر­تخریب­شده……………………… 49

جدول 4-2- مقایسه میانگین از لحاظ تراکم و صفات رویشی درختان بلوط ایرانی در دو رویشگاه مورد مطالعه………. 50

جدول4-3- مقایسه­ میانگین برخی از مؤلفه­ های ساختاری دو رویشگاه سرآبتاوه و مختار………………………………… 51

جدول 4-4- همبستگی اسپیرمن بین پارامترهای رویشی درختان بلوط ایرانی در رویشگاه سرآبتاوه ……………………. 52

جدول 4-5- مقایسه همبستگی اسپیرمن بین پارامترهای رویشی درختان بلوط ایرانی در رویشگاه مختار …………….. 53

جدول 4-6- همبستگی بین پارامترهای رویشی درختان با عوامل محیطی در دو رویشگاه سرآبتاوه و مختار…………….54

جدول4-7- آنالیز واریانس پارامترهای رویشی بلوط ایرانی با عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه سرآبتاوه ………………….. 55

جدول4-8- آنالیز واریانس پارامترهای رویشی بلوط ایرانی در عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه مختار……………………… 56

جدول4-9- آنالیز واریانس ناپارامتریک پارامترهای رویشی در ارتباط با عوامل فیزیوگرافی در منطقه­ سرآبتاوه ……. 56

جدول 4-10- آنالیز واریانس ناپارامتریک پارامترهای رویشی در ارتباط با عوامل فیزیوگرافی در منطقه­ مختار ……..57

جدول 4-11- مقایسه میانگین دانکن بین پارامترهای رویشی در عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه سرآبتاوه ……………. 57

جدول 4-12- مقایسه میانگین دانکن بین پارامترهای رویشی در عوامل فیزیوگرافی مختلف در رویشگاه مختار …….. 58

جدول4-13- فراوانی تعداد پایه­ های مربوط به هر گونه درختی در دو رویشگاه جنگلی …………………………………….. 59

جدول 4-14- فراوانی پایه­ های دانه­زاد مربوط به هر گونه درختی و درختچه­ای در دو رویشگاه مورد مطالعه………….. 60

جدول 4-15- فراوانی پایه­ های شاخه­زاد (جست­گروه) مربوط به هر گونه درختی و درختچه­ای دو رویشگاه مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60

جدول 4-16- فراوانی تعداد جست مربوط به هر گونه درختی در رویشگاه …………………………………………………….. 61

جدول 4-17- فراوانی تعداد متوسط جست در جست­گروه مربوط به هر گونه درختی و درختچه­ای در رویشگاه……… 61

جدول 4-18- پراکنش میانگین تعداد پایه­ های بلوط در هکتار در طبقات قطری 5 سانتی­متری …………………………. 61

جدول 4-19- متوسط قطر برابر سینه (سانتیمتر)، سطح مقطع برابر سینه (سانتیمتر مربع) برای بلوط ایرانی در هر توده در پلات…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 63

جدول 4-20- میانگین ارتفاع کل درختان در رویشگاه به تفکیک گونه………………………………………………………….. 63

جدول 4-21- پراکنش فراوانی در هکتار در طبقات ارتفاع درختان بلوط ایرانی……………………………………………….. 64

جدول 4-22- پراکنش سطح مقطع برابر سینه در هکتار(مترمربع) با طبقات ارتفاع درختان بلوط ایرانی………………. 67

جدول 4-25- نتایج مقایسه­ میانگین (T-test) خصوصیات فیزیکی شیمیایی خاک در دو رویشگاه مورد مطالعه… 70

جدول 4-26- نتایج آنالیز واریانس بین تغیرهای فیزیکوشیمیایی خاک با تحت تأثیر سطح دریا به تفکیک رویشگاه. 71

جدول 4-27- نتایج مقایسه میانگین دانکن ویژگی­های فیزیکوشیمیایی خاک در ارتفاعات مختلف ارتفاع از سطح دریا در رویشگاه سرآبتاوه…………………………………………………………………………………………………………………………………. 71

جدول 4-28- نتایج مقایسه میانگین دانکن ویژگی­های فیزیکوشیمیایی خاکدر ارتفاعات مختلف ارتفاع از سطح دریا در رویشگاه مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………. 72

جدول 4-29- نتایج همبستگی پیرسون بین عوامل خاکی و ارتفاع از سطح دریا………………………………………………. 72

جدول 4-30- نتایج همبستگی پیرسون بین عوامل خاکی با همدیگر در رویشگاه سرآبتاوه………………………………… 73

جدول 4-31- نتایج همبستگی پیرسون بین عوامل خاکی با همدیگر در رویشگاه مختار……………………………………. 73

جدول 4-32- نتایج همبستگی پیرسون بین پارامترهای رویشی با عوامل خاکی در رویشگاه سرآبتاوه………………….. 74

جدول 4-33- نتایج همبستگی پیرسون بین پارامترهای رویشی با عوامل خاکی در رویشگاه مختار …………………….. 75

جدول 4-34- نتایج مقایسه میانگین در دورویشگاه سرآبتاوه و مختار از لحاظ شاخص ­های تنوع زیستی……………….. 76

جدول 4-35- نتایج آنالیز واریانس بین شاخص ­های تنوع زیستی در ارتباط با عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه سرآبتاوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 77

جدول 4-36- نتایج آنالیز واریانس بین شاخص ­های تنوع زیستی در ارتباط با عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 78

جدول 4-37- نتایج مقایسه میانگین دانکن بین شاخص ­های تنوع زیستی با فاکتورهای محیطی در رویشگاه سرآبتاوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 78

جدول 4-38- نتایج مقایسه میانگین دانکن بین شاخص ­های تنوع زیستی با فاکتورهای محیطی در رویشگاه مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 79

جدول 4-39- نتایج همبستگی اسپیرمن بین شاخص ­های تنوع زیستی  با عوامل محیطی در دو رویشگاه سرآبتاوه و مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 80

جدول 4-40- رتبه ­بندی گونه­ های درختی بر اساس شاخص ارزش اهمیت (IVI)……………………………………………… 80

جدول 4-41- تعداد زادآوری در هر رویشگاه به تفکیک گونه……………………………………………………………………….. 81

جدول 4-42- میانگین ارتفاع نهال در هر رویشگاه به تفکیک گونه……………………………………………………………….. 81

جدول 4-43- نتایج مقایسه میانگین مربوط به زادآوری بلوط ایرانی بین دو رویشگاه………………………………………… 82

جدول 4-44- نتایج آنالیز واریانس بین پارامترهای زادآوری بلوط ایرانی  با عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه سرآبتاوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 82

جدول 4-45- نتایج آنالیز واریانس بین پارامترهای زادآوری بلوط ایرانی  با عوامل فیزیوگرافی در رویشگاه مختار……. 82

جدول 4-46- نتایج همبستگی اسپیرمن بین پارامترهای رویشی درختان بلوط ایرانی با تعداد زادآوری………………… 83

جدول 4-47- نتایج همبستگی اسپیرمن بین پارامترهای زادآوری بلوط ایرانی با عوامل محیطی در دو رویشگاه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………83

جدول 4-48- جدول طبقه‌بندی پلات‌ها در دو منطقه­ سرآبتاوه و مختار بر اساس مدل رگرسیون لجستیک با بهره گرفتن از عوامل غیرزنده…………………………………………………………………………………………………………………………………. 85

جدول 4-51- نتایج طبقه ­بندی پلات­ها در دو منطقه­ مورد مطالعه بر اساس آنالیز تابع تشخیص با بهره گرفتن از عوامل رویشی………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 91

فهرست شکل­ها

عنوان                                                                                                                                                 صفحه

شکل 3-1- موقعیت منطقه مورد مطالعه در کشور و در استان در استان کهگیلویه ­و بویراحمد……………………………  34

شکل 3-2- نمودار آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه …………………………………………………………………………………. 35

شکل 4-1- نمودار میانگین تعداد پایه­ های شمارش شده در هکتار  در هر  رویشگاه ………………………………………… 60

شکل 4-2- نمودار پراکنش تعداد در هکتار بلوط ایرانی در طبقات قطری 5 سانی­متری مربوط به منطقه جنگلی سرآبتاوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62

شکل 4-3- نمودار پراکنش تعداد پایه­ های باوط در هکتار طبقات قطری 5 سانی­متری مربوط به منطقه جنگلی مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62

شکل 4-4- نمودار پراکنش درختان بلوط ایرانی در طبقات ارتفاعی………………………………………………………………. 64

شکل 4-5- نمودار رابطه­ بین قطر برابر سینه (سانتی­متر) و ارتفاع (متر) درختان بلوط ایرانی در رویشگاه سرآبتاوه… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………65

شکل 4-6- نمودار رابطه­ بین قطر برابر سینه (سانتی­متر) و ارتفاع (متر) درختان بلوط ایرانی در رویشگاه مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 65

شکل 4-7- نمودار رابطه بین قطر برابر سینه (سانتی­متر) و مساحت تاج (متر مربع) درختان بلوط ایرانی در رویشگاه سرآبتاو……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 66

شکل 4-8- نمودار رابطه بین قطر برابر سینه (سانتی­متر) و مساحت تاج (متر مربع) درختان بلوط ایرانی در رویشگاه مختار……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 66

شکل 4-9- نمودار پراکنش سطح مقطع برابر سینه (مترمربع در هکتار) با طبقات ارتفاع درختان بلوط ایرانی………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 67

شکل 4-10- پراکنش تعداد در طبقه ­های قطر تاج بلوط ایرانی، کیکم و زالزالک ……………………………………………… 69

شکل 4-11- نمودار میانگین شاخص ­های تنوع زیستی به تفکیک رویشگاه ……………………………………………………. 76

شکل 4-12- میانگین حضور عوامل غیرزنده (عوامل تخریب) در دو توده­ی مورد مطالعه….………………………………… 84

شکل 4-13- میانگین حضور عوامل رویشی تراکم پایه در دو توده­ی مورد مطالعه…………………………………………….. 86

شکل 4-14- میانگین حضور عوامل رویشی ارتفاع در دو توده­ی مورد مطالعه………………………………………………….. 87

شکل 4-15- میانگین حضور عوامل رویشی قطر در دو توده­ی مورد مطالعه …………………………………………………… 87

شکل 4-16- میانگین حضور عوامل رویشی سطح مقطع برابر سینه در دو توده­ی مورد مطالعه ………………………….. 88

چک‍یده

مطالعه حاضر با هدف بررسی ساختار جنگل­شناسی و خاک در دو توده­ی طبیعی بلوط ایرانی با شدت دست­خوردگی و تخریب متفاوت صورت گرفته است. برای رسیدن به این هدف ابتدا پس از جنگل­گردشی در جنگل­های حوزه­ شهرستان بویراحمد، دو توده­ی جنگلی با وضعیت تخریب­یافتگی متفاوت، توده­­ی با درجه­ تخریب بیشتر (رویشگاه مختار) و توده­ی كمترتخریب­شده (رویشگاه سرآبتاوه) در مجاورت هم به فاصله­ی تقریبی 10 کیلومتر انتخاب شدند. نمونه­برداری در دو توده­ی مورد بررسی به روش تصادفی­سیستماتیک با بهره گرفتن از شبکه آماربرداری 250×150 متر صورت گرفت. تعداد 47 قطعه­نمونه­ با مساحت 1000 مترمربع در رویشگاه مختار، و در رویشگاه سرآبتاوه 52 قطعه نمونه برداشت ­شد. در قطعه نمونه­ها­ی اصلی پارامترهای جنگل­شناسی شامل نام و تعداد گونه­ های درختی و درختچه­ای، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، قطر برابر سینه، قطر در ارتفاع 50 سانتی­متری از سطح زمین، قطر بزرگ و کوچک تاج اندازه ­گیری شد. جهت بررسی زادآوری گونه­ های درختی و درختچه­ای در مرکز هر قطعه نمونه­ اصلی از یک میکروپلات 200 مترمربعی (به شعاع 8 متر) استفاده شد. به منظور مقایسه­ خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک در دو توده­ی مورد مطالعه، در هر یک از آنها بطور تصادفی تعداد 10 نمونه خاک از عمق 0 تا 20 سانتیمتری برداشت گردید. نتایج آنالیز واریانس نشان داد از لحاظ خصوصیات جنگل­شناسی تعداد پایه، تعداد جست­گروه، تعداد کل جست، ارتفاع­کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، ­آشکوب­بندی، مساحت تاج و درصد تاج­پوشش بین دو منطقه­ مورد مطالعه تفاوت معنی­داری وجود دارد. نتایج مقایسه میانگین­ها نشان داد که میانگین ارتفاع کل، ارتفاع تاج و آشکوب بندی در رویشگاه سرآبتاوه بیشتر از رویشگاه مختار بود، اما میانگین پارامترهای تعداد پایه، تعداد جست گروه، تعداد جست، ارتفاع تنه، مساحت تاج و درصد تاج در رویشگاه مختار بیشتر بود. نتایج آنالیز همبستگی­ها نشان داد در رویشگاه سرآبتاوه بین ارتفاع از سطح دریا و تعداد جست همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. در رویشگاه مختار بین ارتفاع از سطح دریا با پارامترهای درصد پوشش علفی، قطر برابر سینه، قطر در ارتفاع 5/0 متر، سطح مقطع برابر سینه، مساحت تاج و درصد تاج پوشش همبستگی مثبت و معنی دار و با تعداد پایه و تعداد جست گروه و تعداد جست همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. در رویشگاه مختار بین شیب با درصد پوشش علفی، ارتفاع کل، ارتفاع تنه و ارتفاع تاج درخت همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. نمودار توزیع تعداد درختان بلوط ایرانی در طبقات قطری در هر دو توده به صورت چوله به راست و حالت کم­شونده دارد که نشان دهنده توده­های ناهمسال و نامنظم است. نتایج آنالیز واریانس فاکتورهای خاکی در دو رویشگاه نشان داد از لحاظ فاکتورهای pH، ماسه، مقدار ماده آلی، سیلت درشت و سیلت ریز بین دو رویشگاه اختلاف معنی­داری وجود دارد به طوری که مقدار pHو ماسه در رویشگاه مختار و مقدار مقدار ماده آلی، سیلت درشت و سیلت ریز در رویشگاه سرآبتاوه بیشتر بود. نتایج بررسی تنوع زیستی نشان داد از لحاظ کلیه­ شاخص ­های غنا، تنوع و یکنواختی بین دو توده اختلاف معنی­داری وجود دارد که به استثناء شاخص سیمپسون، سایر شاخص ­ها در رویشگاه سرآبتاوه بالاتر بود. نتایج زادآوری نیز نشان داد که در رویشگاه سرآبتاوه برای 11 گونه­ درختی و درختچه­ای و در رویشگاه مختار برای 7 گونه­ درختی و درختچه­ای زادآوری در میکروپلات­ها مشاهده گردید. طبق نتایج بدست آمده در سرآبتاوه، 72/35 درصد نهال­ها دانه­زاد و 28/64 درصد آن­ها شاخه­زاد بودند، اما در رویشگاه مختار 58/5 درصد نهال به صورت دانه­زاد و 42/92 درصد نها­ل­ها شاخه­زاد بودند. در منطقه کمترتخریب­شده سرآبتاوه، صفات رویشی مساحت تاج، تعداد جست، تعداد جست­گروه و تعداد پایه همبستگی مثبت و معنی­داری با تعداد زادآوری بلوط داشتند. اما در منطقه مختار، سطح مقطع برابر سینه و مساحت تاج همبستگی منفی با تعداد زادآوری داشتند. به­ طور کلی نتایج زادآوری نشان داد که در هر دو رویشگاه مورد بررسی وضعیت زادآوری بسیار ضعیف و نگران کننده است. نتایج آنالیز واریانس و مقایسه­ میانگین عوامل غیر زنده در دو توده­ی مورد مطالعه نشان داد که از لحاظ عوامل تخریب چرای دام، شاخه­زنی و بهره ­برداری غیرمجاز تفاوت معنی­داری بین دو رویشگاه وجود دارد به­ طوری که میانگین حضور این عوامل در رویشگاه مختار بیشتر از رویشگاه سرآبتاوه بود. همچنین نتایج آنالیز تجزیه به مولفه­های اصلی نشان داد که  بر اساس پارامترهای رویشی گونه­ های موجود  دو رویشگاه مورد مطالعه قابل تفکیک نبوده و درصد ضریب کاپا پایین بدست آمد.  نتایج کلی این تحقیق نشان می­دهد که در رویشگاه سرآبتاوه که از سال 1382 تحت طرح صیانت جنگل­ها به صورت قرق درآمده است، از لحاظ اکثرشاخص ­های تنوع زیستی و زادآوری وضعیت بهتری را نسبت به رویشگاه مختار نشان می­دهد. با توجه به تفاوت ساختار افقی و عمودی در دو توده مورد بررسی می­توان نتیجه گیری کرد که مسلما ساختار افقی و عمودی جنگل طی 10 سال قرق جنگل تغییر محسوسی نمی­ کند و این تفاوت در ساختار افقی و عمودی دو توده مورد بررسی به تفاوت­های طولانی مدت در دو توده برمی­گردد، که این تفاوتها ممکن است تفاوتهای رویشگاهی و یا دخالتهای انسانی باشند.

واژه­ های کلیدی: ساختار جنگل، خاک، توده­ی تخریب­شده، توده­ی کمترتخریب­شده، بلوط ایرانی، یاسوج

فصل اول

 

مقدمه و کلیات

 

1-1- مقدمه

جنگل‌ها به عنوان یکی از غنی­ترین عرصه ­های طبیعی، دربر­دارنده­ی حدود 65 درصد گونه­ های خشکی­زی هستند (پیله ور و همکاران، 1389) و بیشترین تنوع گونه­ای را برای گروه­های تاکزونومیک متعددی مانند پرندگان، بی­مهرگان و میکروب­ها فراهم می­ کنند­ (لیندن مایر[1] و همكاران،­ 2006). در حال حاضر 46 درصد از جنگل­های دنیا به کاربری­های دیگر تبدیل شده ­اند، فقط 22 درصد از جنگل­های اولیه یا 40 درصد از جنگل­های باقی­مانده در سطح دنیا به صورت دست­نخورده باقی مانده­اند (برایانت[2] و همكاران، 1997). حفاظت از این گنجینه­ی ارزشمند با توجه به تنگناهای اجرایی و محدودیت امکانات نیازمند برنامه ­ریزی براساس اولویت حفاظتی پوشش ­های گیاهی مختلف می­باشد. ایران با دارا بودن مساحتی بالغ بر12 میلیون هكتار جنگل، یكی از كشورهای فقیر از لحاظ پوشش جنگلی است كه سهم زاگرس از این منابع جنگلی حدود 5 میلیون هكتار می­باشد كه بیش از 40 درصد جنگل­های كشور را به خود اختصاص داده است (صالحی[3]، 2009).

جنگل­های زاگرس از آذربایجان غربی (شهرستان پیرانشهر) تا فارس (حوالی فیروزآباد) در نواری به پهنای 7 درجة عرض جغرافیایی و 5/7 درجة طول جغرافیایی، با قدمتی 5 هزار ساله استقرار یافته­اند (یوسفی و همکاران، 1381). جنگل­هایی که گسترة آن 10 استان کشور را در امتداد رشته­کوه­های زاگرس (جهت شمال غرب به جنوب شرق) با طول متوسط 1300 كیلومتر و عرض متوسط 200 كیلومتر درنوردیده است.

جنگل­های زاگرس در استان­های آذربایجان غربی، كردستان، كرمانشاه، لرستان، ایلام، فارس، خوزستان، اصفهان، چهارمحال بختیاری و كهگیلویه و بویراحمد پراکنده شده ­اند که در این میان، کمترین سهم از پوشش جنگلی زاگرس با 5/4 درصد، متعلق به استان­های خوزستان و آذربایجان غربی بوده (یعنی تنها 5/4 درصد از مساحت استان­های مزبور را جنگل پوشانده است) و بالاترین سهم آن به استان كهگیلویه و بویراحمد (57 درصد) تعلق دارد (فتاحی، 1373).

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                    صفحه

چکیده­ی فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………… 1

فصل اول: کلیات

1-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………… 4

1-2- تعاریف و اصطلاحات…………………………………………………………………………………………………………… 6

1-2-2- آبخیزداری………………………………………………………………………………………………………………………. 6

1-2-3- اقدامات……………………………………………………………………………………………………………………………. 7

1-2-4- ارزیابی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 7

1-2-5- فن­آوری…………………………………………………………………………………………………………………………… 7

1-2-6- فن­آوری­های حفاظت آب و خاک ………………………………………………………………………………… 8

1-2-7- راه­کارهای حفاظت آب و خاک ……………………………………………………………………………………. 10

1-2-8- مدیریت پایدار زمین………………………………………………………………………………………………………. 10

1-2-9- حفاظت آب و خاک……………………………………………………………………………………………………….. 11

1-2-10- تخریب زمین……………………………………………………………………………………………………………….. 11

1-2-11- تخریب فیزیکی……………………………………………………………………………………………………………. 12

1-2-12- مرحله­ پیشگیری……………………………………………………………………………………………………… 12

1-2-13- مرحله­ کاهش…………………………………………………………………………………………………………… 12

1-2-14- مرحله­ احیاء……………………………………………………………………………………………………………… 13

1-2-15- کاربری اراضی……………………………………………………………………………………………………………… 13

1-2-16- کاربران اراضی……………………………………………………………………………………………………………… 13

1-12-17- طول دوره­ رشد ……………………………………………………………………………………………………. 14

1-2-18- گروه­های فن­آوری حفاظت آب و خاک……………………………………………………………………… 14

1-2-18-1- کشاورزی حفاظتی…………………………………………………………………………………………………. 14

1-2-18-2- کود/ کمپوست (اصولاً اقدامات زراعی)…………………………………………………………………. 14

1-2-18-3- نوارها/ پوشش گیاهی (اصولاً اقدامات گیاهی)……………………………………………………… 14

1-2-18-4- تلفیق جنگل با زراعت…………………………………………………………………………………………… 15

1-2-18-5- جمع­آوری آب (سازه با گیاهی)…………………………………………………………………………….. 15

1-2-18-6- کنترل خندق (ترکیبات سازه­ای با گیاهی)………………………………………………………….. 15

1-2-18-7- تراس/سکوها (سازه­ای، اما اغلب ترکیب شده با گیاهی و یا زراعی)…………………… 15

1-2-18-8- مدیریت مراتع (اقدامات مدیریتی با ترکیب اقدامات گیاهی و زراعی)………………. 16

1-2-18-9- دیگر فن­آوری­ها………………………………………………………………………………………………………. 16

1-3- ضرورت انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………….. 16

1-4- اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………. 18

1-5- سؤالات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………. 19

1-6- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………… 19

فصل دوم: پیشینه­ی تحقیق

2-1- تعریف برنامه­ی جهانی راه­کار­ها و فن­­آوری­های حفاظت آب و خاک (WOCAT)………… 21

2-1-1- پرسشنامه­ WOCAT…………………………………………………………………………………………………. 21

2-2- مطالعات داخلی…………………………………………………………………………………………………………………… 22

2-3- تحقیقات و مطالعات خارجی………………………………………………………………………………………………. 25

فصل سوم: مواد و روش­ها

3-1- معرفی منطقه­ مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………….. 29

2-3- روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………… 30

فصل چهارم: نتایج

4-1- فعالیت­های آبخیزداری صورت گرفته در محدوده­ حوزه­ آبخیز لپویی ……………………. 36

4-2- کاربری اراضی قبل از حفاظت……………………………………………………………………………………………. 38

4-3- کاربری اراضی بعد از حفاظت …………………………………………………………………………………………… 39

4-4- نوع تخریب…………………………………………………………………………………………………………………………… 40

4-5- مراحل مداخله…………………………………………………………………………………………………………………….. 41

4-6- محیط طبیعی……………………………………………………………………………………………………………………… 42

4-6-1- نوع اقلیم…………………………………………………………………………………………………………………………. 42

4-6-2- شیب……………………………………………………………………………………………………………………………….. 43

4-6-3- مواد آلی خاک………………………………………………………………………………………………………………… 44

4-7- محیط انسانی (وضعیت معیشت)………………………………………………………………………………………. 45

4-7-1- جهات تولید……………………………………………………………………………………………………………………. 45

4-7-2- تولیدات…………………………………………………………………………………………………………………………… 46

4-8- تأثیرات اکولوژیکی بهبود عملکرد سیستم آب و زمین……………………………………………………. 48

4-8-1- کاهش تلفات خاک…………………………………………………………………………………………………………. 50

4-8-2- بهبود پوشش خاک………………………………………………………………………………………………………… 52

4-8-3- افزایش حاصلخیزی خاک……………………………………………………………………………………………… 53

4-9- تجزیه و تحلیل…………………………………………………………………………………………………………………….. 65

فصل پنجم: نتیجه ­گیری و پیشنهادها

5-1- کاربری اراضی قبل از حفاظت……………………………………………………………………………………………. 67

5-2- کاربری اراضی بعد از حفاظت …………………………………………………………………………………………… 68

5-3- نوع تخریب…………………………………………………………………………………………………………………………… 69

5-4- مراحل مداخله…………………………………………………………………………………………………………………….. 70

5-5- محیط طبیعی……………………………………………………………………………………………………………………… 72

5-5-1- نوع اقلیم………………………………………………………………………………………………………………………….

 72

5-5-2- شیب……………………………………………………………………………………………………………………………….. 74

5-5-3- مواد آلی خاک………………………………………………………………………………………………………………… 75

5-6- محیط انسانی (وضعیت معیشت)………………………………………………………………………………………. 77

5-6-1- جهات تولید……………………………………………………………………………………………………………………. 77

5-6-2 تولیدات…………………………………………………………………………………………………………………………….. 78

5-6-2-1- تولید علوفه………………………………………………………………………………………………………………… 78

5-7- تأثیرات اکولوژیکی………………………………………………………………………………………………………………. 80

5-7-1- بهبود عملکرد سیستم آب و زمین……………………………………………………………………………….. 80

5-7-2- کاهش تلفات خاک…………………………………………………………………………………………………………. 82

5-7-3- بهبود پوشش خاک………………………………………………………………………………………………………… 84

5-7-4- افزایش حاصلخیزی خاک……………………………………………………………………………………………… 85

5-8- نتیجه ­گیری………………………………………………………………………………………………………………………….. 87

5-9- پیشنهادها…………………………………………………………………………………………………………………………….. 94

منابع

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………………. 96

منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………………. 97

پیوست­ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 99

چکیده­ی انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………….. 126

فهرست جدول­ها

عنوان                                                                                                         صفحه

جدول 4-1- اقدامات گیاهی………………………………………………………………………………………………………… 36

جدول 4-2- اقدامات سازه­ای……………………………………………………………………………………………………….. 36

جدول 4-3- برخی از خصوصیات اقدامات حفاظت آب­ و خاک در حوزه­ آبخیز لپویی………. 38

جدول 4-4- افزایش منافع خارج از حوضه………………………………………………………………………………… 55

جدول 4-5- ضررهای تولیدی و اقتصادی- اجتماعی………………………………………………………………… 56

جدول 4-6- افزایش منافع خارج از حوضه………………………………………………………………………………… 58

جدول 4-7- ضررهای تولیدی و اقتصادی- اجتماعی………………………………………………………………… 59

جدول 4-8- افزایش منافع خارج از حوضه………………………………………………………………………………… 61

جدول 4-9- ضررهای تولیدی و اقتصادی- اجتماعی………………………………………………………………… 61

جدول 4-10- افزایش منافع خارج از حوضه……………………………………………………………………………… 63

جدول 4-11- ضررهای تولیدی و اقتصادی- اجتماعی……………………………………………………………… 64

جدول 4-12- شاخص ­های آماری و آزمون t  زوجی برای مقایسه صفات مورد بررسی…………. 65

جدول 5-1- خلاصه­ای از خصوصیات فن­آوری­های حفاظت آب و خاک (حوزه­ آبخیز لپویی)…       88

جدول 5-2- بعضی از راه­های مختلف مبارزه­ی یک فن­آوری با فرسایش و تخریب………………… 90

جدول 5-3- هزینه­ها و درآمد­های طرح­های اجرا شده در حوزه­ آبخیز لپویی……………………… 91

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                           صفحه

نمودار 4-1- کاربری اراضی قبل از حفاظت در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………….. 39

نمودار 4-2- کاربری اراضی بعد از حفاظت در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………… 39

نمودار 4-3- انواع تخریب در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………….. 40

نمودار 4-4- مراحل مداخله در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………. 41

نمودار 4-5- طبقه ­بندی اقلیمی اقدامات انجام گرفته در حوزه­ آبخیز لپویی به روش

WOCAT………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42

نمودار 4-6- وضعیت شیب در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………………….. 43

نمودار 4-7- مواد آلی در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………………… 44

نمودار 4-8- جهات تولید در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………….. 45

نمودار 4-9- تولید علوفه در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………………………… 46

نمودار 4-10- افزایش رطوبت خاک……………………………………………………………………………………………. 49

نمودار 4-11- کاهش تلفات خاک در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………. 51

نمودار 4-12- بهبود پوشش خاک حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………………. 52

نمودار 4-13- نمودار افزایش حاصلخیزی خاک در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………… 53

نمودار 5-1- کاربری اراضی قبل از حفاظت در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………….. 67

نمودار 5-2- کاربری اراضی قبل از حفاظت در دیگر نقاط دنیا…………………………………………………. 67

نمودار 5-3- کاربری اراضی بعد از حفاظت در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………… 68

نمودار 5-4- کاربری اراضی بعد از حفاظت در دیگر نقاط دنیا………………………………………………….. 68

نمودار 5-5- انواع تخریب در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………….. 70

نمودار 5-6- نوع تخریب در دیگر نقاط دنیا………………………………………………………………………………… 70

نمودار 5-7- مراحل مداخله در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………. 71

نمودار 5-8- مراحل مداخله در دیگر نقاط دنیا…………………………………………………………………………… 71

نمودار 5-9-  طبقه ­بندی اقلیمی اقدامات انجام گرفته در حوزه­ آبخیز لپویی به روش

WOCAT……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 73

نمودار 5-10- طبقه ­بندی اقلیمی اقدامات حفاظت آب و خاک در دیگر نقاط دنیا با روش

WOCAT………………………………………………………………………………………………………………………………………. 73

نمودار 5-11- وضعیت شیب در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………………. 74

نمودار 5-12- وضعیت شیب در دیگر نقاط دنیا………………………………………………………………………… 75

نمودار 5-13- مواد آلی در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………………………… 76

نمودار 5-14- مواد آلی در دیگر نقاط دنیا………………………………………………………………………………….. 76

نمودار 5-15- جهات تولید در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………………….. 77

نمودار 5-16- جهات تولید در دیگر نقاط دنیا……………………………………………………………………………. 78

نمودار 5-17- تولید علوفه در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………………… 79

نمودار 5-18- تولید علوفه در دیگر نقاط دنیا…………………………………………………………………………….. 80

نمودار 5-19- افزایش رطوبت خاک……………………………………………………………………………………………. 81

نمودار 5-20- افزایش رطوبت خاک در دیگر نقاط دنیا…………………………………………………………….. 82

نمودار 5-21- کاهش تلفات خاک در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………. 83

نمودار 5-22- کاهش تلفات خاک در دیگر نقاط دنیا…………………………………………………………………83

نمودار 5-23- بهبود پوشش خاک حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………………. 84

نمودار 5-24- بهبود پوشش خاک در دیگر نقاط دنیا………………………………………………………………… 85

نمودار 5-25- نمودار افزایش حاصلخیزی خاک در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………… 86

نمودار 5-26- افزایش حاصلخیزی خاک در دیگر نقاط دنیا……………………………………………………… 86

فهرست شکل­ها

عنوان                                                                                                         صفحه

شکل 1-1- نمونه ­ای از اقدام پوشش گیاهی……………………………………………………………………………….. 9

شکل 1-2- نمونه ­ای از اقدام سازه­ای…………………………………………………………………………………………… 9

شکل 1-3- نمونه ­ای از اقدام مدیریتی………………………………………………………………………………………… 10

شکل 3-1- موقعیت جغرافیایی منطقه­ مورد مطالعه……………………………………………………………… 29

شکل 3-2- برداشت نمونه خاک در اقدام بند خاکی…………………………………………………………………. 31

شکل 3-3- برداشت نمونه خاک در اقدام نهال­کاری بادام…………………………………………………………. 31

شکل 3-4- اندازه ­گیری رطوبت خاک به روش کُرگیری……………………………………………………………. 32

شکل 4-1- نمایی از نهال­کاری در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………………. 36

شکل 4-2- نمایی از کپه­کاری در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………….. 37

شکل 4-3- نمایی از مدیریت (قرق) در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………. 37

شکل 4-4- نمایی از بند خاکی در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………… 37

شکل 4-5- میزان علوفه در نقطه شاهد……………………………………………………………………………………… 47

شکل 4-6- میزان علوفه در نهال­کاری بادام……………………………………………………………………………….. 47

شکل 4-7- میزان علوفه در بند خاکی……………………………………………………………………………………….. 47

شکل4-8- میزان علوفه در مدیریت …………………………………………………………………………………………… 48

شکل 4-9- میزان علوفه در کپه­کاری…………………………………………………………………………………………. 48

شکل 4-10- برداشت نمونه­ خاک در اقدام مدیریت……………………………………………………………… 49

شکل 4-11- برداشت نمونه خاک در اقدام کپه­کاری……………………………………………………………….. 50

شکل 4-12- اندازه ­گیری رطوبت خاک به روش کُرگیری…………………………………………………………. 50

شکل 4-13- نمایی از بند خاکی در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………… 56

شکل 4-14- نمایی از بادام­کاری در حوزه­ آبخیز لپویی…………………………………………………………. 59

شکل 4-15- نمایی از کپه­کاری در حوزه­ آبخیز لپویی………………………………………………………….. 62

شکل 4-16- نمایی از مدیریت در حوزه­ آبخیز لپویی……………………………………………………………. 64

چکیده

سرمایه ­گذاری در اقدامات حفاظت آب و خاک نیازمند بررسی دقیق و طراحی بر مبنای تجربیات ثبت شده و ارزیابی اثرات و منافع حاصل از اقدامات است. برای مقایسه اقدامات حفاظت آب و خاك در نقاط مختلف لازم است یک روش استاندارد مورد تأیید همه­ی متخصصان در زمینه­ آبخیزداری قرار گیرد. این تحقیق در نظر دارد تا نتایج کاربرد روش استاندارد برنامه­ی جهانی بررسی روش­ها و فن­آوری­های حفاظت آب و خاک WOCAT)) در ارزیابی فناوری­های انجام شده در عرصه­ حوزه­ آبخیز لپویی در استان فارس را ارائه نماید. با بازدید میدانی از حوضه­ی مورد مطالعه و شناسایی فن­آوری­های موجود، نسبت به تهیه­ گزارش برای هر فن­آوری اقدام گردید. مراجعه به کارشناسان آبخیزداری اداره­ی منابع طبیعی استان و شهرستان، مصاحبه با مردم منطقه، برداشت نمونه­های لازم خاك، تهیه­ گزارشات مالی و در پایان با بازدید میدانی، اقدام به تکمیل پرسشنامه­ اصلیWOCAT  شد. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که ایجاد تعاونی آبخیزداری و اجرای فن­آوری­های حفاظت آب و خاک نظیر کشت درختان مثمر بادام به جای مراتع فقیر بر روی تپه­های با شیب 16 تا 30 درصد، سبب کنترل انواع فرسایش (سطحی و شیاری) در حوزه­ آبخیز لپویی شده است. یکی از نشانه­ های موفقیت این پروژه، کاهش قابل ملاحظه­ی رواناب سطحی و دیگری کاهش میزان فرسایش خاک از 64/3 به 4/2 تن در هکتار در سال که معادل کاهش مقدار 2/1 تن در هکتار در سال می باشد. با اجرای فن­آوری نهال­کاری بادام، عرصه ­ای به وسعت 170 هکتار از اراضی مرتعی فقیر به باغ­های بادام تبدیل گردیده است. طرح فوق باعث گردید که مهمترین فرسایش در حوضه (فرسایش آبی) کنترل گردد و پوشش گیاهی به میزان 50 درصد افزایش یابد. نسبت سود به هزینه، پس از اجرای این فن­آوری­ معادل (4/1) و نسبت درآمد حاصل از فن­آوری جدید «کشت درختان مثمر» به فن­آوری قبلی «مراتع فقیر» معادل 5/26 برابراست. در اقدام بندخاکی باعث گردید که فرسایش خاک از 6/3 تن در هکتار در سال به 3/3 تن در هکتار در سال کاهش یابد. با اجرای این اقدام، تعداد 20حلقه چاه برای مصارف کشاورزی احداث گردید که سطح زیر کشتی معادل 100 هکتار به اراضی کشاورزی منطقه اضافه گردید و بند خاکی باعث جلوگیری از سیلاب گردید. جهت اجرا این طرح 900 میلیون ریال هزینه گردیده است که درآمدی معادل 1 میلیارد ریال در سال ایجاد گردید. سود حاصل از اجرای  طرح فوق 1/1 برابر می­باشد. با اجرای طرح مدیریت، پوشش گیاهی افزایش یافته، رواناب کاهش یافته، فرسایش خاک از 6/3 تن در هکتار در سال به 1/3 تن در هکتار در سال کاهش یافته است. سود اجرای طرح مدیریت معادل 1/1 برابر نسبت به قبل می­باشد. با اجرای طرح کپه­کاری، فرسایش خاک از 6/3 به 25/3 تن در هکتار در سال کاهش یافته است. سود حاصل از اجرای طرح كپه­كاری 08/1 برابر است. از آثار دیگر این پروژه­ ها، معکوس شدن روند مهاجرت و برگشت بسیاری از جوانان بومی با نرخ 10 درصد بوده است. اقدامات انجام شده در منطقه آثار موفقی داشته است و با توجه به پرسشنامه­ تکمیلی WOCAT نهال­کاری بادام در نزد ساکنان منطقه از اهمیت و جایگاه خاصی نسبت به دیگر اقدام­ها برخوردار است.

واژه­ های کلیدی: حوزه­ آبخیز لپویی، WOCAT، ارزیابی، فن­آوری­های حفاظت آب و خاک.

فصل اول

 

کلیات

1-1- مقدمه

از آن جا که یک آبخیز، سیستمی طبیعی است که عوامل بیرونی غیر طبیعی (انسانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی) نیز در آن تأثیر می­گذارند، نحوه­ برخورد و مدیریت این سیستم برای دستیابی به اهداف مورد نظر بسیار پیچیده و حساس است. از این رو تنظیم برنامه­ها و طرح­های دقیق بدون در نظر گرفتن عوامل اجتماعی و انسانی با موفقیت چندانی روبرو نخواهد شد.

امروزه، حفاظت آب و خاک اهمیت جهانی دارد. کوفی عنان دبیر اسبق سازمان ملل متحد بیان می­دارد که 3/1 زمین­های جهان تخریب یافته­اند (رحیمی، 1389؛ به نقل از یونسدی[1]2005). در سطح بین­المللی، 92 درصد از خاک، به طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط کشاورزی تخریب یافته است؛ 28 درصد توسط آزمایش­های کشاورزی، 35 درصد توسط چرای مفرط، و 29 درصد توسط قطع درختان جنگلی برای توسعه­ اراضی کشاورزی جدید (رحیمی، 1389؛ به نقل از سیمونوس[2]1996).

فن­آوری­های حفاظت آب و خاک به راه­های مختلف به طور مؤثر با تخریب زمین مبارزه می­ کند اما بیشتر زمین­های کشاورزی هنوز به­ طور مؤثر مورد حفاظت قرار نگرفته­اند و حفاظت آب و خاک نیاز به گسترش بیشتری دارد. منافع پتانسیل اکوسیستم فرای کاهش فرسایش خاک و از دست دادن آب است. اینها شامل عملکرد هیدرولوژیکی آبخیز تضمین جریان پایه، کاهش سیلاب، و تصفیه­سازی منابع آب، و نیز ترسیب کربن و نگهداری از تنوع زیستی بر روی زمین و زیر­زمین می­باشند (لینیگر[3] و همکاران، 2008).

فهرست مطالب

عنوان                                                                                             صفحه

فصل اول: مقدمه و کلیات

1-1-مقدمه………………………………….. 1

1-2-کلیات…………………….. ……………………………………………………… 3

1-2-1- اکولوژی…………………….. …………………………………………………………………….       3

1-2-3- مفهوم جامعه گیاهی…………………….. ……………………………………… 3

1-2-4- گروه گونه اکولوژیک ……………………. 4

1-2-5- تنوع زیستی……………………………. 5

1-2-5-2- تنوع گونه‌ای و اجزای آن……………….. 6

1-2-5-3-انواع تنوع…………………………… 6

1-2-5-4- روش‌های اندازه‌گیری تنوع ………………. 7

1-2-5-5- شاخص‌ها و نمایه‌های ریاضی برای اندازه‌گیری تنوع 8

1-2-5-5-1-شاخص‌های تنوع گونه‌ای…………………. 8

1-2-5-5-2-شاخص‌های غنای گونه‌ای…………………. 9

1-2-5-5-3-شاخص‌های یكنواختی گونه‌ای……………… 9

1-2-6- فلور…………………………………. 10

1-2-7- زادآوری………………………………. 11

1-2-8- عوامل محیطی…………………………… 12

1-2-8-1- فیزیوگرافی………………………….. 12

1-2-8-1-1- ارتفاع از سطح دریا…………………. 12

1-2-8-1-2- جهت‌ جغرافیایی……………………… 13

1-2-8-1-3- شیب………………………………. 13

1-2-8-2- خاک………………………………… 13

1-2-8-2-1- خصوصیات  فیزیکی…………………. 14

1-2-8-2-2- خصوصیات شیمیایی……………………. 14

1-2-9- روش‌های آماری در آنالیز پوشش گیاهی……….. 14

1-2-9-1- روش طبقه‌بندی…………………………14

1-2-9-2-روش رسته‌بندی…………………………. 15

فصل دوم : مروری بر پژوهش‌های انجام شده

2-1- مطالعات صورت گرفته در زمینه گروه گونه‌های اکولوژیک و ارتباط آن با عوامل محیطی….. 17

2-2- مطالعات صورت گرفته در زمینه تنوع زیستی……. 23

2-3- مطالعات صورت گرفته در زمینه فلور…………. 25

2-4- مطالعات صورت گرفته در زمینه زادآوری………. 27

فصل سوم: مواد و روشها

3-1-منطقه مورد مطالعه……………………….. 29

3-1-2-زمین‌شناسی……………………………… 31

3-1-3- خاكشناسی……………………………… 31

3-1-4- اقلیم منطقه…………………………… 31

3-1-5- وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه…………… 32

3-2-روش جمع‌ آوری داده‌ها………………………. 33

3-2-1- روش نمونه‌برداری از پوشش گیاهی…………… 33

3-2-2-نمونه‌برداری از عوامل محیطی………………. 35

3-2-2-1-نمونه‌برداری از خاک……………………. 35

3-2-2-2-نمونه‌برداری از عوامل فیزیوگرافی………… 35

3-3-روش تحلیل گروه گونه اکولوژیک……………… 36

3-3-1-روش تعیین گونه‌های شاخص………………….. 36

3-3-2- ارتباط بین گروه های اکولوژیک با عوامل محیطی.. 36

3-4-روش مطالعه تنوع زیستی……………………. 36

3-5-روش مطالعه فلور…………………………. 37

3-6-روش مطالعه زادآوری………………………. 37

3-7-روش آزمایشگاهی شیمیایی و فیزیکی خاک……….. 37

3-7-1- اندازه‌گیری pH خاک……………………… 37

3-7-2-اندازه‌گیری هدایت الکتریکی EC خاک…………. 38

3-7-3-اندازه‌گیری نیتروژن كل خاك……………….. 38

 

3-7-4- اندازه‌گیری فسفر قابل جذب خاک……………. 39

 

3-7-5- اندازه‌گیری پتاسیم قابل جذب……………… 40

 

3-7-6-اندازه‌گیری کربن آلی (مواد آلی خاک)……….. 40

3-7-7- اندازه‌گیری میزان آهک خاک……………….. 41

3-7-8- اندازه‌گیری سدیم خاک……………………. 41

 

3-7-9-تعیین بافت خاک به روش هیدرومتر…………… 42

فصل چهارم: نتایج و بحث

4-1- تعیین گروه گونه‌های اکولوژیک……………… 43

4-1-2- بررسی گروه‌های اکولوژیک در ارتباط با عوامل محیطی و شاخص‌های تنوع زیستی……………………………………… 47

4-1-2-1- نتایج آنالیز CCA……………………. 47

4-1-2- 2-نتایج آنالیز واریانس و مقایسه میانگین …. 51

4-1-3- بحث و نتیجه‌گیری گروه گونه‌های اکولوژیک……. 52

4-2- نتایج تنوع زیستی……………………….. 55

4-2-1-نتایج آنالیز یک طرفه و مقایسه میانگین شاخص‌های تنوع زیستی در طبقات مختلف (شیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا)… 55

4-2-2- نتایج آنالیز همبستگی شاخص‌های تنوع زیستی با طبقات مختلف شیب، جهات جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا……………….. 57

4-2-3-نتایج آنالیز همبستگی شاخص‌های تنوع زیستی  با متغیرهای محیطی    58

4-2-4- بحث و نتیجه‌گیری تنوع زیستی……………… 60

4-3- نتایج زادآوری گونه‌های درختی و درختچه‌ای……. 61

4-3-1- نتایج آنالیز DCA……………………… 62

4-3-2- نتایج آنالیز CCA……………………… 63

4-3-3- بحث و نتیجه‌گیری زادآوری………………… 68

4-4- نتایج بررسی عوامل توپوگرافی در ارتباط با عوامل خاکی و محیطی    70

4-4-1- نتایج آنالیز واریانس یک طرفه و مقایسه میانگین عوامل خاکی در طبقات مختلف (شیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا)… 70

4-4-2- نتایج آنالیز همبستگی…………………… 73

4-4-3- بحث بررسی عوامل توپوگرافی در ارتباط با عوامل خاکی و محیطی    74

4-5- نتای بررسی فلورستیک منطقه……………….. 76

4-5-1- بحث فلور……………………………… 76

4-6- نتیجه ­گیری کلی………………………….. 83

4-7- پیشنهادات……………………………… 85

منابع مورد استفاده………………………….. 86

پیوست……………………………………… 107

فهرست جدول­ها

عنوان                                            صفحه

جدول 3-1- فراوانی پوشش براون بلانکه……………. 33

جدول 3-2-طبقات شیب دامنه…………………….. 34

جدول 3-3- طبقات ارتفاع از سطح دریا……………. 34

جدول 3-4- جدول طبقات جهت…………………….. 34

جدول 4-1- مقدار شاخص اهمیت برای گونه‌های گیاهی در هر گروه اکولوژیک   41

جدول 4-2- نتایج آنالیز CCA داده‌های متغیرهای محیطی. 46

جدول 4-3- نتایج تست مونت کارلو برای همبستگی بین گونه‌ها و عوامل محیطی………………………………………….. 46

جدول 4-4-جدول نتایج همبستگی متغیرهای محیطی و شاخص‌های تنوع زیستی با محورهای CCA                         47

جدول 4- 5- نتایج آنالیز واریانس شاخص‌های تنوع زیستی و متغیرهای محیطی در گروه‌های اکولوژیک……………………………. 50

جدول 4-6- میانگین شاخص‌های تنوع و عوامل محیطی در گروه‌های اکولوژیک    51

جدول4- 7- حداکثر، حداقل، میانگین شاخص های تنوع، غنا و یکنواختی در منطقه مورد مطالعه ……………………………….. 54

جدول 4 -8– نتایج آنالیز واریانس یک طرفه تنوع گونه‌ای، غنا و یکنواختی در طبقات مختلف ارتفاع، جهت و شیب………………… 55

جدول 4-9- مقایسه میانگین شاخصهای تنوع زیستی در ارتفاع از سطح دریا، جهات جغرافیایی و شیب‌های مختلف…………………….. 56

جدول 4-10- ضرایب همبستگی شاخص‌های تنوع با طبقات مختلف شیب، جهات جغرافیایی و ارتفاع از سطح

دریا………………………………………. 57

جدول 4-11- نتایج همبستگی شاخص‌های تنوع زیستی با عوامل محیطی 58

جدول4-12-نتایج زادآوری گونه‌های درختی و درختچه‌ای موجود در پلاتهای مورد مطالعه       61

جدول 4-13- همبستگی خاک و عوامل محیطی با محورهای DCA 63

جدول 4-14- نتایج آنالیز CCA داده‌های زادآوری……. 64

جدول 4-15- نتایج تست مونت کارلو برای همبستگی بین زادآوری و عوامل محیطی………………………………………….. 64

جدول 4-16- همبستگی محورهای CCA با عوامل محیطی و خاک 65

جدول 4-17-نتایج آنالیز واریانس یک طرفه متغیرهای خاک در طبقات مختلف ارتفاع از سطح دریا، جهت و شیب………………………. 69

جدول 4-18-نتایج مقایسه میانگین دانکن متغیرهای خاک و محیطی در طبقات مختلف ارتفاع از سطح دریا،

جهت و شیب…………………………………..71

جدول 4-19- نتایج آنالیز همبستگی بین متغیرهای خاک و محیطی با عوامل توپوگرافی………………………………………….. 72

جدول 4-20- نام علمی، فارسی، شکل زیستی و کوروتیپ گیاهان موجود در رویشگاه جنگلی وزگ………………………………….. 78

فهرست شکل‌ها

عنوان                                            صفحه

شكل 3-1-موقعیت استان كهگیلویه و بویراحمد……… …….29

شكل 3-2-موقعیت منطقه مورد مطالعه در ایران و در استان كهگیلویه و بویراحمد……………………………..………29   

شکل 3-3 – منحنی آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه…… 31

شکل 3-4- منحنی سطح – گونه منطقه مورد مطالعه……. 32

شکل 3-5- محل قرار گرفتن قطعات نمونه، نقشه ارتفاع از سطح دریا، نقشه شیب و نقشه جهت در منطقه

مورد مطالعه……………………………………………………………………………………… 33

شکل 4-1- دندروگرام طبقه‌بندی قطعات نمونه از طریق TIWNSPAN    42

شکل 4-2- پراکنش گروه‌های اکولوژیک بر روی دو محور بر اساس آنالیز  CA 45

شکل 4-3- متغیرهای محیطی در ارتباط با گروه‌های اکولوژیک 48

شکل 4-4- متغیرهای محیطی در ارتباط با گونه‌های گیاهی 49

شکل4- 5– نتایج رسته‌بندی DCA برای گونه‌های درختی و درختچه‌ای 62

شکل 4-6- نتایج رسته‌بندی CCA برای ارتباط بین خصوصیات خاک و عوامل محیطی با زادآوری……… 66

شکل 4-7- درصد فراوانی تیره‌ها…………………. .76

شکل 4-8- طیف زیستی گیاهان منطقه بر اساس طبقه‌بندی رانكایر 77

چک‍یده

در مطالعات کاربردی برای حل مسائل اکولوژیکی در ارتباط با مدیریت و حفاظت از اکوسیستم‌های طبیعی، شناخت و بررسی پوشش گیاهی بسیار مهم است. بررسی اکولوژیکی پوشش گیاهی جنگل‌های زاگرس که وسیع‌ترین ناحیه رویشی کشور محسوب می‌شوند، مسئله حفاظت و حمایت در آن از اهمیت خاصی برخوردار است. هدف از انجام این تحقیق بررسی اکولوژیک پوشش گیاهی جنگل وزگ واقع در جنوب شرقی یاسوج بود. جهت جمع‌ آوری داده‌های مربوط به پوشش درختی و درختچه‌ای، تعداد 61 قطعه نمونه 450 متر مربعی بصورت تصادفی سیستماتیک پیاده گردید. در هر قطعه نمونه، برآورد پوشش گونه‌ها‍ی درخت‍ی و درختچه‌ای به صورت ع‍ین‍ی و به صورت درصد ب‍یان گردید. جهت برداشت پوشش علف‍ی در چهار گوشه و مرکز پلات اصلی پنج م‍یکرو پلات به ابعاد یک متر مربع برداشت شد و نوع گونه و درصد پوشش آن به روش براون-بلانکه تخم‍ین زده شد. همچن‍ین جهت اندازه‌گ‍یری زادآوری گونه‌های چوب‍ی، در هر قطعه نمونه اصل‍ی، قطعات نمونه‌ا‍ی مربع شکل به ابعاد 8×8 متر پ‍یاده گردید و تمام‍ی نهال‌های شاخه‌زاد و دانه‌زاد برای هر گونه ثبت شد. به منظور مشخص کردن گروه‌های اكولوژیک و گونه‌های شاخص در منطقه مورد مطالعه از تحل‍یل دو طرفه گونه‌های شاخص (TWINSPAN) استفاده گردید. جهت تع‍ی‍ین و برآورد تنوع زیستی گ‍یاه‍ی از شاخص‌ها‍ی عددی غنای گونه‌ای مارگالف و منه‍ین‍یک، یكنواختی پایلو و تنوع گونه‌ا‍ی شانون-وینر و س‍یمپسون استفاده شد. دو روش رسته‌بندی، روش آنال‍یز تطب‍یق‍ی قوس‌گیری شده (DCA) و روش آنال‍یز تحل‍یل تطب‍یق‍ی متعارف (CCA) برای تجزیه و تحلیل ارتباط بین پوشش گیاهی و زادآوری با متغیرهای محیطی بكار گرفته شد. نمونه‌های جمع‌ آوری شده با بهره گرفتن از فلورهای مختلف شناسایی گردید. نتایج نشان داد که در منطقه مورد مطالعه چهار گروه اكولوژیک وجود دارد که این گروه‌ها عبارتند از: گروه اول Quercus brantii–Anthenus italica، گروه دوم Heteranthelium piliferum–Avena clauda، گروه سوم Teucrium polium و گروه چهارم Salvia reautreana. همچنین ارتباط بین گروه‌های اکولوژیک با متغ‍یرهای مح‍یط‍ی و شاخص‌های تنوع زیست‍ی معن‍ی‌دار‍ بود. مؤثرترین متغ‍یرهای مح‍یط‍ی در ارتباط با گروه‌های اكولوژیك، متغ‍یر درصد لاشبرگ، ارتفاع از سطح دریا، درصد پوشش علف‍ی و درصد ش‍یب بود. نتایج نشان داد که عوامل فیزیوگرافی روی شاخص‌های تنوع زیستی گیاهی تأثیر معنی‌دار داشته، به طوری که ارتفاع از سطح دریا بر شاخص تنوع س‍یمپسون و یكنواختی، جهت جغراف‍یای‍ی بر شاخص‌ها‍ی غنای مارگالف و منهین‍یک و درصد ش‍یب بر شاخص‌ها‍ی تنوع س‍یمپسون و شانون- وینر و شاخص یكنواختی اثر معنی‌داری داشتند. طبق نتایج بدست آمده زادآوری‌ گونه‌های درختی و درختچه‌ای با متغ‍یرهایی چون ارتفاع از سطح دریا، درصد پوشش سنگ‍ی، درصد لاشبرگ و آهک و پتاس‍یم خاک ارتباط معن‍ی‌داری نشان داد. در بررس‍ی فلورست‍یک گ‍یاهان منطقه مورد مطالعه، 122 گونه گ‍یاه‍ی شناسایی گردید که این گونه‌ها به 32 ت‍یره و 102 جنس تعلق داشته و  ب‍یشترین شکل رویش‍ی متعلق به تروف‍یت‌ها و ب‍یشترین درصد عناصر شناسای‍ی شده در منطقه مورد مطالعه متعلق به  عناصر منطقه ایران توران‍ی بود.

واژه‌های کل‍یدی: زاگرس، پوشش گ‍یاه‍ی، گروه‌های اکولوژیک، تنوع زیست‍ی، زادآوری، فلور، عوامل مح‍یط‍ی، یاسوج، وزگ

فصل اول: مقدمه وکلیات

1-1-مقدمه

پوشش گیاهی، شامل کلیه گونه‌های گیاهی و طرز پراکنش مکانی و زمانی آنها در یک ناحیه می‌باشد و از گونه‌های مختلفی تشكیل شده است (تالیس[1]، 1991). گیاهان به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند و در یک اکوسیستم، بین گیاهان و سایر اجزای آن ارتباط تنگاتنگی وجود دارد (بیبی[2]، 1993، استیلینگ[3]، 2002). از آنجایی که گیاهان تحت تأثیر عوامل محیطی مانند اقلیم، خاك و فیزیوگرافی می‌باشند به همین جهت برای سالیان متمادی آنها در طبقه‌بندی رویشگاه مورد استفاده قرار گرفته‌اند تا شرایط رویشگاهی و تولید بالقوه جنگل را نشان دهند (میرزایی و همکاران، 1386). از طرفی گرد آمدن درختان و درختچه‌ها و سایر گیاهان و جانوران کوچک و بزرگ در رویشگاه معین به هیچ وجه تصادفی نیست (احمدی و شیخ السلامی، 1383). پوشش گیاهی، شرایط و شایستگی‌های زیادی را در روی زمین برای مطالعه کردن دارد زیرا اولاً توزیع و تعریف تیپ‌های مختلف پوشش و جوامع گیاهی بعنوان علم فیتوسوسیولوژی معرفی می‌شود که در آن، تیپ‌ها و جوامع در نقشه‌های پوشش گیاهی به ترسیم کشیده می‌شوند و ثانیاً مطالعه روابط گونه‌های گیاهی و محیط زیست آنها بعنوان زیستگاهی برای جانوران، پرندگان و حشرات، مهم‌ترین نقش را در سرنوشت موجودات کره زمین بازی می کند. اثرات ناهمگن بودن محیط بر روی پوشش گیاهی به خوبی شناخته شده است و هر چند چنین واکنش‌هایی از پوشش گیاهی در الگوی پراکندگی آنها متجلی می‌شود ولی عمدتاً ترکیب گیاهی را تغییر داده و در مقیاس کلان ظاهر می‌گردند (مقدم، 1380). داشتن اطلاعات از پوشش گیاهی ممکن است ما را در حل مسائل اکولوژیکی مانند اهداف مدیریتی بر پوشش و حفاظت بیولوژیک، کمک کند. در واقع، با مطالعه پوشش گیاهی و عوامل مختلف محیطی همچون فیزیوگرافی، خاک و اقلیم، می‌توان به پایداری جوامع گیاهی و همبستگی این عوامل با پوشش گیاهی پی برد که این مسئله از جهت توسعه و احیای جوامع جنگلی بسیار مهم و کاربردی است (بصیری، 1382). توصیف پوشش گیاهی همواره بخش مهمی از مطالعات اكولوژی را به خود اختصاص داده و ارتباط بین شرایط رویشگاهی و پوشش گیاهی توسط محققین مختلفی بررسی شده است (ویتنی[4]، 1991.، هیکس و پیرسی[5]، 1997 و کاشین[6] و همکاران، 2003). از نظر جغرافیایی، کشور ایران در منطقه‌ای از نیمکره شمالی واقع شده است که معمولاً فقیر از جنگل می‌باشد. با این وجود، به دلیل تنوع اقلیمی کشور، وسعت زیاد آن و رشته کوههای البرز و زاگرس جنگلهای متنوعی در آن گسترش یافته‌اند. ناحیه رویشی زاگرس به عنوان وسیع‌ترین ناحیه رویشی کشور محسوب می‌شود (آریان‌وند و پیروکیلی، 1374)، که با طول متوسط 1500 کیلومتر و عرض 75 کیلومتر بین دو مدار 29 تا 38 درجه عرض شمالی و 45 تا 52 درجه طول شرقی از ارتفاع 650 تا 2700 متر از سطح دریا گسترش دارد (یوسفی و همکاران، 1381) كه از سردشت واقع در استان آذربایجان غربی تا فسا واقع در استان فارس گسترش داشته و شامل استانهای آذربایجان غربی، کردستان، لرستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و فارس می‌باشد. این جنگلها نقش بسیار مهمی در جلوگیری از فرسایش خاک، تلطیف آب و هوا و حفاظت محیط زیست منطقه و کشور ایفا می‌کنند. همچنین وجود گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری این منطقه را متمایز از سایر مناطق ساخته و توجه اکثر محققین علوم زیستی را به خود معطوف ساخته است. امروزه این جنگل ها در معرض تخریب قرار گرفته‌اند (فتاحی، 1373). بنابراین این جنگلها نیاز مبرم به حمایت و حفاظت دارند که این هم نیازمند شناخت بهتر از روابط بین رستنی‌ها و شرایط رویشگاهی در اکوسیستم و تنوع زیستی آن می‌باشد که یکی از اهداف مهم مدیریت واحدهای زیست محیطی و دستیابی به اصل توسعه مستمر و پایدار می‌باشند. جنگلهای استان کهگیلویه و بویراحمد در ناحیه رویشی زاگرس جنوبی قرار گرفته‌اند و یک میلیون هکتار از جنگلهای زاگرس را شامل می‌شوند. گونه غالب این جنگلها بلوط ایرانی می‌باشد و گونه‌های دیگری از جمله بنه، بادام وحشی، زالزالک، زبان گنجشک، گلابی وحشی، افرا و غیره همراه آن حضور دارند. منطقه مورد تحقیق بخشی از جنگل‌های استان کهگیلویه و بویر احمد در 15 کیلومتری جنوب شرق یاسوج در منطقه وزگ قرار دارد که به لحاظ توپوگرافی، جهات جغرافیایی، غنای گونه‌ای و شرایط خاص رویشگاهی دارای تنوع بسیار خوبی بوده و چشم انداز رویشی خاصی را در منطقه به وجود آورده است. با توجه به اینکه گزارشی مبنی بر مطالعه اکولوژیک پوشش گیاهی در این منطقه مشاهده نشده است به همین منظور به جهت انجام مطالعات پوشش گیاهی و تفکیک جوامع موجود و بررسی تنوع زیستی منطقه جهت مدیریت بهتر این تحقیق انجام می‌شود. علاوه بر این در این تحقیق زادآوری طبیعی گونه‌های درختی و درختچه‌ای منطقه نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد تا با دستیابی به این اطلاعات بتوان گام مهم و مؤثری در جهت حفظ و احیای گونه‌های درختی و درختچه‌ای منطقه برداشت و با بررسی اثر عوامل مختلف محیطی بر زادآوری طبیعی گونه‌ها بتوان راهكارهای كاربردی و مناسبی در امر جنگل‌كاری گونه‌های بومی ارائه داد. به طور کلی می‌توان گفت که تحقیق حاضر اهداف زیر را دنبال خواهد کرد:

فهرست مطالب

 

عنوان                                            صفحه

چکیده 1

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- بیان مساله. 3

1-2- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.. 4

1-3- سؤالات تحقیق.. 5

1-4- اهداف… 5

1-5- تعاریف و کلیات… 6

1-6- جمع بندی و جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق.. 12

فصل دوم: مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1- مرور منابع. 14

2-1-1- بررسی پژوهش‌های انجام شده در داخل کشور. 14

2-1-2- بررسی پژوهش‌های انجام شده در خارج از کشور. 19

فصل سوم: مواد و روش‌ها

3-1- مواد و روش‌ها 22

3-1-1- مواد. 22

3-1-1-1- رویشگاه زاگرس… 22

3-1-1-2- زیست بوم استان ایلام. 22

3-1-1-3- منطقه مورد مطالعه. 23

3-1-1-4- اقلیم. 23

3-1-1-5- زمین‌شناسی.. 25

3-2- روش انجام تحقیق.. 26

3-2-1- تهیه نقشه‌های عوامل فیزیوگرافی.. 26

3-2-2- نمونه‌بردای خاک.. 27

3-2-2-1- آزمایشات خاک.. 28

3-2-3- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه. 28

3-2-4- متغیر‌های مورد بررسی.. 28

3-2-5- روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها 29

فصل چهارم: نتایج

4-1- نتایج.. 31

4-1-1- تهیه نقشه عوامل فیزیوگرافی.. 31

4-2- تهیه نقشه شبکه آماربرداری.. 33

4-3- پوشش گیاهی.. 34

4-4- مشخصات رویشی توده مورد مطالعه. 34

4-4-1- آنالیز همبستگی میان خصوصیات رویشی.. 37

 

4-5- بررسی مشخصه‌ های کمی و کیفی بادام کوهی تحت تأثیر عوامل فیزیوگرافی: 38

4-5-1- ارتفاع از سطح دریا 38

4-5-2- جهت‌های جغرافیایی.. 39

4-5-3- شیب دامنه. 40

4-6- وضعیت خاک منطقه مورد مطالعه. 42

4-6-1- بررسی وضعیت خاک در طبقات مختلف ارتفاعی.. 42

4-6-2- بررسی وضعیت خاک در جهت‌های مختلف جغرافیایی.. 42

4-6-3- بررسی وضعیت خاک در شیب‌های مختلف… 43

4-6-4- ضریب همبستگی بین متغیر‌های رویشی و خصوصیات خاک.. 44

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-1- بحث و نتیجه گیری.. 47

5-2- پیشنهادات… 49

منابع. 50

فهرست جدول‌ها

عنوان………………………………………………………………………………………………………              صفحه

10

11

جدول 4-1- لیست فلورستیک گونه‌های گیاهی منطقه مطالعاتی.. 34

جدول 4-2- نتایج اندازه‌گیری مشخصه‌‌های رویشی توده بادام کوهی.. 35

جدول 4-3- آنالیز همبستگی میان پارامتر‌های رویشی بادام کوهی منطقه مورد مطالعه. 37

جدول 4-4- نتایج تجزیه و تحلیل مشخصه‌ های رویشی بادام کوهی در ارتباط با طبقات مختلف ارتفاعی  38

جدول 4-6- نتایج تجزیه و تحلیل مشخصه‌ های رویشی بادام کوهی در ارتباط با جهت‌های جغرافیایی  39

جدول 4-7- مقایسه‌ی میانگین تأثیر عامل جهت دامنه بر مشخصه‌ های كمی بادام کوهی.. 40

جدول 4-8- نتایج تجزیه و تحلیل مشخصه‌ های رویشی بادام کوهی در ارتباط با درصد شیب   41

جدول 4-9- مقایسه‌ی میانگین تأثیر عامل شیب بر مشخصه‌ های كمی بادام کوهی.. 41

جدول 4-10- مقایسه مشخصه‌ های خاک در طبقات مختلف ارتفاعی.. 42

جدول 4-11- مقایسه مشخصه‌ های خاک در جهات جغرافیایی.. 43

جدول 4-12- مقایسه مشخصه‌ های خاک در شیب‌های مختلف… 44

جدول 4-13- ضریب همبستگی بین مشخصه‌ های رویشی و خصوصیات خاک.. 45

فهرست شکل‌ها

عنوان………………………………………………………………………………………….              صفحه

شکل 1-1- نمایی از درختچه بادام کوهی در منطقه مورد مطالعه (ذخیره‌گاه بادام کلم بدره) 9

شکل 3-1- موقعیت منطقه مورد مطالعه در کشور، استان و شهرستان. 23

شکل 3-2- آمبروترمیک حوزه كلم (ایستگاه هواشناسی ایلام طی دوره‌ی آماری 1392-1370) 25

شکل 3-3- نمایی از نمونهبرداری خاک در رویشگاه مورد مطالعه. 27

شکل 4-1- نقشه مدل رقومی ارتفاعی (DEM) منطقه مورد مطالعه. 31

شکل 4-3- نقشه کلاسه‌های شیب در منطقه مورد مطالعه. 32

شکل 4-4- نقشه جهات جغرافیایی در منطقه مورد مطالعه. 32

شکل 4-5- شبکه آماربرداری 200×200 متر و نحوه قرارگیری پلاتها 33

شکل 4-6- جانمایی قطعات نمونه آماربرداری بر روی تصاویر ماهوار‌ه‌ای Google Earth. 33

شکل4-7- تعداد در هکتار گونه بادام کوهی در قطعات نمونه منطقه مورد مطالعه. 36

شکل4-8- تعداد در طبقات قطری تاج گونه بادام کوهی در منطقه مورد مطالعه. 36

شکل 4-9- تعداد در طبقات ارتفاعی گونه بادام کوهی در منطقه مورد مطالعه. 36

شکل 4-10- رابطه رگرسیونی بین قطر تاج و ارتفاع درختچه‌های بادام کوهی در منطقه مورد مطالعه 37

فهرست نمودارها

عنوان………………………………………………………………………………………………………              صفحه

نمودار 4-1- مقایسه‌ی میانگین تأثیر عامل ارتفاع از سطح دریا بر مشخصه‌ های كمی بادام کوهی  39

نمودار 4-2- مقایسه‌ی میانگین تأثیر عامل جهت دامنه بر مشخصه‌ های كمی بادام کوهی.. 40

نمودار 4-3- مقایسه‌ی میانگین تأثیر عامل شیب بر مشخصه‌ های كمی بادام کوهی.. 41

نمودار 4-4- مقایسه مشخصه‌ های خاک در طبقات مختلف ارتفاعی.. 42

نمودار 4-5- مقایسه مشخصه‌ های خاک در جهات جغرافیایی.. 43

نمودار  4-6- مقایسه مشخصه‌ های خاک در شیب‌های مختلف… 44

نمودار 4-7- ضریب همبستگی بین مشخصه‌ های رویشی و خصوصیات خاک.. 45

چکیده

در این مطالعه، ذخیره‌گاه بادام کوهی (Amygdalus Arabica Olive) منطقه کلم شهرستان بدره در استان ایلام که یک دخیره گاه تیپیک می‌باشد، مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا در منطقه، محدوده ذخیره‌گاه بادامک، شناسایی و پلیگون آن به ‌صورت رقومی بسته شد. در داخل محدوده‌‌های مشخص شده شبکه آماربرداری به ابعاد 200×200 متر به‌ صورت منظم- سیستماتیک تصادفی طراحی و برای اندازه‌گیری درختچه‌ها و از قطعات نمونه دایره‌ای شکل با مساحتی به روش حداقل سطح تعیین گردید. نتایج اندازه گیری مشخصه‌ های کمی و کیفی نشان داد که این مشخصه‌ ها در حال نوسان بوده و برای بررسی وضعیت خاک رویشگاه مورد مطالعه، برخی مشخصه‌‌های فیزیکی و شیمیایی خاک از قبیل بافت خاک، ماده آلی، کربن آلی، اسیدیته، نیتروژن کل، وزن مخصوص ظاهری و هدایت الکتریکی (Ec) در مرکز هر قطعه نمونه مورد اندازه ­گیری و مطالعه قرار گرفت. مقایسه میانگین‌ها در ارتباط با مشخصه ارتفاع از سطح دریا نشان داد که در ارتفاعات پائین منطقه مورد مطالعه که اکثراً در داخل دره واقع شده بودند (طبقه ارتفاعی 1000-900 متر)، تعداد درختچه­ها، تعداد جست­ها و وضعیت شادابی دارای میانگین بیش‌تری بوده و بالعکس در ارتفاعات بالاتر (طبقه ارتفاعی 1200-1100 متر) میانگین ارتفاع درختچه­ها و قطر تاج بیش‌تر بوده است. در ارتباط با عامل فیزیوگرافی جهت دامنه نتایج نشان داد که در جهت­‌های شرقی منطقه مورد مطالعه، تعداد درختچه­ها، تعداد جست­ها و ارتفاع و قطر تاج آنها دارای میانگین بیش‌تری بوده و در جهت­‌های شمالی وضعیت شادابی درختچه­ها نسبت به دیگر جهت‌ها بهتر بوده است. نتایج بررسی خصوصیات کمی و کیفی بادام کوهی در شیب­‌های مختلف نشان داد که در طبقات شیب 60-45 درصد بیش‌‌ترین تعداد درختچه و تعداد جست گروه دیده می­ شود و در مناطق کم شیب از تعداد درختچه کاسته می­ شود. در کلاسه‌‌های شیب 45-30 درصد ارتفاع، قطر تاج و وضعیت شادابی درختچه­‌های بادام کوهی از میانگین بالاتری برخوردار است.

با توجه به نتایج ضریب همبستگی پیرسون، تعداد درختچه­ها و قطر تاج آنها با ماده آلی خاک در سطح 5 درصد دارای همبستگی مثبت و معنی­دار می‌باشد. همچنین بین تعداد درختچه­ها و تعداد جست گروه­ها با نیتروﮊن کل به ترتیب در سطح احتمال 1 درصد و 5 درصد همبستگی مثبت و معنی دار وجود دارد. مشخصه­‌های کمی و کیفی درختچه­‌های بادام کوهی با مشخصه­‌های خاک از جمله اسیدیته، درصد شن، ماده آلی و نیتروﮊن کل رابطه مثبت و با مشخصه­‌های خاک از جمله درصد رس و سیلت رابطه منفی وجود دارد، هر چند معنی دار نمی­باشند.

کلمات کلیدی: بادام کوهی، عوامل فیزیوگرافی، ذخیره‌گاه کلم، شهرستان بدره

فصل اول

در سال های اخیر اقدامات گسترده و مفیدی در جهت مشارکت مردم و نهادهای دولتی و غیر دولتی برای همکاری و کمک در امر حفظ و احیای منابع طبیعی در ایران صورت گرفته است تشکیل بیش از 806 تعاونی منابع طبیعی، آموزش حدود یک میلیون نفر از بهره برداران و مردم، همکاری با بیش از 126 سازمان غیر دولتی، جلب همکاری 15 وزارتخانه و سازمان دولتی، همکاری با شوراهای اسلامی، سازماندهی محافظین افتخاری، واگذاری حدود 8 میلیون هکتار از مدیریت جنگل های شمال و خارج از شمال ایران به مردم در قالب تعاونی های جنگل و مدیریت منابع جنگلی، جلب مشارکت مردم برای سرمایه گذاری در امر تولید، اشتغال و توسعه جنگل و مرتع و ایجاد فضای سبز در قالب طرح طوبی از جمله فعالیت های مشارکتی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری در سال های اخیر بوده است (سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری کشور، 1379).

با وجود اقدامات مفید و مؤثر فوق متأسفانه مشارکت مردم در منابع طبیعی با مشکلات و موانع زیادی روبرو بوده است. برخی از مشکلات به مسائل ساختاری نظام اداری از جمله فقدان قوانین راهگشا برای مشارکت مردم، بروکراسی پیچیده، فقدان ظرفیت لازم برای پذیرش مشارکت مردم، عدم حمایت بانکها و نبود منابع اعتباری برای طرح های منابع طبیعی بر می گردد. برخی از مشکلات مثل کم سوادی یا بیسوادی بهره برداران، کمبود تشکل های مناسب برای سازماندهی آنان و فقدان انگیزه اقتصادی برای سرمایه گذاری مردم و بخش خصوصی ناشی از فقدان یک نظام کارآمد حمایتی و هدایتی می باشد. همچنین بعضی از طرح های منابع طبیعی به گونه ای طراحی شده اند که بهره برداران و سرمایه گذاران تمایل کمتری به مشارکت در آنها دارند (شاعری، 1379).

1-2- بیان مسئله

کشور ایران دارای 4/12 میلیون هکتار جنگل می باشد که در پنج ناحیه رویشی جدا از هم واقع گردیده اند. ناحیه رویشی زاگرس با حدود پنج میلیون هکتار با وسعتی معادل 40 درصد از کل جنگل ها بیشترین سهم را دارا می باشد اما به دلایل ناشی از میزان افزایش جمعیت، ناموزونی و نابرابری نیازهای حیاتی و میزان تولیدات و خدمات، چرای بی رویه دام، توسعه اراضی کشاورزی، تأمین چوب جهت سوخت، سرشاخه زنی درختان و بسیاری عوامل دیگر جنگل های این منطقه دچار تخریب شدید شده است که برخورد با چنین معضل و مشکلی مستلزم اتخاذ تصمیمات قاطع، همه جانبه و هماهنگ در ابعاد مختلف سیاست گذاری، طراحی و اجرا مبتنی بر اصول مشارکت در چار چوب توسعه پایدار می باشد و به ناچار باید در جهت رفع و کاهش این بحران ها به تدابیر و دخالت های اندیشمندانه انسانی در فرایند حفاظت، رشد و توسعه منابع طبیعی و محیط زیست متوسل شد. از طرف دیگر با توجه به اینکه وسعت زیاد این منابع، کار حفظ و نگهداری آنها را از عهده یک نهاد یا سازمان و حتی دولت به تنهایی ساقط کرده، بنابراین لازم است تمهیداتی در جهت مشارکت بیشتر مردم در حفاظت از منابع طبیعی اندیشیده شود (شریعتی و همکاران، 1384).

مساحت جنگل های زاگرس که طول 1600 کیلومتر از رشته کوه های زاگرس از شمال غربی کشور تا جنوب شرقی در استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد و فارس را شامل می شود، معادل 550/561/5 هکتار برآورد می گردد. حجم خانوارهای استفاده کننده از هیزم در جنگل برای تأمین سوخت در روستاها و نقاط عشایری محدوده های جنگلی زاگرس حداقل 400 هزار خانوار برآورد و متوسط مصرف هر خانوار در طول سال 25 متر مکعب برآورد گردیده است (ابراهیم پور، 1378).

استان ایلام یکی از استان های واقع در غرب کشور و جزء منطقه رویشی زاگرس می باشد. این استان در مجموع 11% جنگل های زاگرس و 4%

 جنگل های ایران، 97/4 % کل مراتع رویشی زاگرس و 8 % کل سطح مراتع ایران را به خود اختصاص داده است. از طرف دیگر 38/87 % کل سطح استان را منابع طبیعی تشکیل داده اند. سطح جنگل های استان ایلام برابر 667/641 هکتار با غالبیت گونه بلوط و سطح مراتع استان برابر با 280/146/1 هکتار می باشد (سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری کشور، 1385).

مشارکت و همکاری مردم ایران زمین در حفاظت از منابع طبیعی قدمت طولانی دارد. طی قرون متمادی عرصه های وسیع منابع طبیعی توسط مالکان و بهره برداران عرفی حفاظت شده است، ولی به علت تغییرنظام های سنتی، تأکید بیش از حد بر مدیریت دولتی، عدم جایگزینی نظام مطلوب مشارکتی، افزایش جمعیت، فقر و فقدان آگاهی های لازم، به تدریج عرصه های منابع طبیعی به کاربری های زراعی و باغی تغییر یافته و آثار سوء آن به صورت سیل، خشکسالی، تغییرات آب و هوا، کاهش تنوع زیستی، فرسایش خاک و صدمات دیگر خود را نمایان ساخته است (شاعری و سعدی، 1382).

یکی از راه کارهای حل مشکلات منابع طبیعی و زیست محیطی در کشور ما، مشارکت روستاییان و بهره برداران از منابع طبیعی در فعالیت های حفظ، اصلاح، احیاء، توسعه و بهره برداری از آن است (قناعت، 1385).

از آنجا که موانع مشارکت متعدد است، باید راه حل های جامعی برای تشویق مشارکت به کار رود. مشارکت نیازمند زمینه سازی است. مردم باید نقش و وظیفه خود را در نظام مشارکت به خوبی بدانند، در سازمان هایی که سیستم مشارکتی فعال است، بین مسئولان، کارکنان و مردم اعتماد متقابل وجود دارد (حاجی موسی، 1374). به عبارتی قدم اول در نزدیک شدن به مردم، جلب اعتماد آنهاست (شاعری و سعدی، 1382).

در جنگل های زاگرس به علت تراکم بالای جمعیت و وابستگی شدید معیشتی روستائیان و جنگل نشینان به جنگل و محصولات آن و غیر قابل اجتناب بودن مدیریت آن به کمک مردم محلی، ما را بر آن می دارد تا با اعمال نوع خاصی از مدیریت (مدیریت مشارکتی یا جنگلداری اجتماعی) این جنگل ها را به سمت یک جنگل پایا و ایده آل پیش برده و از نابودی و تخریب آن جلوگیری گردد و همچنین نیازهای مردم محلی را تا حدی که به جنگل آسیب جدی و جبران ناپذیر وارد نسازند برآورده گردد. برای نیل به این هدف باید با نیازها و خواسته های مردم محلی و جوامع جنگل نشین کاملاً آشنا شد و نظرات آنها را در برنامه ها و هدف گذاری دخالت داده تا کمترین تعارض در مدیریت جنگل و خواسته های مردم محلی پیش آید.

در زمینه حل مسائل و مشکلات روستائیان مناطق جنگلی، نظرات متفاوتی داده شده است. برخی از کارشناسان بر این عقیده اند که روستائیان به مناطق دیگر کوچ داده شوند تا بتوان منابع طبیعی کشور از جمله، جنگل ها را به نحو بهتری حفظ نمود. دسته ای دیگر معتقدند که باید تعداد خانواده های کشاورزان ایران تقلیل داده شود. زیرا زمین های قابل کشت و زرع مملکت تکافوی این همه کشاورز را نمی نماید و ما بقی باید در صنعت و یا شعبه های دیگر اقتصادی کشور مشغول گردند. کوچ دادن روستائیان از منطقه ای به منطقه دیگر از نقطه نظر اقتصادی، اجتماعی و غیره همانطور که از نتایج حاصله در ایران و کشورهای دیگر به دست آمده، مواجه با مشکلات زیاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خواهد یود. البته تحقق این هدف به صورت محدود و با در دست داشتن طرح دقیق توصیه شده است (یخکشی، 1379).

همانطور که اشاره شد یکی از علل تخریب جنگل ها روستائیان فقیر و کم درآمد می باشند. کشاورزان در مناطق جنگلی به علت نداشتن کار دائم و درآمد کافی برای گذراندن معیشت خود و خانواده خویش جنگل تراشی می کنند و بر سطح زمین کشاورزی خود می افزایند و درختان را به صورت هیزم می سوزانند تا سرمای شدید و یخبندان زمستان را سپری کنند، به نظر می رسد سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور از بدو تأسیس تا به حال، تمام انرژی خود را به امر برنامه های حفاظتی صرف و یک طرفه، معطوف داشته و از اهداف دیگر از جمله حفاظت همراه با مشارکت مردمی، احیاء و توسعه همراه با مشارکت مردمی، درک حقایق و واقعیت هایی که روستائیان به عنوان مشکل با آن روبرو هستند و حل معضلات آنها و در دست گرفتن امر بهره برداری بر مبنای اصل توسعه پایدار به وسیله کارشناسان زبده خود غافل مانده است (یخکشی، 1382).

یکی از علل ناکامی دولتها در دست یابی به اهداف و معاهدات بین المللی، عدم مشارکت فعال مردم به ویژه جنگل نشینان در فرایند تصمیم گیری و نظارت بر برنامه های زیست محیطی و منابع طبیعی آن جوامع است (شاعری و سعدی، 1382).

بیشتر روستائیانی که امروزه در امر تولیدات کشاورزی و دامداری ناموفق بوده و جهت ترمیم مسائل اقتصادی خود به منابع طبیعی از جمله، جنگل و مرتع پناه برده و دست اندازی می کنند، در اثر فقر مالی و فرهنگ زیست محیطی و آموزش آنها بوده است. چنانچه انگیزه کافی برای این روستائیان ایجاد شود و از نظر اجتماعی و اقتصادی به وضع آنها رسیدگی گردد، نه تنها آسیبی متوجه منابع طبیعی نخواهد شد، بلکه با مشارکت و آموزش و کمک خود روستائیان می توان عرصه های منابع طبیعی و به طور کلی محیط زیست را حفظ و احیاء نمود (میر رجبی و همکاران، 1384).

نظر به اینکه از منابع اساسی پایداری منطقه زاگرس و تولید آب در این مناطق جنگلها و مراتع هستند و حضور دام مازاد و خارج از فصل در این عرصه ها مهمترین عامل تهدید کننده پایداری آن می باشد و از طرفی شغل اصلی ساکنین

فهرست مطالب       

عنوان                                                                                                                صفحه

چکیده                                                                                                                   1

فصل اول: مقدمه و کلیات

• مقدمه                                               3

1-2- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق                                                                             5

1-3- اهداف تحقیق(کلی و ویژه)                                                                                   7

1-4- متغیر های تحقیق                                                                                               7

1-5- فرضیه ها یا پرسش های تحقیق                                                                             7

1-6- هوش‌ مصنوعی‌ و هوش‌ انسانی                                                                             ‌ 7

1- 7- معرفی شبکه عصبی مصنوعی                                                                               9

1-8- تاریخچه شبکه عصبی مصنوعی                                                                            10

1-9- چرا از شبکه های عصبی استفاده می کنیم؟                                                              12

1-10- شبکه های عصبی در مقایسه با کامپیوترهای سنتی                                                    13

1-11- نورون مصنوعی                                                                                             14

1-12- ساختار شبکه عصبی                                                                                       15

1-13- کاربرد شبکه های عصبی                                                                                  16

1-14- معایب شبکه های عصبی                                                                                  17

1-14-1- تئوری شبکه های عصبی مصنوعی                                                                   18

1-14-2- پارامترها و مراحل طراحی  ANN                                                                  20

1-14-3- شبکه های عصبی مصنوعی پیشرو                                                                    23

1-14-4- الگوریتم پس انتشار خطا با مومنتوم                                                                  24

1-15- معماری شبکه عصبی                                                                                       28

1-16- شبکه  عصبی چه قابلیت‌هائی دارد؟                                                                        29

1-17- مفاهیم پایه در شبکه های عصبی مصنوعی                                                             30

1-18- انواع شبکه های عصبی                                                                                    30

1-18-1- شبكه عصبی پرسپترون ساده                                                                           30

1-18-2- شبكه عصبی پرسپترون چند لایه) MLP (                                                         30

1-19- شبکه های عصبی بیولوژیکی                                                                             32

فصل دوم: پیشینه تحقیق

2-1- زمینه تاریخی                                                                                                  36

2-2- مطالعات داخل کشور                                                                                        37

2-3- مطالعات خارج کشور                                                                                        48

فصل سوم: مواد و روش ها

3-1- معرفی ایستگاهای مورد مطالعه                                                                             54

3-2- مراحل روش تحقیق                                                                                         55

3-3- روش انجام کار                                                                                               56

3-4- استفاده از شبکه عصبی مصنوعی در برآورد رواناب سالانه                                              57

3-5- معرفی مدل  Qnet2000                                                                                  59

فصل چهارم: نتایج

4-1- معرفی ایستگاهای مورد مطالعه                                                                             67

4-1-1- بند بهمن                                                                                                   68

4-1-1-1- نتایج پردازش داده ها در حالت پیش فرض خود نرم افزار                                     68

 

4-1-4- پردازش داده ها با توابع محرک مختلف                                                              84

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری

5-1- ایستگاه بند بهمن                                                                                             86

5-2- ایستگاه چمریز                                                                                                87

5-3- ایستگاه درب قلعه                                                                                            88

5-4- جمع بندی                                                                                                     89

5-5- پیشنهادات                                                                                                     90

منابع و مآخذ

منابع فارسی                                                                                                           92

منابع لاتین                                                                                                             94

پیشنهادات                                                                                                             95

چکیده انگلیسی                                                                                                       97

فهرست جداول

عنوان                                                                                                               صفحه

جدول 3-1- مشخصات ایستگاه های مورد مطالعه در استان فارس                                          54

جدول 4-1- مشخصات ایستگاه های مورد مطالعه در استان فارس                                          67

جدول 2- 4ساختار های استفاده شده در برنامه  Qnet 2000                                         69

جدول4-3 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M1در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف    69

جدول4-4 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M2در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف    70

جدول4-5 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M3در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف    71

جدول4-6 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M1در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف 74

جدول4-7 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M2در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف 75

جدول4-8 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M3در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف 75

جدول4-9 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M1در تکرارهای مختلف و توابع تحریک مختلف 78

جدول4-10 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M2در تکرارهای مختلف  و توابع تحریک‌مختلف79

جدول4-11 مقادیر R2و RMSE مربوط به مدل  M3در تکرارهای مختلف  و توابع تحریک‌مختلف79

جدول4-12- ویژگی های مربوط به ساختار بهینه شبکه عصبی برای سایر خوزه های آبخیز      83

فهرست شکل ها

عنوان                                                                                                               صفحه

شکل:1-1- شبکه عصبی                                                                                           16

شکل 1-2- یک نرون منفرد با یک تابع عملگر Sشکل                                                        18

شکل1-3- عملکرد یک شبکه عصبی                                                                             19

شکل1-4- ساختار یک شبکه عصبی مصنوعی 3 لایه                                                          19

شکل 1-5- الگوریتم شبیه سازی با شبکه عصبی مصنوعی                                                    22

شکل 1-6- ساختار یک شبکه عصبی مصنوعی پیشرو                                                         23

شکل 1-7- شبکه عصبی پس انتشار BP با یک لایه پنهان                                                    25

شکل 1-8- تابع سیگموئید باینری با محدوده تغییرات بین 0 و 1                                            25

شکل 1-9- تابع سیگموئید دو قطبی با محدوده تغییرات بین 1-  و1                                        26

شكل 1- 10- ساختار پرسپترون چندلایه با نرون‌های پنهان tansigو نرون‌های خروجی با تابع خطی31

شکل 1-11- شبکه عصبی زیستی                                                                                 34

شکل1-11- تناظر بین شبکه عصبی زیستی و شبکه عصبی مصنوعی                                        34

شکل3-1- موقعیت ایستگاه های مورد مطالعه بر روی نقشه استان فارس                                  55

شکل 3-2- اولین پنجره پس از شروع مدل                                                                      59

شکل3-3- شروع شبکه آموزش                                                                                   60

شکل 3-4- طراحی و تعریف شبکه                                                                              60

شکل 3-5- تابع استفاده شده                                                                                      61

شکل3-6- تعریف فایل های ورودی و خروجی                                                               62

شکل 3-7- تعریف پارامتر های مختلف شبکه عصبی                                                         63

شکل 3-8- نمایش روند محاسبات                                                                               65

شکل 4-1- نمایش روند محاسبات با تابع گوسین                                                             72

شکل 4-2-  نمودار تغییرات خطا بر حسب تعداد تکرار در مرحله­ آموزش با تابع گوسین            72

شکل 4-3- همبستگی دبی مشاهداتی و پیش بینی در مرحله­ آموزش با تابع گوسین  با
ساختار1-2-3                                                                                                        73

شکل  4-4-  مقادیر دبی مشاهداتی و پیش بینی شده در مرحله­ آموزش با تابع گوسین               73

شکل 4-5-  نمایش روند محاسبات با تابع گوسین                                                            76

شکل 4-6-  نمودار تغییرات خطا بر حسب تعداد تکرار در مرحله­ آموزش با تابع گوسین            77

شکل 4-7- همبستگی دبی مشاهداتی و پیش بینی در مرحله­ آموزش با تابع گوسین  با
ساختار1-2-3                                                                                                        77

شکل 4-8- مقادیر دبی مشاهداتی و پیش بینی شده در مرحله­ آموزش با تابع گوسین                 78

شکل 4-9- نمایش روند محاسبات با تابع گوسین                                                             81

شکل 4-10- نمودار تغییرات خطا بر حسب تعداد تکرار در مرحله­ آموزش با تابع گوسین           81

شکل 4-11- همبستگی دبی مشاهداتی و پیش بینی در مرحله­ آموزش با تابع گوسین  با
ساختار1-2- 3                                                                                                       82

شکل 4-12- مقادیر دبی مشاهداتی و پیش بینی شده در مرحله­ آموزش با تابع گوسین               82

 

چکیده:

اهمیت و جایگاه آب در زندگی بشر به ویژه در دنیای پیشرفته و پر جمعیت كنونی بر كسی پوشیده نیست و زندگی صنعتی و شهری مصرف سرانه آب را نسبت به شرایط زندگی سنتی چندین برابر نموده است. امروزه این منبع طبیعی به عنوان یكی از تعیین كننده ترین پارامترهای برنامه ریزی های اجتماعی و حتی سیاسی مطرح است، تا آنجا كه نزاع آینده كشور های مختلف را حول حقوق آبی هر كشور پیش بینی می كنند و این امر در كشورهایی كه از منابع آبی مشترك بهره می برند بیشتر به چشم می آید.  در این راستا، هدف از انجام این تحقیق تعیین کارایی روش شبکه عصبی مصنوعی در برآورد رواناب در 3 ایستگاه بند بهمن، چمریز و درب قلعه، واقع در استان فارس می باشد. روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق به صورت میدانی و کتابخانه ای می باشد. برآورد میزان رواناب رودخانه های قره آغاج ، کر و رود بال، که مربوط به هر 3 ایستگاه مذکور می باشند، توسط داده های اندازه گیری چون میزان بارش، دما و تبخیر انجام گرفت که نتایج حاصله از این قرار بودند که، با به کارگیری روش شبکه عصبی مصنوعی از نوع پرسپترون چند لایه و تابع تحریک از نوع گوسین- گوسین ، با 3 نرون در لایه ورودی،2 نرون در لایه پنهانی و 1 نرون در لایه خروجی ، در اینجا، قانون یادگیری پس انتشار خطا با 50000 تکرار توانست روال آموزش را به نحو مطلوب طی کند و خطای متوسط شبکه را به حد قابل قبولی رساند و فرضیه H1  در خصوص ایستگاه های نامبرده را به اثبات رساند.

کلمات کلیدی: بارش، دمای هوا، رواناب، ایستگاه بند بهمن، مدل شبکه عصبی

فصل اول

 

مقدمه و کلیات

 

• مقدمه:

تعیین رابطه بین بارش رواناب برای یک منطقه آبی یكی از مهمترین مسائل مربوط به هیدرولوژیست ها و مهندسین است اطلاعات دراین زمینه برای اهداف طراحی ومدیریتی مهندسان لازم است. این رابطه، رابطه ای غیر خطی و پیچیده است .موارد استفاده این پیش بینی هارامی توان به مدیریت  صحیح طرح‌های كشاورزی، سیستم های هشداردهنده سیل و بهره برداری از مخازن سدها نسبت داد. بارش-  رواناب یکی از پیچیده ترین فرایندهای هیدرولوژیکی است. برای سالیان زیاد، هیدرولوژیست ها در شناخت چگونگی تبدیل بارش به رواناب برای پیش بینی سیلاب بوده اند. از اهداف این شناخت میتوان به ذخیرة آب، کنترل سیلاب، آبیاری، زهکشی، کیفیت آب، تولید انرژی، مراکز تفریحی  پرورش ماهی و گسترش حیات وحش و… اشاره کرد. تعداد پارامترها، عدم پایداری مشخصه های حوضه های آبریز و مدلهای بارش بیش از پیش مسئله را پیچیده می کند. استفاده از مدل هاى آمارى، هیدرولیکى و هیدرولوژیکى سابقه طولانى در بحث مدل سازی بارش- رواناب داشته است. با توجه به مشکلات و نقاط ضعفی که در مدل های مفهومی و آماری وجود دارد، نیاز به مدلی که با پارامترهای ورودی و خروجی بتواند عملیات نگاشت را انجام دهد، ضروری به نظر میرسد. طى دهۀ اخیر مدل ریاضى غیرخطی شبکه هاى عصبى مصنوعی( (ANN به ابزارهاى پیشبینى افزوده شده و تحقیقات متنوعی در زمینۀ مدل سازی بارش – رواناب با بهره گرفتن از این ابزار صورت گرفته است. شبكه های عصبی مصنوعی ابزار قدرتمندی هستند كه با تقلید ساده از سیستم عصبی بیولوژیک انسان ساخته شده است. شبكه های عصبی به دو نوع شبكه عصبی مصنوعی و طبیعی تقسیم می شوند .تحقیقات در زمینه شبكه های عصبی زمانی شروع شد كه مغز به عنوان یک سیستم دینامیكی با ساختار موازی و پردازشگری كاملآ مغایر با پردازشگرهای متداول شناخته شد. نگرش نوین به مغز انسان كه منتهی به بیان شبكه عصبی مصنوعی شد در اوایل قرن بیستم و توسط شخصی به نام سگال مطرح گردید. همچنین نرون به عنوان كوچكترین واحد پردازشگر داده‌ها در یک شبكه عصبی مصنوعی، اساس عملكرد و رفتار آن را تشكیل می‌دهد. از تركیب چند نرون سلول ساخته می‌شود كه بسته به نوع سلول وظیفه خاصی را در شبكه عهده‌دار است.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                         صفحه

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… سه

فصل اول : مقدمه و کلیات………………………………………………………………………………….. 1

1-1. مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2

1-2.هدف…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 4

1-3. طبقه بندی آلگ­ها……………………………………………………………………………………………………………………… 6

1-3-1. سیانوباكتری ها یا جلبك های سبز – آبی…………………………………………………………………………. 6

1-3-2. كلروفیت ها-جلبك های سبز………………………………………………………………………………………………. 6

1-3-3.كریسوفیتا- دیاتومه ها……………………………………………………………………………………………………………. 7

1-3-4. كریسوفیتا-جلبك های قهوه ای-طلایی……………………………………………………………………………… 8

1-3-5.رودوفیتا- جلبك های قرمز……………………………………………………………………………………………………. 8

1-3-6.اوگلنوفیتا………………………………………………………………………………………………………………………………… 8

1-3-7. كریپتوفیتا……………………………………………………………………………………………………………………………… 9

1-3-8. پیروفیتا………………………………………………………………………………………………………………………………….. 9

1-4. علل تکثیر و پرورش آلگ ها……………………………………………………………………………………………………… 11

1-4-1.مصارف شیلاتی………………………………………………………………………………………………………………………. 11

1-4-2. مصارف انسانی……………………………………………………………………………………………………………………….. 13

1-4-3. مصارف کشاورزی………………………………………………………………………………………………………………….. 14

1-4-4.مصارف صنعتی………………………………………………………………………………………………………………………. 15

1-4-5. جهت تصفیه فاضلاب ها………………………………………………………………………………………………………. 15

1-4-6.در پژوهش های زیستی…………………………………………………………………………………………………………. 16

1-5.عوامل موثر در پرورش آلگ ها…………………………………………………………………………………………………… 16

1-5-1. نور………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16

1-5-2. درجه حرارت…………………………………………………………………………………………………………………………. 16

1-5-3. شدت نور دهی………………………………………………………………………………………………………………………. 17

1-5-4.شوری………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17

1-5-5.نیتروژن وفسفر……………………………………………………………………………………………………………………….. 17

فصل دوم:پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………… 19

عنوان                                                                                                                         صفحه

2-1.پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………….. 20

فصل سوم : مواد وروشها…………………………………………………………………………………….. 22

3-1. مواد مورد نیاز…………………………………………………………………………………………………………………………….. 23

3-1-1.پساب شهری پس از ته نشینی اولیه……………………………………………………………………………………. 23

3-1-2.موادی که جهت تهیه محیط کشت(Guilard,1983)F/2 مورد استفاده قرارمی­گیرند 23

3-1-2-1.محلول استوک مواد غذایی………………………………………………………………………………………………. 23

3-1-2-2. محلول سیلیکات………………………………………………………………………………………………………………. 23

3-1-2-3. محلول استوک ویتامین بیوتین………………………………………………………………………………………. 23

3-1-2-4. محلول استوک ویتامین …………………………………………………………………………………………. 23

3-1-2-5. محلول ویتامین………………………………………………………………………………………………………………… 23

3-1-2-6. محلول استوک فلزات کمیاب………………………………………………………………………………………….. 23

3-2. ابزار مورد نیاز……………………………………………………………………………………………………………………………… 24

3-3. روش کار……………………………………………………………………………………………………………………………………… 24

3-3-1. مرحله تهیه و آماده ­سازی پساب شهری………………………………………………………………………………. 24

3-3-2. مرحله تهیه محیط کشت f/2 وکشت خالص فیتوپلانکتون  …………………………………………… 24

3-3-2-1.آماده سازی اولیه……………………………………………………………………………………………………………….. 25

3-3-2-2.تهیه استوک اولیه……………………………………………………………………………………………………………… 25

3-3-2-3.تهیه آب با شوری مورد نظر……………………………………………………………………………………………… 25

3-3-2-4. کشت­خالص­فیتوپلانکتون­Spirolina plantensis ­و­Chaetoceros muelleri.. 25

3-3-3.مرحله انجام آزمایش………………………………………………………………………………………………………………. 26

3-3-3-1.بررسی میزان رشدSpirolina plantensis  و Chaetoceros muelleri در­پساب

شهری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 26

3-3-3-1-1.شرایط نگهداری تیمارها………………………………………………………………………………………………. 26

3-3-3-1-1. نمونه برداری……………………………………………………………………………………………………………….. 27

3-3-3-2. بررسی میزان تأثیر Spirolina plantensis و Chaetoceros muelleri در غلظت

ازت و فسفر پساب……………………………………………………………………………………………………………………………….. 27

3-3-3-2-2.نمونه برداری………………………………………………………………………………………………………………….

 27

عنوان                                                                                                                         صفحه

3-4.تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………………………………………………………………………….. 28

3-5.کنترل کیفی وعملیات بهداشتی………………………………………………………………………………………………… 28

3-6. مدت زمان پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………….. 28

3-7. نحوه اندازه گیری کلروفیلa……………………………………………………………………………………………………… 29

فصل چهارم : نتایج……………………………………………………………………………………………. 30

4-1.بررسی  و مقایسه اثرات  زمان (طول  دوره  پرورش) بر  میزان رشد جلبک  اسپیرولینا در هر

یک از تیمارهای محیطی (تیمار های 1 الی 6 )……………………………………………………………………………….. 31

4-1- 1 .بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار ………………………………… 31

4-1- 2 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 2………………………….. 32

4-1- 3 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 3………………………….. 33

4-1- 4 . بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 4……………………………. 34

4-1- 5 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 5………………………….. 35

4-1- 6 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 6………………………….. 36

4-1- 7 . بررسی اثرات متقابل و همزمان دو تیمار انتخابی (نوع محیط کشت و زمان پرورش)  بر

روی شرایط رشد جلبک اسپیرولینا……………………………………………………………………………………………………. 37

4-2. بررسی  و مقایسه اثرات  زمان(طول دوره پرورش) بر  میزان رشد جلبک کیتوسروس در هر

یک از تیمارهای محیطی(تیمار های 1 الی 6 ) انتخاب شده…………………………………………………………… 38

4-2- 1.  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 1…………………………. 38

4-2- 2 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 2……………………….. 39

4-2- 3 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 3……………………….. 40

4-2- 4 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 4……………………….. 41

4-2- 5 .  بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 5……………………….. 42

4-2- 6. بررسی  اثرات  زمان بر  تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 6…………………………… 44

4-2- 7 .برسی اثرات متقابل و  همزمان دو تیمار انتخابی (نوع محیط کشت و زمان پرورش)  بر

روی شرایط رشد جلبک کیتوسروس…………………………………………………………………………….47

 

4-3.  بررسی و مقایسه غلظت کلروفیل  a  و ارتباط آن با تراکم دو گونه جلبک  اسپیرولینا  و کیتوسروس در هر یک از تیمارهای محیط کشت جلبکی(1 الی6)……………………………………………………………………………………………. 47

عنوان                                                                                                                         صفحه

4-4. بررسی و مقایسه  نقش جلبک اسپیرو لینا  و کیتوسروس در کاهش نیترات و  فسفات  موجود

در پساب ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 49

4-4-1. بررسی اثرات  میزان تراکم اسپیرولینا جهت کاهش غلظت نیترات موجود در پساب……. 49

4-4-2.بررسی اثرات  میزان تراکم اسپیرولینا جهت کاهش غلظت فسفات موجود در پساب…….. 50

4-4-3.  بررسی اثرات  میزان تراکم کیتوسروس جهت کاهش غلظت نیترات موجود در پساب… 51

4-4-4. بررسی اثرات  میزان تراکم کیتوسیروس جهت کاهش غلظت فسفات موجود در پساب.. 52

4-4- 5. بررسی اثرات متقابل نوع جلبک و میزان تراکم بر کاهش غلظت نیترات و فسفات………. 53

فصل ­پنجم­: ­بحث ­و نتیجه ­گیری………………………………………………………………………….. 55

5-1.بحث……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56

5-2.نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………. 63

فهرست منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………… 65

عنوان                                                                                                                         صفحه

جدول 4-1: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 1………………………………………………………………………………………………………………………… 32

جدول4-2 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 2………………………………………………………………………………………………………………………….. 33

جدول 4-3 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 3………………………………………………………………………………………………………………………….. 34

جدول 4-4 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 4………………………………………………………………………………………………………………………….. 35

جدول4-5 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 5………………………………………………………………………………………………………………………….. 36

جدول 4-6 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

اسپیرولینا در تیمار 6………………………………………………………………………………………………………………………….. 37

جدول 4-7 : نتایج آنالیز واریانس دو طرفه جهت بررسی اثر متقابل دو نوع تیمار (محیط پرورش و

مدت زمان پرورش) بر روی رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 6………………………………………………………. 38

جدول4-8 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار 1……………………………………………………………………………………………………………………….. 39

جدول 4-9 : نتایج  آنالیز­واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار 2………………………………………………………………………………………………………………………. 40

جدول4-10: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار 3……………………………………………………………………………………………………………………….. 41

جدول4-11: نتایج آنالیزواریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار4…………………………………………………………………………………………………………………………. 42

جدول4-12: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار 5……………………………………………………………………………………………………………………….. 43

جدول4-13: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت بررسی و مقایسه اثرات زمان بر تراکم و رشد جلبک

کیتوسروس در تیمار6…………………………………………………………………………………………………………………………. 44

جدول 4-14 : نتایج آنالز واریانس دوطرفه جهت بررسی اثرات متقابل دو نوع تیمار(محیط پرورش و

مدت زمان پرورش) بر روی میزان رشد جلب کیتوسروس……………………………………………………………….. 46

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                         صفحه

جدول 4-15: نتایج آزمون t جهت مقایسه تراکم دو گونه جلبک در هر یک از تیمارهای محیط کشت

در طی دوره­ های مختلف پرورش…………………………………………………………………………………………………………. 46

جدول 4-16 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه غلظت کلروفیل a مابین تیمار های مختلف

کشت جلبک اسپیرولینا………………………………………………………………………………………………………………………. 48

جدول4-17: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه غلظت کلروفیل a مابین تیمار های مختلف

کشت جلبک کیتوسروس……………………………………………………………………………………………………………………. 48

جدول 4-18: نتایج آزمون همبستگی پیرسون جهت مطالعه ارتباط بین کلروفیل  a و تراکم جلبک

های مورد بررسی………………………………………………………………………………………………………………………………….. 48

جدول4-19: نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه میزان غلظت نیترات مربوط به تیمار­های

حاوی ترا کم های مختلف اسپیرولینا…………………………………………………………………………………………………. 49

جدول4-20 : نتایج آزمون کروسکال والیس(Kruskal-Wallis Test)جهت مقایسه میزان غلظت

فسفات تیمار های  مختلف حاوی ترا کم های مختلف اسپیرولینا…………………………………………………… 50

جدول214-21: نتایج آزمون کروسکال والیس(Kruskal-Wallis Test)جهت مقایسه میزان غلظت

نیترات تیمارهای  مختلف حاوی ترا کم های مختلف کیتوسروس………………………………………………….. 51

جدول4-22 : نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه میزان غلظت فسفات مربوط به  تیمار­های

حاوی ترا کم­های مختلف کیتوسروس………………………………………………………………………………………………… 52

جدول 4-23 : نتایج آنالیز واریانس دو طرفه جهت مطالعه اثرات متقابل دو تیمار(نوع جلبک و محیط

کشت انتخاب شده) بر میزان جذب نیترات………………………………………………………………………………………. 53

جدول 4-24 : نتایج آنالیز واریانس دو طرفه جهت مطالعه اثرات متقابل دو تیمار(نوع جلبک و محیط

کشت انتخاب شده) بر میزان جذب فسفات………………………………………………………………………………………. 55

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                                         صفحه

نمودار4-1 :تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 1…………………………………………. 31

نمودار4-2 :تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 1…………………………………………. 32

نمودار4-3 :تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار  3 ……………………………………… 33

نمودار4-4 : تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 4……………………………………….. 34

نمودار4-5: تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 5…………………………………………. 35

نمودار4-6 : تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک اسپیرولینا در تیمار 6……………………………………….. 36

نمودار 4-7 : روند تغییرات تراکم جلبک اسپیرولینا در  انواع محیط های کشت انتخابی در زمان­های

مختلف پرورشی………………………………………………………………………………………………………………. 37

نمودار4-8 : تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار  1……………………………………. 39

نمودار 4-9: تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار کیتوسروس در تیمار 2…. 40

نمودار4-10 : تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار کیتوسروس در تیمار­3.. 41

نمودار4-11 :تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار کیتوسروس در تیمار­4…. 42

نمودار4-12: تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار 5 ………………………………….. 43

نمودار4-13: تغییرات زمانی تراکم و رشد جلبک کیتوسروس در تیمار کیتوسروس در تیمار­6.. 44

نمودار 4-14: روند تغییرات تراکم جلبک کیتوسروس در انواع محیط­های کشت انتخابی در زمان­های مختلف پرورشی 45

نمودار 4-15 : تغییرات غلظت کلروفیل a در تیمار های مختلف محیط پرورش………………………….. 47

نمودار4-16 : تغییرات غلظت نیترات  در تیمار های حاوی ترا کم های مختلف  جلبک اسپیرولینا    49

نمودار4-17: تغییرات غلظت فسفات  در تیمار های حاوی ترا کم های مختلف  جلبک اسپیرولینا     50

نمودار4-18: تغییرات غلظت نیترات  در تیمار های حاوی ترا کم های مختلف  جلبک کیتوسروس   51

نمودار4-19 : تغییرات غلظت فسفات در تیمار های حاوی ترا کم های مختلف  جلبک کیتوسروس52

نمودار 4-20: مقایسه­میزان­جذب نیترات­وفسفات توسط دوگونه جلبک درهریک از تیمار­های مورد مطالعه      53

نمودار4-21: مقایسه­ میزان ­غلظت نیترات ­و فسفات جذب شده توسط دوگونه جلبک اسپیرولینا و  کیتو­سیروس

چکیده :

فیتوپلانکتونها  با انجام عمل فتوسنتز ، به عنوان اولین حلقه زنحیره غذایی  نقش مهمی را در اکوسیستم های آبی دارا هستند. کاربرد وسیع پساب ثانویه شهری برای پرورش گونه های مختلف فیتوپلانکتونی در بسیاری از کشور ها با نتایج خوبی همراه بوده است. در این تحقیق اثرات غلظت های مختلف پساب شهری (0 ، 20 ، 40 ، 60 ، 80 و 100 درصد) بر رشد فیتوپلانکتون  Spirolina plantensis و Chaetoceros muelleri  و ارتباط غلظت کلروفیل a  با تراکم دو گونه جلبک در هر یک از تیمارها مورد بررسی قرار گرفت.در طی مطالعه همزمان توانایی دو گونه جلبک نامبرده  نیز جهت حذف نیترات و فسفات در 4 تیمار مجزا (پساب شهری استریل شده بدون تراکم فیتوپلانکتون (شاهد) ، پساب شهری محتوی 000 /500 سلول در میلی لیتر (تراکم کم) ، پساب شهری محتوی 000 /1000 سلول در میلی لیتر (تراکم متوسط) و پساب شهری محتوی 000 /2000 سلول در میلی لیتر (تراکم بالا)( نیز مورد مطالعه قرار گرفت. برای تهیه پساب شهری بعنوان محیط کشت از تصفیه خانه بندر عباس و از جلبک  Spirolina plantensis  و Chaetoceros muelleri  موجود درآزمایشگاه بخش آبزی پروری پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان استفاده گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گرفتن از نرم افزار آماری SPSS نسخه 16 صورت گرفت. برای مقایسه میزان تراکم سلولی ما بین تیمار های مختلف از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه و دو طرفه  و جهت بررسی ارتباط بین کلروفیل a و تراکم سلولی از آزمون همبستگی پیرسون استفاده گردید. محدوده تغییرات تراکم سلولی بدست آمده در این پژوهش برابر با 829 – 30 سلول در لیتر بوده است. نتایج آنالیز واریانس یکطرفه نشان داد که مابین تیمارها از نظر میزان رشد اختلاف معنی داری وجود دارد(P<0.05). همچنین نتایج آنالیز واریانس دو طرفه نشان داد که هر دو تیمار زمان و محیط کشت توانسته است که بر روند تغییرات رشد جلبک اسپیرولینا در طی دوره مورد مطالعه اثرات معنی داری را از خود نشان دهند . نتایج تحقیق انجام شده  نشان داد که تیمارهای 5 با مدت زمان 7 روز(829 سلول در لیتر) و 6 (679 سلول در لیتر) با مدت زمان 12 روز بترتیب بهترین شرایط تولید رشد سلولی را از خود نشان داده اند.در این مطالعه بین غلظت کلروفیل a و تراکم سلولی بدست آمده در در دو گونه جلبک همبستگی معنی داری مشاهده نگردید. بررسی اثرات میزان تراکم اسپیرولینا وکیتوسروس جهت کاهش غلظت نیترات نتایج آنالیز واریانس یکطرفه نشان داد که مابین تیمارها برای جلبک اسپیرولینا اختلاف معنی داری مشاهده نگردیده است در صورتی که در کیتوسروس این تفاوت معنی دار بوده است.نتایج مربوط به بررسی میزان حذف فسفات توسط دو گونه جلبک در تیمار های مختلف انتخاب شده نتایج آزمون کروسکال والیس حاکی از معنی دار بودن بین تیمارها برا ی جلبک اسپیرولینا بوده در حالیکه برای کیتوسروس  مابین تیمار از نظر میزان کاهش فسفات تفاوت معنی داری مشاهده نگردید.

کلید واژه ها: پساب شهری ، جلبک ، اسپیرولینا ، کیتوسروس و کلروفیل

بچه ماهی قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss Walbaum , 1792)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                  صفحه

چكیده……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1

فصل اول: کلیات

• مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………3

2-1- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………..5

3-1- اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………..6

1-3-1- اهداف علمی…………………………………………………………………………………………………………………………………..6

2-3-1- اهداف کاربردی………………………………………………………………………………………………………………………………6

4-1-تعاریف………………………………………………………………………………………………………………………………………………….6

1-4-1- زمین لغزش……………………………………………………………………………………………………………………………………6

1-4-1-1-پیكر شناسی زمین لغزش…………………………………………………………………………………………………………..7

1-4-2-1- ابعاد زمین لغزش…………………………………………………………………………………………………………………….10

1-4-3-1- علل وقوع زمین لغزش ها……………………………………………………………………………………………………….11

1-4-3-1-1- عوامل زمین شناسی…………………………………………………………………………………………………………..12

1-4-3-2-1- عوامل ریخت شناسی…………………………………………………………………………………………………………12

1-4-3-3-1- عوامل انسانی………………………………………………………………………………………………………………………13

1-4-4-1- خسارات زمین لغزش………………………………………………………………………………………………………………16

5-1- زمین آمار (ژئواستاتیستیك)……………………………………………………………………………………………………………18

1-5-1- متغیر ناحیه‌ای……………………………………………………………………………………………………………………………..19

2-5-1- تغییر نما   ………………………………………………………………………………………………………………………………….19

1-2-5-1- اجزای تغییر نمای ایده‌آل………………………………………………………………………………………………………20

1-2-5-1-1- دامنه تاثیر………………………………………………………………………………………………………………………….20

1-2-5-2-1- سقف  واریوگرام………………………………………………………………………………………………………………….21

1-2-5-3-1- اثر قطعه‌ای  ………………………………………………………………………………………………………………………22

6-1- روش كریجینگ………………………………………………………………………………………………………………………………..22

6-1-1- معادلات كریجینگ  …………………………………………………………………………………………………………………..22

6-2-1- ویژگی‌های كریجینگ…………………………………………………………………………………………………………………23

7-1- بررسی روش‌های میانیا‌بی و انتخاب مناسب‌ترین روش………………………………………………………………….24

1-7-1- روش تیسن…………………………………………………………………………………………………………………………………26

2-7-1- روش عكس فاصله……………………………………………………………………………………………………………………….26

3-7-1- روش‌های زمین آمار…………………………………………………………………………………………………………………….26

فصل دوم: پیشینه تحقیق

• بررسی سوابق پژوهشی در داخل کشور……………………………………………………………………………………….29

2-2- بررسی سوابق پژوهشی در خارج از کشور……………………………………………………………………………………….34

فصل سوم: مواد و روش‌ها

3-1- منطقه مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………………………………….40

3-2- زمین‌شناسی استان مازندران…………………………………………………………………………………………………………..41

3-3- آب و هوای استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………..45

3-4- اقلیم استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………………….45

3-4-1- ناهمواری‌های استان مازندران…………………………………………………………………………………………………..46

3-5-كوه‌های استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………………48

3-6-پوشش گیاهی استان مازندران………………………………………………………………………………………………………….48

3-7- باد ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………49

3-8- بارش ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….50

3-9- داده‌های مورد استفاده……………………………………………………………………………………………………………………..51

3-9-1- داده‌های بارش……………………………………………………………………………………………………………………………..51

3-9-2- مشخصات ایستگاه‌های مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………..51

3-9-3- داده‌های زمین لغزش………………………………………………………………………………………………………………….53

3-10 – روش انجام پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………..54

3-10 -1- كنترل صحت و همگنی داده‌ها……………………………………………………………………………………………….54

 

3-10-2- انتخاب پایه زمانی مشترك ……………………………………………………………………………………………………..55

3-10-3- بازسازی و تطویل آمار………………………………………………………………………………………………………………55

3-10 – 4- بررسی مشخصات آماری داده‌ها…………………………………………………………………………………………….56

3-10 -5- تهیه نقشه پارامترهای مختلف بارش………………………………………………………………………………………57

3-10 -6- تهیه نقشه پراكنش نقاط زمین لغزش…………………………………………………………………………………….57

3-10 -7- محاسبه پارامترهای مختلف بارش در نقاط زمین‌لغزش‌ها……………………………………………………..57

3-10 -8- محاسبه پارامترهای مورفومتریک زمین لغزش……………………………………………………………………….58

3-10 -9- بررسی ارتباط بین پارامترهای مورفومتری زمین‌لغزش‌ها و خصوصیات بارش………………………58

3-10-9-1 – آزمون همبستگی………………………………………………………………………………………………………………..58

3-10-9-2- تحلیل آماری………………………………………………………………………………………………………………………..59

فصل چهارم: نتایج

4-1- بررسی پارامترهای مختلف بارندگی…………………………………………………………………………………………………61

4-2- محاسبه پارامترهای مختلف بارش…………………………………………………………………………………………………..62

4-2-تهیه نقشه پارامترهای مختلف بارش………………………………………………………………………………………………..74

4-3- نقشه پراكنش زمین‌لغزش‌ها……………………………………………………………………………………………………………84

4-4- بررسی آماری ارتباط بین خصوصیات لغزش و بارندگی………………………………………………………………….85

4-4-1- آزمون همبستگی…………………………………………………………………………………………………………………………85

4-4-2- تحلیل آماری……………………………………………………………………………………………………………………………….87

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات

اثبات فرضیات………………………………………………………………………………………………………………………………………….102

پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………………………….103

منابع

منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….105

منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………………………….110

چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………112

فهرست جداول

عنوان                                                                                                             صفحه

جدول 3-1- طبقه‌بندی اقلیم ایستگاه‌های موجوددراستان مازندران به روش‌های دکترکریمی و دومارتن (كتاب جغرافیای تاریخی مازندران)…………………………………………………………………………………………………………..47

جدول 3-2- مشخصات ایستگاه‌های مورد مطالعه در استان مازندران……………………………………………………..52

جدول4- 1- میانگین ماهانه  در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………………….61

جدول4- 2-میانگین بارش دوره‌ی 35 ساله آماری در ایستگاه‌های مورد مطالعه……………………………………62

جدول4- 3- نسبت درصد بیشترین میزان بارندگی در ایستگاه های مختلف………………………………………….73

جدول4- 4- مشخصات مناسب‌ترین مدل‌های واریوگرام به دست آمده برای پارامترهای مختلف بارش..74

جدول 4- 5- نتایج آزمون همبستگی پیرسون بین مقادیر پارامترهای بارندگی و مورفومتری……………….86

فهرست شکلها

عنوان                                                                                                                صفحه

شكل1- 1- اجزای مختلف زمین لغزش……………………………………………………………………………………………………10

شكل1-2نمونه ای از زمین لغزش در استان مازندران در روستای گرمستان از توابع شهرستان ساری…..18

شكل1- 3- اجزای تغییر نمای ایده آل……………………………………………………………………………………………………..21

شكل3-1- نقشه موقعیت استان مازندران در ایران…………………………………………………………………………………..41

شكل4- 1- میانگین بارش سالانه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………………..63

شكل4- 2- میانگین بارش روزانه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………………63

شكل4- 3- میانگین حداكثر كل  بارش در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………64

شكل4- 4- میانگین بارش در فصل بهار در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………..64

شكل4- 5- میانگین بارش در فصل تابستان در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………….65

شكل4- 6- میانگین بارش در فصل پاییز در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………….65

شكل4- 7- میانگین بارش فصل زمستان در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………66

شكل4- 8- میانگین بارش فروردین ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………66

شكل4- 9- میانگین بارش اردیبهشت ماه در ایستگاه های مختلف استان مازندران……………………………….67

شكل4- 10- میانگین بارش خرداد ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………….67

شكل4- 11- میانگین بارش تیر ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………….68

شكل4- 12- میانگین بارش مرداد ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………..68

شكل4- 13- میانگین بارش شهریور ماه درایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………69

شكل4- 14- میانگین بارش مهر ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………69

شكل4- 15- میانگین بارش آبان ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………..70

شكل4- 16- میانگین بارش آذرماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………..70

شكل4- 17- میانگین بارش دی ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………71

شكل4- 18- میانگین بارش بهمن ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………..71

شكل4- 19- میانگین بارش اسفند ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………….72

شكل4- 20- پراكنش باران در نقاط مختلف  استان مازندران در فصل بهار…………………………………………..75

شكل4- 21- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل تابستان………………………………………75

شكل4- 22- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل پاییز…………………………………………..76

شكل4- 23- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل زمستان……………………………………..76

شكل4- 24- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فروردین ماه………………………………………..77

شكل4- 25- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در اردیبهشت ماه…………………………………….77

شكل4- 26- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در خرداد ماه……………………………………………78

شكل4- 27- پراكنش باران درنقاط مختلف استان مازندران در تیر ماه………………………………………………….78

شكل4- 28- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در مرداد ماه…………………………………………….79

شكل4- 29- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در شهریور ماه………………………………………….79

شكل4- 30- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در مهر ماه………………………………………………..80

شكل4- 31- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در آبان ماه……………………………………………….80

شكل4- 32- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در آذر ماه…………………………………………………81

شكل4- 33- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در دی ماه……………………………………………….81

شكل4- 34- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در بهمن ماه…………………………………………….82

شكل4- 35- پراكنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در اسفند ماه……………………………………………82

شكل4- 36- پراكنش روزانه باران در نقاط مختلف استان مازندران………………………………………………………..83

شكل4- 37- پراكنش سالانه باران در نقاط مختلف استان مازندران……………………………………………………….83

شكل4-38- پراكنش كل  باران در نقاط مختلف استان مازندران……………………………………………………………84

شكل4-39- موقعیت زمین لغزش‌های موجود روی نقشه استان مازندران………………………………………………85

شكل 4- 40- نمودار  طبقات بارش متوسط فروردین ماه……………………………………………………………………….87

شكل 4- 41- نمودار  طبقات بارش متوسط اردیبهشت ماه…………………………………………………………………….88

شكل 4- 42-  نمودار  طبقات بارش متوسط خرداد ماه………………………………………………………………………….88

شكل 4- 43- نمودار  طبقات بارش متوسط تیر ماه………………………………………………………………………………..89

شكل 4- 44- نمودار  طبقات بارش متوسط مرداد ماه…………………………………………………………………………….90

شكل 4- 45- نمودار  طبقات بارش متوسط شهریور ماه…………………………………………………………………………90

شكل 4- 46- نمودار  طبقات بارش متوسط مهر  ماه………………………………………………………………………………91

شكل 4- 47- نمودار  طبقات بارش متوسط آبان ماه………………………………………………………………………………92

شكل 4- 48- نمودار  طبقات بارش متوسط آذر ماه………………………………………………………………………………..92

شكل 4- 49- نمودار  طبقات بارش متوسط دی ماه……………………………………………………………………………….93

شكل 4- 50- نمودار  طبقات بارش متوسط بهمن ماه…………………………………………………………………………….94

شكل 4- 51- نمودار  طبقات بارش متوسط اسفند ماه……………………………………………………………………………94

شكل 4- 52- نمودار  طبقات بارش متوسط فصل بهار……………………………………………………………………………95

شكل 4- 53- نمودار  طبقات بارش متوسط فصل تابستان……………………………………………………………………..95

شكل 4- 54- نمودار  طبقات بارش متوسط فصل پاییز…………………………………………………………………………..96

شكل 4- 55- نمودار  طبقات بارش متوسط فصل زمستان……………………………………………………………………..96

شكل 4- 56- نمودار  طبقات بارش متوسط حداكثر روزانه……………………………………………………………………..97

شكل 4- 57- نمودار  طبقات بارش متوسط حداكثر كل…………………………………………………………………………97

شكل 4- 58- نمودار  طبقات بارش متوسط سالانه…………………………………………………………………………………98

چكیده

زمین لغزش یكی از فرایندهای اصلی زمین ریختی است كه تكامل چشم­ا­نداز مناطق كوهستانی را تحت تاثیر قرار داده  و سبب ایجاد حوادث فاجعه برانگیزی می­ شود، زمین­لغزش­ها در ایران به­خصوص در حوضه­های شمال كشور، یكی ا­ز مهمترین بلایای طبیعی هستند كه همه ساله نقش بسزایی در تخریب جاده­های ارتباطی  تخریب مراتع، باغ­ها و مناطق مسكونی و همچنین ایجاد فرسایش و انتقال حجم بالای رسوب به حوضه­های آبخیز كشورمان دارند. بارندگی از عوامل اصلی وقوع زمین­لغزش­ها به شمار می­رود. شدت بارش و دوام آن نقش عمده­ای در وقوع زمین لغزش به عهده دارد، که البته به عوامل چندی از قبیل شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ساختمان زمین­ شناسی شیب­ها و نفوذپذیری دامنه نیز وابسته است.با توجه به اینکه خصوصیات مختلف ب بارندگی در مناطق مختلف تغییر می­نمایند و از آن­جایی که خصوصیات زمین­لغزش­ها نیز در اثر تغییرات مکانی دارای تغییراتی هستند بنابراین شاید بتوان این تغییرات را به تغییر در خصوصیات مختلف بارندگی نسبت داد­. در این تحقیق سعی بر این خواهد بود که ارتباط بین تغییرات مکانی خصوصیات بارش و تغییرات خصوصیات مورفومتریک زمین­لغزش­های استان مازندران بررسی گردیده و در صورت معنی­داری این ارتباط به روابطی آماری دست پیدا نماییم. خصوصیات ریخت­شناسی زمین­لغزش­ها که در این تحقیق مورد بررسی قرار می­گیرند شامل مساحت، حجم، عمق، ضریب معادل اصطکاک )نسبت ارتفاع به طول لغزش) و … می­باشد. همچنین خصوصیات بارندگی نیز شامل متوسط بارندگی سالانه، متوسط بارندگی ماهانه در ماه­های پرباران سال، متوسط بارندگی ماهانه در فصل پرباران سال، حداکثر شدت 24 ساعته و … می­باشند. نکته­ای که در این مورد قابل پرداختن می­باشد این است که وقتی پارامترهای مختلف بارش به صورت طبقات مختلف دسته­بندی گردید، شاخص ­های مورفومتریک دارای تغییراتی در هر طبقه بود. شاخص ضریب تغییر شكل طولی در همه­ی­ طبقات مختلف بارش دارای روند افزایشی و شاخص ضریب تغییر شكل دارای روند كاهشی بوده است­.

كلمات كلیدی: زمین لغزش، خصوصیات مورفومتریك، خصوصیات بارش، استان مازندران

فصل اول

 

کلیات

1-1- مقدمه

زمین لغزش یكی از فرایندهای اصلی زمین ریختی است كه تكامل چشم­ا­­ندازمناطق كوهستانی را تحت تاثیر قرار داده و سبب ایجاد حوادث فاجعه برا­نگیزی می­ شود،زمین­لغزش­ها از جمله ویرانگرترین حوادث طبیعی در مناطق شیب­دار به حساب می­آیند(كا­نا­نگو و همكاران،2006). زمین لغزش یک معضل جهانی بوده و متد­اول­ترین نوع از پدیده های طبیعی شكل دهنده سطح زمین می­باشد كه در تمامی دوران­های زمین­ شناسی به وقوع پیوسته است(ثروتی، 1381). خسارات وارد به مناطق مسكونی و زیر بنای اقتصادی و همچنین تلفات انسانی ناشی از زمین­لغزش­ها در سراسر جهان در حال افزایش است. طی دهه 1990 زمین‌لغزش­ها تقریبا %9 بلایای طبیعی كه در سراسر جهان اتفاق ­ا­فتاده­اند را به خود اختصاص داده­ا­ند. سالانه در جهان 1000 كشته و 4 میلیون دلار خسارت مالی در اثر وقوع زمین­لغزش­ها ایجاد می­شوند­. عوامل متعددی مانند شرایط زمین­ شناسی، شرایط هیدرولوژی و هیدروژئولوژی، وضعیت توپوگرافی و مورفولوژی، آب و هوا و هوازدگی بر پایداری یک شیب تاثیر گذاشته و می­توانند سبب ایجاد زمین­لغزش شوند(گارفی و همكاران، 2007). زمین­لغزش­ها در اثر بسیاری عوامل محرك از قبیل زلزله، بارندگی و ذوب سریع برف ایجاد شده و تحت تاثیر عواملی مثل توپوگرافی، نوع سنگ و خاك، شکستگی­ها و سطوح بستر و میزان رطوبت قرار می­گیرند )ترنر و اسكات، 1996). زمین­لغزش­ها در ایران به­خصوص در حوضه­های شمال كشور، یكی ا­ز مهمترین بلایای طبیعی هستند كه همه ساله نقش بسزایی در تخریب جاده­های ارتبا­طی تخریب مراتع، باغ­ها و مناطق مسكونی و همچنین ایجاد فرسایش و انتقال حجم بالای رسوب به حوضه­های آبخیز كشورمان دارند (كلارستاقی وهمكاران، 2007­). بارندگی از عوامل اصلی وقوع زمین­لغزش­ها به شمار می­رود. شدت بارش و دوام آن نقش عمده­ای در وقوع زمین­لغزش به عهده دارد، که البته به عوامل چندی از قبیل شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ساختمان زمین­ شناسی شیب­ها و نفوذپذیری دامنه نیز وابسته است(اسپیزوآ[4]،2002). بیشترین تعداد گسیختگی دامنه­­ها بعد از بارندگی­های سنگین یا ذوب برف در بهار و به علت نفوذ آب در شکاف­ها صورت می­گیرد. شدت تأثیر عامل بارش در ناپایداری دامنه­ها به شرایط آب و هوایی، توپوگرافی منطقه، ساختارهای زمین شناسی دامنه­ها، نفوذ پذیری و سایرخواص توده­های سنگی و خاکی بستگی دارد(زندی، 1378). با توجه به این­که خصوصیات مختلف بارندگی در مناطق مختلف تغییر می­نمایند و از آن­جایی که خصوصیات زمین­لغزش­ها نیز در اثر تغییرات مکانی دارای تغییراتی هستند(موسوی خطیر و همکاران، 1388). بنابراین شاید بتوان این تغییرات را به تغییر در خصوصیات مختلف بارندگی نسبت داد­. در این تحقیق سعی بر این خواهد بود که ارتباط بین

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                               صفحه

فصل اول: کلیات

چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………… 1

1-1-مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………3

1-1-1- فرضیه های تحقیق ………………………………………………………………………………………………………6

2-1-1- اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..6

3-1-1- اهمیت تحقیق …………………………………………………………………………………………………………….7

2-1-کلیات………………………………………………………………………………………………………………………………8

1-2-1-معرفی موضوع………………………………………………………………………………………………………………8

2-2-1- مراتع دارای طرح مرتعداری…………………………………………………………………………………………10

3-2-1- تاریخچه تهیۀ طرح‌های مرتعداری در کشور…………………………………………………………………..11

4-2-1- روند تهیه طرح‌های مرتعداری و عملکرد آن‌ ها قبل از انقلاب اسلامی……………………………….12

5-2-1- روند تهیه طرح‌های مرتعداری و عملکرد آن‌ ها بعد از انقلاب اسلامی……………………………….14

فصل دوم:  مروری بر مطالعات انجام شده

1-2- مطالعات انجام شده درایران…………………………………………………………………………………………….20

2-2- مطالعات انجام شده در خارج از کشور……………………………………………………………………………..31

فصل سوم: مواد و روشها

1-3- مواد و روش‌ها ……………………………………………………………………………………………………………..38

1-1-3- مشخصات منطقة مورد مطالعه …………………………………………………………………………………….38

2-1-3- مشخصات مناطق مورد بررسی…………………………………………………………………………………….41

2ـ3- روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….44

1-2-3- مطالعات کتابخانه‌ای…………………………………………………………………………………………………..44

2-2-3- تعیین جامعه هدف…………………………………………………………………………………………………….44

3-2-3- تعیین جامعه نمونه پیمایش…………………………………………………………………………………………45

4-2-3- نمونه گیری………………………………………………………………………………………………………………46

5-2-3- ابزار گردآوری داده ها………………………………………………………………………………………………..46

6-2-3-  بررسی روایی ـ پایایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………47

7-2-3- روش تجزیه وتحلیل داده ها……………………………………………………………………………………….47

8-2-3- متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………..48

فصل چهارم: نتایج

1ـ4ـ داده کاوی …………………………………………………………………………………………………………………….50

2-4- سوالات پژوهشی ………………………………………………………………………………………………………….68

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

بحث و نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………….98

پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………..107

پیوست ……………………………………………………………………………………………………………………………….109

منابع

منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………..114

منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………….118

چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………..121

فهرست جداول

عنوان                                                                                                         صفحه

جدول 1ـ3ـ مشخصات عمومی مراتع مورد بررسی……………………………………………………………………..42

 

جدول شماره 1ـ4: توصیف اطلاعات مربوط به ورود و خروج دام به مراتع روستایی و عشایری مراتع مورد بررسی در سپیدان ………………………………………………………………………………………………………… 52

جدول شماره 2ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان به تاثیرگذاری طرحهای مرتعداری بر بیکاری منطقه ……………………………………………………………………………………………………. 69

جدول شماره 3ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با تاثیر کلاسهای آموزشی و ترویجی بر جلب مشارکت مرتعداران در اجرای طرحهای مرتعداری …………………………….71

جدول شماره 4ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با میزان توجه اداره متولی به درخواستهای آنها در اجرای طرحهای مرتعداری ……………………………………………………………73

جدول شماره 5ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با تاثیر طرح مرتعداری بر معیشت آنها ………………………………………………………………………………………………………..76

جدول شماره 6ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با اطلاع از اهداف طرح مرتعداری ……………………………………………………………………………………………………………………..78

جدول شماره 7ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با اهمیت مرتع……………………………………………………………………………………………………………………………………..80

جدول شماره 8ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با مشارکت آنها در اجرای طرحهای مرتعداری ………………………………………………………………………………………………………83

جدول شماره 9ـ4 : توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با مشارکت آنها در شناسایی مشکلات در رابطه با اجرای طرح مرتعداری …………………………………………………………………86

جدول شماره 10ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با مشارکت آنها در رفع مشکلات در رابطه با اجرای طرح مرتعداری ……………………………………………………………………….88

جدول شماره 11ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در تامین نیروی کار در رابطه با اجرای طرح مرتعداری ………………………………………………………………………………………………………..90

جدول شماره 12ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در در حفاظت و نگهداری از پروژه های اجرای طرح مرتعداری ……………………………………………………………………………………………93

جدول شماره 13ـ4: توصیف و تحلیل نگرش مرتعداران شهرستان سپیدان در ارتباط با عدم همکاری آنها در اجرای عملیات اصلاحی و احیایی …………………………………………………………………………………95

فهرست اشکال و نقشه ها

عنوان                                                                                                            صفحه

شکل شماره  1ـ3: موقعیت مراتع مورد بررسی رو تصویر گوگل  ………………………………………………..42

نقشه شماره 2ـ3: موقعیت ایران، استان فارس و شهرستان سپیدان ………………………………………………..43

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                            صفحه

نمودار شماره 1ـ4 : نحوه توزیع داده های نوع مرتع …………………………………………………………………..51

نمودار شماره 2ـ4: نحوه توزیع داده ها و نتیجه آزمون نرمالی کولموگروف ـ اسمیرنوف …………………52

نمودار شماره 3ـ4: توزیع داده های مساحت مرتع بر پایه متغیر نوع مرتع و فصل بهره برداری …………53

نمودار شماره 4ـ4: توزیع داده های سن مرتعداران و فرض نرمال بودن توزیع داده ها …………………….54

نمودار شماره 5ـ4: توزیع داده های تحصیلات مرتعداران روستایی و عشایری مورد تحقیق …………….56

نمودار شماره 6ـ4: توزیع داده های حاصل از نگرش مرتعداران نسبت به تاثیر طرحهای مرتعداری بر بیکاری منطقه ………………………………………………………………………………………………………………………..69

نمودار شماره 7ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با برگزاری کلاسهای آموزشی و ترویجی ………………………………………………………………………………………………………………………………..72

نمودار شماره 8ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با توجه اداره متولی امور مراتع به درخواستهای آنها…………………………………………………………………………………………………………………….74

نمودار شماره 9ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با تاثیرطرح مرتعداری بر معیشت
آنها ……………………………………………………………………………………………………………………………………..76

نمودار شماره 10ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با اطلاع آنها از اهداف طرحهای مرتعداری ……………………………………………………………………………………………………………………………..78

نمودار شماره 11ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با اهمیت مرتع ………………………….81

نمودار شماره 12ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با مشارکت آنها در اجرای طرحهای مرتعداری …………………………………………………………………………………………………………………………….84

نمودار شماره 13ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با مشارکت آنها در شناسایی مشکلات در رابطه با اجرای طرح مرتعداری ……………………………………………………………………………………………86

نمودار شماره 14ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با مشارکت آنها در رفع مشکلات در رابطه با اجرای طرح مرتعداری ………………………………………………………………………………………………..88

نمودار شماره 15ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در تامین نیروی کار در رابطه با اجرای طرح مرتعداری …………………………………………………………………………………………………………………………….91

نمودار شماره 16ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در حفاظت و نگهداری از پروژه های اجرای
طرح مرتعداری ……………………………………………………………………………………………………………………..93

نمودار شماره 17ـ4: توزیع داده های نگرشی مرتعداران در ارتباط با علت عدم همکاری آنها در اجرای عملیات اصلاحی و احیایی ……………………………………………………………………………………………………..96

 

چکیده:

تغییر و تحولات مدیریت مرتع در رابطه با طرح‌های مرتعداری قدمتی نزدیک به 4 دهه دارد. تهیه طر‌ح‌های مرتعداری در استان فارس به سال 1348 برمی گردد و از آن تاریخ به بعد طرح‌های متعددی تهیه می‌شود. به منظور بررسی تأثیر اجرای طرح‌های مرتعداری بر نگرش و باور مرتعداران، مراتع دارای طرح مرتعداری شهرستان سپیدان مد نظر قرار گرفت. ملاک انتخاب این شهرستان، امکان دسترسی به داده‌های صحیح و دقیق می باشد. روش تحقیق این مطالعه توصیفی و تحلیلی است. ابزار دسترسی به داده‌های تحقیق پرسشنامه است. پرسشنامه ها در قالب طیف لیکرت طراحی گردید و برای بعضی سوالات از نوع باز انتخاب گردید. شیوه آماری رسیدن به نتایج استفاده از معادلات من ویت نی و همبستگی کرامر به منظور بررسی اختلاف و ارتباط آماری می باشد. بی سوادی و مضافاً کهولت سن از جمله نتایج بدست آمده می باشد. درصد قابل توجهی از مرتعداران مورد تحقیق از هر دو جامعه روستایی و عشایری مورد تحقیق متفق القول و بدون اختلاف نظر معنی دار اظهار می دارند که همکاری آنها کم و خیلی کم بوده است. تاثیر طرحهای مرتعداری بر بیکاری و بهبودی وضعیت معیشت از نظر هر دو گروه مرتعداران روستایی و عشایری در قسمت نامطلوب طیف لیکرت قرار گرفته است. از نظر مرتعداران مورد تحقیق وضعیت برگزاری کلاسهای آموزشی و ترویجی نامطلوب، اطلاع از اهداف طرح‌های مرتعداری نامطلوب پاسخ داده شده است.

کلمات کلیدی: فارس، سپیدان، مشارکت، نگرش سنجی، مرتعدار، طرح‌های مرتعداری

فصل اول

 

مقدمه و کلیات

1-1–مقدمه

منابع طبیعی بعنوان یک بستر برای رشد و توسعه اقتصادی جوامع و کشورها در سطوح خرد و کلان مطرح است. میزان استفاده از این منابع همراه با بهره ­برداری اصولی در رشد و توسعه اقتصادی جوامع و کشورها تاثیرگذار است. مسایل و مشکلات موجود در امر مدیریت مراتع اعم از مشکلات طبیعی، اقتصادی و اجتماعی، افزایش جمعیت انسانی و نیاز به ایجاد کار، درآمد و تامین مواد غذایی منجر به افزایش تعداد بهره­برداران از مراتع به چندین برابر گردیده است (آذرنیوند، 1380).

مراتع به­عنوان قطب تولید گوشت، علوفه، حفظ آب، خاک و متضمن استمرار تولید در بخش­های دامداری از نقش ارزنده­ای در اقتصاد کشوربرخوردار است. این موهبت خدادادی با پتانسیل بالقوه­ای که دارد در صورت مدیریت صحیح علمی و اصولی حتی می ­تواند در سخت­ترین شرایط آب و هوایی پاسخگوی نیازهای بهره­بردارن از این منبع تولید برای سالیان متمادی باشد (آذرنیوند، 1380).

درصد بالایی از دام­های کشور به مراتع وابسته­اند و این مراتع هستند که می­توانند علاوه بر تولید گیاهان دارویی و صنعتی در شرایط آب و هوایی خشک ایران به مقدار بسیار زیادی از فرسایش خاک و هدررفت آب جلوگیری کنند و از طرفی موجب لطافت و پاکیزگی هوا، تولید و افزایش علوفه، تغذیه سفره ­های زیرزمینی و جلوگیری از شور­شدن آب­ها و … شود (آذرنیوند، 1380).

بطور خلاصه حیات اقتصادی جامعه ما به­خصوص قشر عظیمی از مردم که فقط از راه دامداری و کشاورزی امرار معاش می­ کنند به مراتع وابسته است. در سالیان گذشته، با وجود اعمال سیاست­های مختلف مالکیت و بهره ­برداری مراتع، بدلیل وجود جمعیت نسبتا پایین و کیفیت نسبتا بهتر مراتع، تعادل و توازنی بین تعداد دام و ظرفیت مراتع وجود داشته است. در ادامه با سیر صعودی جمعیت از یکسو و بالا رفتن هزینه­ های زندگی و کاهش خود مصرفی از سوی دیگر

تأثیر آن بر رستنی ها

فهرست مطالب

عنوان                                                   صفحه

چكیده 1

:

1-1 مقدمه. 3

1-1-1  ضرورت تحقیق. 5

1-1-2  سوالات.. 6

1-1-3  اهداف تحقیق. 6

1-1-4  فرضیات.. 6

1-2 کلیات.. 7

1-2-1 تعاریف… 7

1-2-1-1 اکولوژی.. 7

1-2-1-2 اکولوژی جنگل. 7

1-2-1-3 حوزه آبریز. 7

1-2-1-4  رویشگاه 7

1-2-1-5  ذخیرهگاه جنگلی.. 7

1-2-2 پارکها و ذخیره گاه های جنگلی.. 8

1-2-2-1  ذخیرهگاه های جنگلی.. 9

1-2-3 رویشگاه زاگرس… 10

1-2-3-1  جنگل های پیوسته ناحیه رویشی زاگرس… 14

1-2-3-2  جنگل های منفصل حوزه رویشی زاگرس… 14

1-2-3-3  زمین شناسی و خاکشناسی.. 15

1-2-3-4  خصوصیات اقلیمی‌ناحیه رویشی زاگرس… 15

1-2-4 اسامی‌لرگ.. 16

1-2-5 طبقه بندی لرگ.. 16

1-2-5-1  کلید شناسی.. 16

1-2-6  ویژگیهای مورفولوژی لرگ.. 17

1-2-7 جنگلهای جهان و پراکنش لرگ در دنیا 18

1-2-8 جنگلهای ایران و پراکنش لرگ در آن. 21

1-2-9 فسیل شناسی لرگ.. 23

1-2-10 استفاده‌های صنعتی و غذایی لرگ.. 24

:

2-1 مروری بر مطالعات انجام شده بر روی لرگ.. 26

2-2 مطالعات داخل کشور. 26

2-3 مطالعات خارج از کشور. 39

 

:

3- مواد و روش… 46

3-1 مواد. 46

3-1-1 موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه. 46

3-1-2 وضعیت هواشناسی منطقه. 49

3-1-3 خصوصیات زمین شناسی.. 50

3-1-3-1 سازند آسماری.. 50

3-1-3-2 سازند پابده 51

3-1-4 بررسی حیات وحش… 51

3-1-4-1 PESTAN(به خاطر محدودیت سایت در درج بعضی کلمات ، این کلمه به صورت فینگیلیش درج شده ولی در فایل اصلی پایان نامه کلمه به صورت فارسی نوشته شده است)داران. 52

3-1-4-2 خزندگان. 53

3-1-4-3 پرندگان. 53

3-1-4-4 گونه‌های در حال انقراض… 54

3-1-5 وضعیت اقتصادی اجتماعی.. 54

3-1-5-1 روستاهای حاشیه ذخیره گاه 54

3-1-5-2 تعداد واحد دامی‌در جوار و داخل ذخیره گاه 56

3-2 روش تحقیق. 57

3-2-1  روش نمونه برداری.. 58

3-2-1-1 نمونه برداری از عوامل محیطی.. 58

3-2-1-1-1 عوامل فیزیوگرافیک… 58

3-2-1-1-2 عوامل خاکی.. 58

3-2-2 روش آماربرداری و اندازه گیری پارامترهای مورد بررسی درختان رویشگاه 58

3-2-3 روش تجزیه و تحلیل داده ها 58

3-2-4 روش مطالعه زادآوری.. 59

3-2-5 روش مطالعه گونه‌های کف رویشگاه 59

:

4- نتایج. 61

4-1 نتایج کمی.. 61

4-1-1 فلور منطقه. 61

4-1-2 ترکیب گونه ای توده 66

4-1-3  قطر برابر سینه. 67

 

4-1-4  ارتفاع کل. 70

4-1-5  ارتفاع تنه. 72

4-1-6  ارتفاع تاج پوشش… 73

4-1-7  نتایج سطح مقطع. 74

4-1-8  حجم. 75

4-1-9 بررسی سطح تاج پوشش… 76

4-1-10  بررسی زادآوری.. 78

4-1-11 بررسی پوشش کف جنگل. 79

4-2 نتایج کیفی.. 81

4-2-1 سلامت تاج. 81

4-2-2 سلامت تنه. 82

4-2-3 بررسی وضعیت تنه بلحاظ صاف و سیلندریک بودن. 83

4-3 نتایج بررسی‌های خاک شناسی.. 84

4-3-1 آنالیز ارتباط خاک با رویشگاه 87

4-3-2 نتایج مقایسه مولفه های خاک در دو منطقه شاهد و لرگ.. 87

:

5-1 بحث و نتیجه گیری.. 91

5-2 مشکلات و معضلات تهدید کننده منطقه. 97

5-3 پیشنهادات.. 100

منابع و مأخذ. 102

چكیده انگلیسی.. 113

فهرست جدول‌ها

عنوان                                                                                             صفحه

جدول 1-2 : تقسیم بندی مناطق رویشی جهان توسط بروکمن.. 20

جدول 3-1: لیست PESTAN(به خاطر محدودیت سایت در درج بعضی کلمات ، این کلمه به صورت فینگیلیش درج شده ولی در فایل اصلی پایان نامه کلمه به صورت فارسی نوشته شده است)داران موجود در منطقه. 52

جدول 3-2: لیست پرندگان موجود در منطقه. 53

جدول 3-3: لیست گونه‌های در حال انقراض منطقه. 54

جدول 3-4: جمعیت مراکز جمعیتی حاشیه ذخیره گاه لرگ.. 56

جدول 3-5: تعداد وانواع دام و طیور مراکز جمعیتی حاشیه ذخیره گاه 57

جدول 4-1: مشخصات فلورستیکی ذخیرهگاه 62

جدول 4-2 : مشخصات درختان لرگ و گونه‌های همراه 66

جدول 4-3: نتایج قطر برابر سینه درختان لرگ در رویشگاه 67

جدول 4-4: نتایج قطر برابر سینه کل درختان ذخیرهگاه لرگ.. 68

جدول 4-5: نتایج قطر برابر سینه برای کل درختان ذخیرهگاه 69

جدول 4-6: نتایج ارتفاع برای درختان لرگ در ذخیرهگاه 70

جدول 4-7: نتایج ارتفاع تمامی‌درختان ذخیرهگاه 71

جدول 4-8: نتایج ارتفاع برای کل درختان ذخیرهگاه 71

جدول 4-9: نتایج ارتفاع تنه درختان لرگ.. 72

جدول 4-10: نتایج ارتفاع تنه درختان ذخیرهگاه به تفکیک گونه. 73

جدول 4-11: نتایج ارتفاع تنه برای کل درختان ذخیره گاه 73

جدول 4-12: نتایج ارتفاع تاج پوشش درختان لرگ.. 73

جدول 4-13: نتایج ارتفاع تاج پوشش درختان ذخیرهگاه به تفکیک گونه. 74

جدول 4-14: نتایج ارتفاع تاج پوشش برای کل درختان ذخیرهگاه 74

جدول 4-15: نتایج سطح مقطع درختان لرگ.. 74

جدول 4-16: نتایج سطح مقطع به تفکیک گونه ها 75

جدول 4-17: نتایج سطح مقطع کل توده 75

جدول 4-18: نتایج حجم درختان لرگ.. 75

جدول 4-19: نتایج حجم به تفکیک گونه ها 75

جدول 4-20: نتایج حجم کل ذخیرهگاه 76

جدول 4-21: نتایج سطح تاج پوشش درخت لرگ.. 76

جدول 4-22: نتایج سطح تاج پوشش ذخیرهگاه به تفکیک گونه. 76

جدول 4-23: نتایج سطح تاج پوشش کل توده 77

جدول 4-24: نتایج قطر متوسط تاج پوشش لرگ.. 78

جدول 4-25: نتایج قطر متوسط تاج پوشش لرگ برای کل توده به تفکیک گونه. 78

جدول 4-26: نتایج زادآوری لرگ در ذخیرهگاه 79

جدول 4-27: نتایج بررسی سلامت تاج درختان لرگ.. 80

جدول 4-28:  نتایج بررسی سلامت تنه درختان لرگ.. 82

جدول 4-29: نتیجه بررسی صاف و سیلندریک بودن تنه لرگ.. 83

جدول 4-30: نتایج آنالیز خاک برای داده هایی که معنی دار نبوده اند در ذخیره گاه لرگ.. 85

جدول 4-31: مقایسه میانگین ها برای داده هایی که معنی دار نبوده اند. 88

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                             صفحه

نمودار 3-1 : نمودار آمبرو ترمیک ایستگاه دره شهر طی دوره آماری (1390 – 1381) 49

نمودار 4-1 : درصد حضور گونه لرگ در کل ذخیره گاه 66

نمودار4-2 : میزان ترکیب و درصد گونه های مختلف در ذخیره گاه 67

نمودار 4-3: پراکنش درختان لرگ در طبقات قطری مختلف… 68

نمودار 4-4: پراکنش درختان ذخیره گاه در طبقات قطری.. 69

نمودار 4-5: پراکنش درختان لرگ در طبقات ارتفاعی.. 70

نمودار4-6: پراکنش کل درختان توده در طبقات ارتفاعی.. 71

نمودار 4-7: منحنی ارتفاع درختان لرگ.. 72

نمودار 4-8: درصد مساحت تاج پوشش درختان ذخیره گاه 77

نمودار 4-9: درصد سلامت تاج درختان لرگ از نظر آفت.. 80

نمودار 4-10: درصد سلامت تنه درختان لرگ بلحاظ پوکی تنه و گره الیافی.. 82

نمودار 4-11: درصد سلامت تنه درختان لرگ بلحاظ صاف و سیلندریک بودن. 82

نمودار 4-12: مقدار پتاسیم آنالیز شده در ذخیرگاه لرگ.. 84

نمودار 4-13: مقدار فسفر آنالیز شده در ذخیرگاه لرگ.. 85

نمودار 4-14: مقدار شوری خاک آنالیز شده در ذخیرگاه لرگ.. 85

نمودار 4-15: مقایسه میزان میانگین پتاسیم در خاک دو منطقه لرگ و شاهد. 87

نمودار 4-16: مقایسه میانگین فسفر در خاک دو منطقه لرگ و شاهد. 87

نمودار 4-17: مقایسه میانگین شوری در خاک دو منطقه لرگ و شاهد. 89

فهرست شكل‌ها

عنوان                                                                       صفحه

شکل 1-1 : نقشه پراکنش لرگ در جهان. 21

شکل 3-1 : موقعیت توده لرگ در دره لارت، بدره، استان ایلام. 46

شکل 3-2: تصویر کلی از منطقه مورد مطالعه. 47

 

چکیده

هدف از پژوهش حاضر مطالعه شرایط رویشگاهی لرگ (Pterocarya Fraxinifolia (Poir) Spach) در دره لارت در شهرستان بدره- استان ایلام است. بدلیل محدود بودن عرصه تحت پوشش توده لرگ، پس از ثبت موقعیت تمام پایه‌های لرگ در حافظه GPS، آماربرداری صد در صد از مشخصه‌ های کمی‌و کیفی تمامی‌درختان لرگ و گونه­ های همراه از جمله ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، قطر برابرسینه، قطرهای بزرگ و کوچک تاج، میزان و نوع زادآوری، بررسی پوشش کف، بررسی­های سلامت تاج و تنه درختان بلحاظ آفات و بیماریها انجام شد. برای تجزیه و تحلیل داده ­های اولیه که در منطقه اندازه ­گیری شده بودند از فرمولها و روابط مخصوص آماربرداری جنگل، نرم­افزارهای Excel و SPSS استفاده گردید. جهت بررسی­های خاک­شناسی، نمونه‌های خاک از عمق 20 – 0 سانتی متری از عرصه تحت پوشش لرگ و منطقه شاهد تهیه و جهت تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه فرستاده شد. نتایج نشان داد که خاک منطقه دارای بافت رسی لومی‌تا شنی رسی لومی‌است و pH منطقه از 15/7 تا 4/7 متغیر می­باشد. ماده آلی منطقه از 26/1 تا 94/3 درصد در نوسان بود. مقایسه آنالیزهای خاکشناسی در مناطق استقرار لرگ و شاهد، اختلافات معنی داری را در رابطه با پتاسیم، فسفر و میزان شوری نشان داد بنحوی که متوسط میزان هرکدام به ترتیب در منطقه شاهد، 5/2، 2 و 2 برابر منطقه استقرار لرگ بود. سایر آنالیزهای خاک برای دیگر فاکتورها مانند اسیدیته، نیتروژن، ماده آلی، وزن مخصوص ظاهری، درصد ذرات رس، شن و سیلت و بافت خاک، اختلافات معنی داری را نشان نداده و بسیار نزدیک به هم بود. نتایج نشان داد که میانگین، حداقل و حداکثر قطر پایه ها به ترتیب 56/39، 7 و 91 سانتی متر بوده. حداقل و حداکثر ارتفاع درختان لرگ به ترتیب 05/2 و 20 متر می‌باشد. میانگین ارتفاع درختان لرگ به روش لوری برابر 34/14 متر محاسبه گردید. حداکثر و حداقل ارتفاع تنه به ترتیب 12 و 1 متر بود. میانگین حجم درختان و میانگین سطح مقطع به ترتیب 11079/1 متر مکعب و 161471/0 متر مربع اندازه ­گیری گردید. تجدید حیات درختان لرگ بطور متوسط برابر با 5/707 اصله در هکتار  به صورت صد در صد شاخه زاد بوده است. میزان تاج پوشش توده یاد شده نیز 05/30 درصد تعیین شد.

کلمات کلیدی: شرایط رویشگاهی، لرگ، دره لارت، بدره، ایلام.

فصل اول

 

مقدمه و کلیات تحقیق

 

1-1 مقدمه

جنگل‌های ایران با تنوع زیست محیطی در شرایط متفاوت رویشگاهی، در مناطق مختلف حضور پیدا نموده اند. این حضور برای بعضی از گونه‌های درختی در بعضی از مناطق شگفت انگیز و غیر قابل تصور است. یکی از این مناطق رویشگاه منحصربفرد در زاگرس مرکزی بویژه در استان ایلام است که شامل توده لرگ می­باشد. وجود این گونه در این منطقه برای هر کارشناس، محقق علوم جنگل و اکولوژیست در حوزه رویشی زاگرس سوال برانگیز است. توده حاضر به لحاظ جنبه‌های زیست محیطی و اهمیت ژنتیکی، بدون شک در زمره ذخایر ژنتیکی در عرصه زاگرس و منطقه قرار دارد.

رویشگاه زاگرس بخش وسیعی از سلسله جبال زاگرس را شامل می‌شود که از شمال غربی کشور، یعنی شهرستان پیرانشهر شروع و تا حوالی شهرستان فیروزآباد کشیده می‌شود. جنگلهای زاگرس را تحت عنوان جنگلهای نیمه خشک طبقه بندی کرده که بیشترین تاثیر را در تامین آب، حفظ خاک، تعدیل آب و هوا و تعادل اقتصادی و اجتماعی در کل کشور را دارند (ثاقب طالبی و همکاران 1383). جنگلهای منطقه زاگرس به دلیل اهمیت زیاد حفاظتی آب و خاک باید حالت جنگلهای حمایتی، حفاظتی و احیایی به خود گیرند و در این راستا نیز دخالت ها در این جنگلها باید بصورت ملایم و همگام با طبیعت باشد. آنچه در مورد تمام جنگلهای ایران حائز اهمیت بسیار می‌باشد، جلوگیری از روند تخریب کمی‌و کیفی جنگلها است. مساحت جنگلهای زاگرس در گذشته بیش از ده میلیون هکتار بوده که به دلیل بهره برداری بی رویه طی سالیان دراز مساحت این جنگلها دائما سیر نزولی را پیموده و متاسفانه این روند هنوز هم ادامه دارد (مهاجر1385).

88 درصد از مساحت استان ایلام را  عرصه‌های طبیعی شامل جنگل، مرتع ، بیابان و … تشکیل داده است. جنگلهای استان ایلام جزء جوامع جنگلی مناطق خشك و نیمه‌خشك سلسله جبال زاگرس می‌باشد که سهم جنگلهای استان 667/641  هکتار است. از مجموع کل جنگلهای استان حدود 4000 هکتار دست کاشت، 7200 هكتار بیشه زار، 416800 هكتار تنک،  211084  هکتار نیمه انبوه و 2593 هکتار آن انبوه است. تیپ غالب جنگلهای استان، بلوط (90 درصد) وگونه های همراه  شامل بنه، ارژن، بادام کوهی، داغداغان، کنار، کیکم، کهور، پده و … می‌باشد. از جمله گونه‌های نادر گیاهی استان ایلام میتوان به گلابی وحشی، سماق، ارغوان، لرگ، زربین و … اشاره کرد كه  ذخیره گاه‌های استان می باشند. از گونه‌های اقتصادی جنگلهای استان، گونه با ارزش اقتصادی بنه را میتوان نام برد.

نظر به اینكه اكوسیستم ها همانند حلقه های زنجیر به هم مرتبط شده، اكوسیستم جهانی یا Biosphere را به وجود می آورند، در نتیجه انهدام یک اكوسیستم محلی به مانند پاره شدن یكی از حلقه های زنجیره بیوسفر می باشد. بدین ترتیب  تاثیر سوء در این اكوسیستم ها (محلی، منطقه ای، ملی، فراملی و فرامنطقه ای) خواهد گذاشت و در نهایت اكوسیستم جهانی در معرض انهدام قرار میگیرد. امروزه بدلیل افزایش جمعیت، بهره­برداری‌های بی رویه و غیر اصولی از جنگل، چرای دام، خشکسالی ها، کاهش تنوع زیستی، آفات، امراض و بیماری ها، حیات این نعمات خدادادی و ارزشمند در معرض خطر می‌باشد و روند تخریب جنگلها و منابع طبیعی روز به روز سرعت میگیرد. که این موضوع خود گواه بر لزوم کسب آگاهی و شناخت از این مسائل مهم جهت چاره اندیشی و اتخاذ شیوه مدیریتی مناسب و کارآمد، به منظور حفاظت و احیای جنگل هاست.

بوم سازگان دریایی، جنگلی، بیابانی، مرتعی، توندرائی، ساوانی و هنگامی از ثبات كافی برخوردارند كه دارای تنوع زیستی كافی و كامل باشند. تمامی این بوم سازگانها در زندگی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روحی انسانها نقش بسیار

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات تحقیق

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….2

• بیان مساله تحقیق…………………………………………………………………………………………………..2
• اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………….4
• اهمیت تحقیق…………………………………………………………………………………………………………4
• فرضیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………….6
• مدل تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….6
• تعاریف واژگان کلیدی…………………………………………………………………………………………….7
• روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………..13
• قلمرو تحقیق………………………………………………………………………………………………………….14

1-8-1) قلمرو موضوعی تحقیق………………………………………………………………………………………….14

1-8-2) قلمرو مکانی تحقیق………………………………………………………………………………………………14

1-8-3) قلمرو زمانی تحقیق………………………………………………………………………………………………14

1-9)جامعه و حجم نمونه……………………………………………………………………………………………………14

1-9-1) جامعه اماری…………………………………………………………………………………………………………14

1-9-2) حجم نمونه…………………………………………………………………………………………………………..14

1-10)خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………………………….15

 

فصل دوم: مطالعات نظری

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….16

2-1) عملکرد سازمانی……………………………………………………………………………………………………….17

2-1-1)تعریف عملکرد سازمانی…………………………………………………………………………………………….17

2-2)سنجش عملکرد………………………………………………………………………………………………………………19

2-2-1)سنجش/ ارزیابی عملکرد……………………………………………………………………………………………19

2-2-2) ارزیابی عملکرد………………………………………………………………………………………………………..20

2-2-3) رویکردهای سنجش عملکرد……………………………………………………………………………………20

2-2-4)مقیاس های سنجش عملکرد……………………………………………………………………………………21

2-2-5) انواع مدلهای ارزیابی………………………………………………………………………………………………..21

2-3) عوامل موثر بر عملکرد سازمانی……………………………………………………………………………………24

2-4)مدیریت عملکرد…………………………………………………………………………………………………………….28

2-4-1)تعریف مدیریت عملکرد……………………………………………………………………………………………..30

2-4-2)مزایای مدیریت عملکرد…………………………………………………………………………………………….31

2-4-3)معایب مدیریت عملکرد…………………………………………………………………………………………….33

2-4-4)فرایند مدیریت عملکرد…………………………………………………………………………………………….35

2-5) پیشینه پژوهش…………………………………………………………………………………………………………….36

2-5-1) پیشینه پژوهش در ایران………………………………………………………………………………………….36

2-5-2)پیشینه پژوهش در جهان………………………………………………………………………………………….39

2-6) چارچوب نظری……………………………………………………………………………………………………………..42

2-7) معرفی سازمان مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………45

فصل سوم: روش تحقیق

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….48

• روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….49
• جامعه اماری تحقیق………………………………………………………………………………………………..49
• حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………………….50
• روش نمونه گیری…………………………………………………………………………………………………..51
• روش جمع اوری داده ها………………………………………………………………………………………..51
• ابزار سنجش……………………………………………………………………………………………………………51
• روایی و پایایی پرسشنامه……………………………………………………………………………………….53

3-7-1) روایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………….53

3-7-2) پایایی پرسشنامه……………………………………………………………………………………………………53

• روش تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………..55

3-8-1)آمار توصیفی……………………………………………………………………………………………………………55

3-8-2)آمار استنباطی ……………………………………………………………………………………………………….55

• خلاصه فصل …………………………………………………………………………………………………………55

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

4-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………57

4-2) آمار توصیفی………………………………………………………………………………………………………………58

4-3)آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………………111

4-3-1) آزمون کالموگروف- اسمیرینوف………………………………………………………………………….111

4-3-2) آزمون فرضیه های پژوهش………………………………………………………………………………….112

4-5) خلاصه فصل………………………………………………………………………………………………………………116

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….118

5-2) نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………….119

5-2-1) نتایج حاصل از آمار توصیفی………………………………………………………………………………….119

5-2-1-1)یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل متغیرهای جمعیت شناختی…………………….119

5-2-1-2) نتایج حاصل از توصیف متغیرهای پژوهش………………………………………………………120

5-2-2)نتایج حاصل از آمار استنباطی…………………………………………………………………………………121

5-2-2-1) نتیجه گیری از فرضیه اول ……………………………………………………………………………….121

5-2-2-2) نتیجه گیری از فرضیه دوم………………………………………………………………………………..122

5-2-2-3) نتیجه گیری از فرضیه سوم……………………………………………………………………………….123

5-2-2-4) نتیجه گیری از فرضیه چهارم…………………………………………………………………………….124

5-3) پیشنهاداتی در راستای تحقیق……………………………………………………………………………………128

5-4) پیشنهاداتی برای تحقیق بیشتر…………………………………………………………………………………..130

5-5) محدودیت های تحقیق……………………………………………………………………………………………….130

5-6) خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………………………………131

فهرست جداول

2-1) مبانی نظری مرتبط با عوامل تاثیر گذار بر عملکرد سازمانی…………………………………….27

3-1) دسته بندی سوالات تخصصی  پرسشنامه………………………………………………………………. 52

3-2) جدول میزان آلفای کرونباخ مربوط به هر متغیر………………………………………………………54

4-1) جدول فراوانی جنسیت………………………………………………………………………………………………58

4-2) جدول فراوانی سن……………………………………………………………………………………………………..59

4-3) جدول فراوانی مدرک تحصیلی………………………………………………………………………………….60

4-4) جدول فراوانی سابقه کار……………………………………………………………………………………………61

4-5) وضعیت سوال 1…………………………………………………………………………………………………………62

 

4-6) وضعیت سوال 2…………………………………………………………………………………………………………63

4-7) وضعیت سوال 3…………………………………………………………………………………………………………64

4-8) وضعیت سوال 4…………………………………………………………………………………………………………65

4-9) وضعیت سوال 5………………………………………………………………………………………………………..66

4-10) وضعیت سوال 6……………………………………………………………………………………………………..67

4-11) وضعیت سوال 7……………………………………………………………………………………………………..68

4-12) وضعیت سوال8……………………………………………………………………………………………………….69

4-13) وضعیت سوال9……………………………………………………………………………………………………….70

4-14) وضعیت سوال10…………………………………………………………………………………………………….71

4-15) وضعیت سوال11…………………………………………………………………………………………………….72

4-16) وضعیت سوال12……………………………………………………………………………………………………73

4-17) وضعیت سوال13…………………………………………………………………………………………………….74

4-18) وضعیت سوال14…………………………………………………………………………………………………….75

4-19) وضعیت سوال15…………………………………………………………………………………………………….76

4-20) وضعیت سوال16…………………………………………………………………………………………………….77

4-21) وضعیت سوال17…………………………………………………………………………………………………….78

4-22) وضعیت سوال18…………………………………………………………………………………………………….79

4-23) وضعیت سوال19…………………………………………………………………………………………………….80

4-24) وضعیت سوال20…………………………………………………………………………………………………….81

4-25) وضعیت سوال21…………………………………………………………………………………………………….82

4-26) وضعیت سوال22…………………………………………………………………………………………………….83

4-27) وضعیت سوال23…………………………………………………………………………………………………….84

4-28) وضعیت سوال24…………………………………………………………………………………………………….85

4-29) وضعیت سوال25…………………………………………………………………………………………………….86

4-30) وضعیت سوال26…………………………………………………………………………………………………….87

4-31) وضعیت سوال27…………………………………………………………………………………………………….88

4-32) وضعیت سوال28…………………………………………………………………………………………………….89

4-33) وضعیت سوال29…………………………………………………………………………………………………….90

4-34) وضعیت سوال30…………………………………………………………………………………………………….91

4-35) وضعیت سوال31…………………………………………………………………………………………………….92

4-36) وضعیت سوال32…………………………………………………………………………………………………….93

4-37) وضعیت سوال33…………………………………………………………………………………………………….94

4-38) وضعیت سوال34…………………………………………………………………………………………………….95

4-39) وضعیت سوال35…………………………………………………………………………………………………….96

4-40) وضعیت سوال36…………………………………………………………………………………………………….97

4-41) وضعیت سوال37…………………………………………………………………………………………………….98

4-42) وضعیت سوال38…………………………………………………………………………………………………….99

4-43) وضعیت سوال39…………………………………………………………………………………………………..100

4-44) وضعیت سوال40…………………………………………………………………………………………………..101

4-45) وضعیت سوال41…………………………………………………………………………………………………..102

4-46) وضعیت سوال42…………………………………………………………………………………………………..103

4-47)توصیف متغیر توانایی……………………………………………………………………………………………..104

4-48) توصیف متغیر وضوح…………………………………………………………………………………………….105

4-49) توصیف متغیر حمایت سازمانی……………………………………………………………………………..106

4-50) توصیف متغیر انگیزش…………………………………………………………………………………………..107

4-51) توصیف متغیر ارزیابی…………………………………………………………………………………………….108

4-52) توصیف متغیر اعتبار………………………………………………………………………………………………109

4-53) توصیف متغیر تناسب عوامل محیطی……………………………………………………………………110

4-54) آزمون کالموگروف- اسمیرینوف…………………………………………………………………………………111

4-55)آزمون دو جمله ای برای متغیر توانایی……………………………………………………………………….112

4-56) آزمون دو جمله ای برای متغیر وضوح……………………………………………………………………….113

4-57) آزمون دو جمله ای برای متغیر حمایت سازمانی………………………………………………………113

4-58) آزمون دو جمله ای برای متغیر انگیزش…………………………………………………………………….114

4-59) آزمون دو جمله ای برای متغیر ارزیابی……………………………………………………………………..114

4-60) آزمون دو جمله ای برای متغیر اعتبار………………………………………………………………………..115

4-61) آزمون دو جمله ای برای متغیر تناسب عوامل محیطی……………………………………………..115

5-1) نتایج جمعیت شناختی…………………………………………………………………………………………………119

5-2) ساخت متغیر توانایی……………………………………………………………………………………………………..121

5-3) ساخت متغیر وضوح……………………………………………………………………………………………………..122

5-4) ساخت متغیر حمایت سازمانی……………………………………………………………………………………..123

5-5) ساخت متغیر انگیزش…………………………………………………………………………………………………..124

5-6) ساخت متغیر ارزیابی…………………………………………………………………………………………………….125

5-7) ساخت متغیر اعتبار……………………………………………………………………………………………………..126

5-8) ساخت متغیر تناسب عوامل محیطی………………………………………………………………………….127

فهرست نمودارها

4-1) نمودار دایره ای جنسیت پاسخ دهندگان………………………………………………………………………58

4-2) نمودار دایره ای سن پاسخ دهندگان……………………………………………………………………………….59

4-3) نمودار دایره ای مدرک تحصیلی پاسخ دهندگان…………………………………………………………….60

4-4) نمودار دایره ای سابقه کار پاسخ دهندگان……………………………………………………………………..61

4-5) فراوانی پاسخ ها به سوال 1……………………………………………………………………………………………..62

4-6) فراوانی پاسخ ها به سوال 2……………………………………………………………………………………………..63

4-7) فراوانی پاسخ ها به سوال 3…………………………………………………………………………………………….64

4-8) فراوانی پاسخ ها به سوال 4…………………………………………………………………………………………….65

4-9) فراوانی پاسخ ها به سوال 5……………………………………………………………………………………………66

4-10) فراوانی پاسخ ها به سوال 6…………………………………………………………………………………………67

4-11) فراوانی پاسخ ها به سوال 7…………………………………………………………………………………………68

4-12) فراوانی پاسخ ها به سوال8………………………………………………………………………………………….69

4-13) فراوانی پاسخ ها به سوال9………………………………………………………………………………………….70

4-14) فراوانی پاسخ ها به سوال10……………………………………………………………………………………….71

4-15) فراوانی پاسخ ها به سوال11……………………………………………………………………………………….72

4-16) فراوانی پاسخ ها به سوال12………………………………………………………………………………………73

4-17) فراوانی پاسخ ها به سوال13………………………………………………………………………………………74

4-18) فراوانی پاسخ ها به سوال14………………………………………………………………………………………75

4-19) فراوانی پاسخ ها به سوال15……………………………………………………………………………………..76

4-20) فراوانی پاسخ ها به سوال16……………………………………………………………………………………..77

4-21) فراوانی پاسخ ها به سوال17……………………………………………………………………………………..78

4-22) فراوانی پاسخ ها به سوال18………………………………………………………………………………………79

4-23) فراوانی پاسخ ها به سوال19………………………………………………………………………………………80

4-24) فراوانی پاسخ ها به سوال20………………………………………………………………………………………81

4-25) فراوانی پاسخ ها به سوال21………………………………………………………………………………………82

4-26) فراوانی پاسخ ها به سوال22………………………………………………………………………………………83

4-27) فراوانی پاسخ ها به سوال23………………………………………………………………………………………84

4-28) فراوانی پاسخ ها به سوال24………………………………………………………………………………………85

4-29) فراوانی پاسخ ها به سوال25………………………………………………………………………………………86

4-30) فراوانی پاسخ ها به سوال26……………………………………………………………………………………..87

4-31) فراوانی پاسخ ها به سوال27……………………………………………………………………………………..88

4-32) فراوانی پاسخ ها به سوال28……………………………………………………………………………………..89

4-33) فراوانی پاسخ ها به سوال29……………………………………………………………………………………..90

4-34) فراوانی پاسخ ها به سوال30……………………………………………………………………………………..91

4-35) فراوانی پاسخ ها به سوال31………………………………………………………………………………………92

4-36) فراوانی پاسخ ها به سوال32……………………………………………………………………………………..93

4-37) فراوانی پاسخ ها به سوال33……………………………………………………………………………………..94

4-38) فراوانی پاسخ ها به سوال34……………………………………………………………………………………..95

4-39) فراوانی پاسخ ها به سوال35………………………………………………………………………………………96

4-40) فراوانی پاسخ ها به سوال36……………………………………………………………………………………..97

4-41) فراوانی پاسخ ها به سوال37……………………………………………………………………………………..98

4-42) فراوانی پاسخ ها به سوال38……………………………………………………………………………………..99

4-43) فراوانی پاسخ ها به سوال39……………………………………………………………………………………100

4-44) فراوانی پاسخ ها به سوال40……………………………………………………………………………………101

4-45) فراوانی پاسخ ها به سوال41……………………………………………………………………………………102

4-46) فراوانی پاسخ ها به سوال42……………………………………………………………………………………103

4-47)فراوانی متغیر توانایی……………………………………………………………………………………………….104

4-48)فراوانی متغیر وضوح…………………………………………………………………………………………………105

4-49) فراوانی متغیر حمایت سازمانی……………………………………………………………………………….106

4-50) فراوانی متغیر انگیزش…………………………………………………………………………………………….107

4-51) فراوانی متغیر ارزیابی……………………………………………………………………………………………..108

4-52) فراوانی متغیر اعتبار……………………………………………………………………………………………….109

4-53) فراوانی متغیر تناسب عوامل محیطی……………………………………………………………………110

فهرست اشکال

• مدل مفهومی تحقیق………………………………………………………………………………………………….

فصل اول

کلیات تحقیق

مقدمه:

امروزه عناوینی چون سازمان موفق، ماندگار، آرمانی، رهسپار تعالی، سرآمد، متعالی و… از عبارتهای رایج حوزه مطالعاتی سازمان و مدیریت اند و گروه های مختلفی از افراد به دنبال شناسایی و معرفی ویژگی های این قبیل سازمانها هستند. سازمان با عملکرد برتر، سازمانی است كه در یک دوره زمانی بلند مدت از راه توانایی انطباق مناسب با تغییرات و واکنش سریع به این تغییرات، ایجاد ساختار مدیریت منسجم و هدفمند، بهبود مستمر قابلیت‌های کلیدی و رفتار مناسب با کارکنان به عنوان اصلی ترین دارایی، به نتایجی بهتراز سازمان های همتراز دست مییابد. مسلماً سازمانها برای

متعالی شدن و رسیدن به سازمانی با عملکرد بالا، نیازمند طرحریزی و عملیاتی کردن برنامه های ساختاریافته هستند (عقیلی و همکاران،1389)

در فصل حاضر محقق پس از بیان مسئله و ضرورت انجام تحقیق به معرفی اهداف تحقیق، مدل مفهومی، فرضیات پژوهش و سپس روش تحقیق می پردازد و جامعه اماری مورد مطالعه را تشریح می نماید. در پایان به صورت خلاصه واژگان کلیدی تحقیق تشریح می شود.

• بیان مساله تحقیق:

ارتقاء عملکرد کارکنان هدفی است که مدیران اجرایی همواره تمایل دارند به طور مشخص و قابل اطمینانی راه های دست‌یابی به آن را دریابند. (پات و احمدیان،1378) این اصطلاح کارکنان را به منزلة شرکایی در نظر می‌گیرد که از طریق عملکرد مطلوب، ضریب موفقیت برنامه‌های سازمان را برای دستیابی به موفقیت ارتقا می‌دهند (پاپاسولومو و دوکاکیس، 2002). بر اساس این رویکرد، عملکرد مطلوب نیروهای انسانی تحت تأثیر دامنه‌ای گسترده‌ از متغیرهایی مانند چگونگی سازمان‌دهی، روش تصمیم‌گیری، ارزیابی عملکرد، فرهنگ سازمانی و سبک رهبری قرار دارد ( نمانیخ و کلر، 2007).

بی شک عملکرد هر سازمان بعنوان ماحصل تمامی نهاده های آن همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است ومدیران برای سنجش موثر بودن فعالیتهای سازمان نیازمند شناسایی عوامل موثر بر عملکرد هستند (مارتین،1998) در بررسی عوامل موثر بر عملکرد تحقیقات فراوانی انجام شده است و عوامل بسیار زیادی نیز در این راستا معرفی شده اند؛ هرسی و گلداسمیت هفت متغیر مربوط به مدیریت عملکرد اثربخشی را از میان بقیه برگزیده اند: توانایی، درک، حمایت سازمانی،انگیزه،             سازش محیطی، اعتبار و بازخورد. آنها این مدل (ACHIEVE) را به منظور کمک به مدیران در تعیین علت وجود مشکلات عملکرد و ارائه راهبردهایی برای تغییر و حل این مشکلات طرح ریزی کردند (حجازی، 1384)

اهمیت عملکرد بویژه در بخش دولتی بیشتر آشکار می شود. عملکرد انسان در درون سازمان انعکاسی از دانش، مهارت و ارزشهای او است.به همین منظور شناخت عوامل مؤثر بر عملکرد کارکنان یکی از اهداف بهسازی نیروی انسانی در مدیریت بخش های دولتی است که برای سنجش دانش، توانایی، انگیزش، رفتار شغلی و عملکردی کارکنان پایه ریزی می شود.( همان)

معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور با هدف اعمال نظارت‌های مالی بر هزینه‌های وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی، شركت‌های دولتی و سایر دستگاه‌های اجرایی كه از بودجه عمومی دولت اعتبار دریافت می‌دارند، یکی از دو معاونت وزارت امور اقتصادی و دارایی است که لزوم توجه به عملکرد و شناسایی عوامل موثر بر عملکرد آن می تواند باعث افزایش موفقیت این سازمان در دستیابی به اهداف خود شود و این امر تاثیر زیادی بر سازمان های تحت نظارت ان نیز می گذارد لذا؛  این پژوهش در پی آنست که عوامل مؤثر بر عملکرد معاونت نظارت مالی و خزانه را با بهره گرفتن از مدل هفت عامل عملکرد هرسی و گلداسمیت، بررسی نماید.

1 . Ability

2 . clarify

فهرست مطالب

عنوان                              صفحه

فصل اول: مقدمه  1

فصل دوم: بررسی منابع  7

در ایران: 7

در خارج از کشور: 10

فصل سوم: مواد و روش کار  13

3-1- منطقه مورد مطالعه. 13

3-2-1- شناسایی و انتخاب عوامل مؤثر در مکانیابی تغذیه آبهای زیرزمینی.. 15

3-2-2- تهیه نقشه کاربری و پوشش زمین.. 18

3-2-3- عملیات تهیه نقشه های سطح آب و کیفیت آب.. 22

3-3- برآورد اوزان عوامل مؤثر بر مکان‌یابی تغذیه آبهای زیرزمینی.. 25

3-4- سازگاری در قضاوت ها 27

فصل چهارم: نتایج   32

4-1- نقشه های طبقات عوامل مؤثر بر تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی.. 32

4-1-1- نقشه طبقات شیب.. 32

4-1-2- نقشه طبقات رتبه آبراهه. 34

4-1-3- نقشه طبقات عمق آب زیرزمینی.. 37

4-1-4- نقشه طبقات کیفیت آب.. 38

4-1-5- نقشه طبقات زمین شناسی.. 39

4-2- نقشه کاربری اراضی/پوشش زمین.. 41

4-2-1- ارزیابی صحت نقشه کاربری اراضی/ پوشش زمین.. 42

4-3- نتیجه مقایسات زوجی و وزن معیارها و زیرمعیارها با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 43

4-3-1- نتیجه مقایسات زوجی و میزان وزن معیارهای اصلی.. 43

4-5-2- اوزان طبقات معیارهای اصلی (زیرمعیارها) 45

4-5-3- تهیه نقشه مناطق مناسب تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی.. 49

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری   63

5-1- بحث.. 63

5-2- نتیجه گیری.. 67

5-3- پیشنهادات.. 68

منابع  69

فهرست جداول

عنوان                                                                       صفحه

جدول 3-1- عوامل مهم و مؤثر در مطالعات تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی.. 18

جدول 3-2- مقادیر ترجیحات برای مقایسه های زوجی (قدسی پور، 1385) 27

جدول 4-1- ارزیابی صحت نقشه کاربری و پوشش زمین در منطقه موردمطالعه. 42

جدول 4-2- مقادیر کاپای شرطی برای هریک از طبقات در نقشه کاربری و پوشش زمین.. 42

جدول 4-3- میانگین هندسی مقایسات زوجی معیارهای اصلی قضاوتهای کارشناسان آبخیزداری.. 43

جدول 4-4- میانگین هندسی مقایسات زوجی معیارهای اصلی قضاوتهای کارشناسان آبیاری.. 43

جدول 4-5- میانگین هندسی مقایسات زوجی معیارهای اصلی قضاوتهای کارشناسان زمین شناسی.. 44

جدول 4-6- میانگین هندسی مقایسات زوجی زیرمعیارها در روش AHP. 45

ادامه جدول 4-6- میانگین هندسی مقایسات زوجی زیرمعیارها در روش AHP. 46

ادامه جدول 4-6- میانگین هندسی مقایسات زوجی زیرمعیارها در روش AHP. 47

جدول 4-7- مساحت طبقات پهنه های مختلف تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی بدون محدودیت کاربری.. 52

 

جدول 4-8- میزان مساحت طبقات پهنه های مختلف تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی بعد از اعمال محدودیت کاربری   57

جدول 4-9- مساحت طبقات مناطق مناسب اجرای تغذیه مصنوعی به تفکیک طبقات مؤثر بر اجرای طرح. 61

جدول 4-10- مساحت مناطق مشابه تلفیق شده در دیدگاه های کارشناسی مختلف.. 62

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                     صفحه

شکل 3-1- موقعیت دشت خوی نسبت به کشور، استان آذربایجان غربی و شهرستان خوی   14

شکل 3-2- جهت جریان در پیکسل‌ها از پیکسل با شیب بیشتر به پیکسل با شیب کمتر. 15

شکل 3-3- نمایش شماتیک جهت جریان به‌دست‌آمده از نرم‌افزار ArcMap. 16

شکل 3-4- جریان از 35 سلول به سمت سلول مشخص‌شده است.. 17

شکل 3-5- تصویر ماهواره لندست 8 تاریخ 29 تیر 1393 منطقه موردمطالعه. 19

شکل 3-6- نقاط نمونه اطلاعات زمینی تولیدشده به‌صورت تصادفی- سیستماتیک در منطقه موردمطالعه. 22

شکل 3-7- موقعیت و پراکنش نقاط اندازه گیری (چاه آب) کیفیت و سطح آب در منطقه موردمطالعه. 25

3-3- برآورد اوزان عوامل مؤثر بر مکان‌یابی تغذیه آبهای زیرزمینی.. 25

شکل 3-8- سلسه‌مراتبی معیارهای و زیرمعیارهای مؤثر بر مکانیابی تغذیه آبهای زیرزمینی.. 26

شکل 3-9- ماتریس مقایسه زوجی در حالت قضاوت‌های شخصی.. 26

شکل 4-1- نقشه طبقات شیب دشت خوی.. 33

شکل 4-2- نقشه ارتفاع (DEM) دشت خوی.. 34

شکل 4-3- نقشه جهت جریان (Flow Direction) دشت خوی.. 35

شکل 4-5- نقشه انباشت جریان (Flow Accumulation) دشت خوی.. 35

شکل 4-6- نقشه رتبهبندی آبراههها در دشت خوی.. 36

شکل 4-7- نقشه عمق آب زیرزمینی در دشت خوی.. 37

شکل 4-8- نقشه عمق آب زیرزمینی در دشت خوی.. 38

شکل 4-9- نقشه واحدهای زمینشناسی در دشت خوی.. 40

شکل 4-10- نقشه طبقات کاربری اراضی/پوشش زمین دشت خوی.. 41

شکل 4-11- اولویتبندی و اوزان عوامل مؤثر بر تغذیه آب زیرزمینی با نظر کارشناسان آبخیزداری به روش AHP  در نرم افزار Expert Choice  44

شکل 4-12- اولویت بندی و اوزان عوامل مؤثر بر تغذیه آب زیرزمینی با نظر کارشناسان آبیاری به روش AHP  در نرم افزار Expert Choice  44

شکل 4-13- اولویت بندی و اوزان عوامل مؤثر بر تغذیه آب زیرزمینی با نظر کارشناسان زمینشناسی به روش AHP  در نرم افزار Expert Choice  45

شکل 4-14- نقشه های وزنی عامل شیب در دیدگاه های مختلف کارشناسی به ترتیب از راست به چپ:  زمین شناسی، آبیاری و آبخیزداری   48

شکل 4-15- نقشه های وزنی عامل کیفت آب در دیدگاه های مختلف کارشناسی به ترتیب از راست به چپ:  زمین شناسی، آبیاری و آبخیزداری   48

شکل 4-16- نقشه های وزنی عامل عمق آب زیرزمینی در دیدگاه های مختلف کارشناسی به ترتیب از راست به چپ:  زمین شناسی، آبیاری و آبخیزداری.. 49

شکل 4-17- نقشه های وزنی عامل واحدهای زمین شناسی در دیدگاه های مختلف کارشناسی به ترتیب از راست به چپ: زمین شناسی، آبیاری و آبخیزداری.. 49

شکل 4-18- نقشۀ اولیه پهنه بندی مناطق تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی در دیدگاه آبخیزداری.. 50

شکل 4-19- نقشۀ اولیه پهنه بندی مناطق تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی در دیدگاه آبیاری.. 51

شکل 4-20- نقشۀ اولیه پهنه بندی مناطق تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی در دیدگاه زمین شناسی.. 51

شکل 4-21- نقشۀ محدودیت انجام عملیات تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی.. 53

شکل 4-22- پهنه بندی تغذیه مصنوعی در دیدگاه کارشناسان آبخیزداری.. 54

شکل 4-23- پهنه بندی تغذیه مصنوعی در دیدگاه کارشناسان آبیاری.. 55

شکل 4-24- پهنه بندی تغذیه مصنوعی در دیدگاه کارشناسان زمین شناسی.. 56

شکل 4-25- مناطق مناسب برای اجرای عملیات تغذیه مصنوعی از دیدگاه کارشناسان آبخیزداری.. 58

شکل 4-26- مناطق مناسب برای اجرای عملیات تغذیه مصنوعی از دیدگاه کارشناسان آبیاری.. 59

شکل 4-27- مناطق مناسب برای اجرای عملیات تغذیه مصنوعی از دیدگاه کارشناسان زمین شناسی.. 60

شکل 4-28- تلفیق پهنه های مختلف تغذیه مصنوعی در دیدگاه های مختلف کارشناسی در دشت خوی.. 62

چکیده

منابع آب زیرزمینی بعد از یخچال­ها و پهنه­های یخی، بزرگ­ترین ذخیره آب شیرین زمین را تشکیل می­ دهند و یکی از منابع مهم تأمین آب شیرین موردنیاز انسان هستند. ازآنجاکه در اکثر نقاط کشور بارش­ها اغلب ناچیز و گاه به­صورت سیلاب­های مخرب ظاهر می­شوند، می­توان از عملیات تغذیه مصنوعی آب­های زیرزمینی به‌عنوان یک راهکار مناسب جهت استفاده بهینه از سیلاب­ها و پایداری سفره ­های آب زیرزمینی استفاده کرد. تعیین مناطق مناسب برای تغذیه مصنوعی از اهمیت بسیاری برخوردار است که لازم است با دقت کافی انجام شود. به علت وجود پارامترهای متعدد مؤثر در مکان­ یابی و نیاز به بررسی توأم معیارهای ارزیابی‌شده و تغییرات مداوم آن‌ ها، سامانه اطلاعات جغرافیایی ابزاری کارا برای مدیریت و به­ کارگیری داده ­های مکانی در این زمینه است. در این تحقیق برای مکان­ یابی مناطق مناسب تغذیه مصنوعی آب­های زیرزمینی در دشت خوی در شمال غربی ایران از فاکتورهای شیب، کیفیت آب، عمق آب زیرزمینی و واحدهای زمین­ شناسی استفاده‌شده است. نقشه­های فوق در محیط GIS و با اعمال روش آنالیز سلسله مراتبی تلفیق شدند. در این مطالعه به‌منظور مقایسات زوجی معیارها و زیر معیارهای مؤثر بر تغذیه مصنوعی با تهیه پرسشنامه از دیدگاه ­های کارشناسان آبخیزداری، آبیاری و زمین­ شناسی به ترتیب به تعداد 16، 13 و 12 استفاده و نتایج هرکدام به­ طور جداگانه­ ای موردبررسی قرار گرفتند. همچنین نقشه کاربری اراضی منطقه نیز از تصاویر ماهواره­ای لندست 8 به­منظور اعمال محدودیت کاربری موجود در منطقه استخراج گردید و پس از روی ‌هم گذاری لایه نهایی با بافر 50 و 100 متری برای آبراهه­ های پر آب با رتبه 3 و 4 نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که بر اساس هرکدام از دیدگاه ­های کارشناسی آبخیزداری، آبیاری و زمین­ شناسی به ترتیب حدود 00/48، 11/38 و 76/7 هکتار که شامل 39، 81 و 14 پلی گون می­ شود در منطقه دشت خوی برای تغذیه مصنوعی مناسب است.

واژه­ های کلیدی: دشت خوی، مکان­ یابی، تغذیه مصنوعی، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، آبخیزداری، آبیاری، زمین­ شناسی.

فصل اول:

 

مقدمه

همزمان با افزایش جمعیت نیاز به آب سالم و قابل شرب روند صعودی داشته و از سویی منابع آب سطحی نیز با مسئله آلودگی و تغییرات حجمی در طول زمان روبرو هستند، درنتیجه نگاه برنامه­ ریزان به‌سوی منابع آب­های زیرزمینی که منابع حیاتی آب در مناطق خشک و نیمه‌ خشک محسوب می­شوند، سوق یافته است. منابع آب زیرزمینی بعد از یخچال­ها و پهنه­های یخی، بزرگ­ترین ذخیره آب شیرین زمین را تشکیل می­ دهند و یکی از منابع مهم تأمین آب شیرین انسان هستند (Freeze & Cherry, 1979). لزوم شناخت و بهره ­برداری بهینه از آب­های زیرزمینی ازآنجا ناشی می­ شود که این منابع 99% از کل آب­های شیرین قابل‌ دسترس را تشکیل می­ دهند (کوثر، 1364). علاوه بر این در بسیاری از کشورهای واقع در نواحی خشک و نیمه‌ خشک بیش از 80% منابع آب مورداستفاده را تشکیل می­ دهند (صداقت، 1372).

در سال­های اخیر با افزایش روزافزون جمعیت، توسعه صنعت، رشد شهرنشینی و به‌تبع آن افزایش تقاضا به مواد غذایی، بهره ­برداری از منابع آب چندین برابر بیشتر از گذشته است به‌طوری‌که میزان بهره­کشی و مصرف آب­های زیرزمینی بیشتر از میزان تغذیه این منابع شده است، به‌عبارت‌دیگر ورودی سیستم آب زیرزمینی از خروجی آن کمتر شده و سیستم با بیلان منفی دارای پس‌خوراند مثبت و در حال اضمحلال است؛ بنابراین شناسایی و تعیین مناسب­ترین مکان جهت این مهم از اهمیت به سزایی برخوردار است. مدیریت منابع آب مجموعه ­ای از اقدامات متعدد مدیریتی است که باهدف بهره ­برداری بهینه از منابع آب و کاهش خسارت اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی صورت می­گیرد.

کشور ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و ناهمواری­های بسیار پراکنده و شرایط اقلیمی و وضعیت ریزش­های جوی، از مناطق خشک و نیمه‌ خشک جهان به شمار می­رود. ولی همین مقدار بارندگی نیز پراکنش زمانی و مکانی مناسبی ندارد. به‌طوری‌که یک‌سوم بارندگی در بیش از نیمی از کشور (در کویر مرکزی) و یک‌سوم در سطحی حدود 10% از مساحت کل کشور و یک‌سوم بقیه در سایر نقاط نازل می­ شود (اصغر پور، 1383). بدین لحاظ محدودیت منابع آب از دیرباز موردتوجه ایرانیان بوده است. با توجه به اینکه آب­های زیرزمینی 99% از کل آب شیرین قابل‌استفاده را تشکیل می­ دهند (اکبرپور، 1388) و از طرفی هم بسیاری از مناطق کشورمان ازنظر اقلیم جزو اقلیم خشک می­باشند، بخش بزرگی از تأمین آب خود را از منابع زیرزمینی تأمین می­ کنند. تخلیه آب زیرزمینی و عدم جایگزین شدن آب این منابع یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی است که جوامع بشری مخصوصاً کشورمان با آن روبرو است.

یکی از شیوه ­های برطرف نمودن چالش­های مرتبط با تراز منفی آب­های زیرزمینی، مطالعه و اجرای پروژه­ های تغذیه مصنوعی در حوزه هایی است که از این بابت با مشکل مواجه شده ­اند. تغذیه مصنوعی آبخوان­ها یکی از روش­هایی است که می ­تواند بخشی از آب خارج‌شده از زیرزمین را جایگزین نماید. تغذیه مصنوعی عبارت است از اضافه شدن آب به منابع آب زیرزمینی (سلطانی و عابدی، 1389) و یا واردکردن آب به یک سازند نفوذپذیر باهدف تغذیه سفره آب زیرزمینی و به‌منظور استفاده مجدد از آن با رژیم و کیفیتی متفاوت که به‌وسیله ایجاد تأسیسات اضافی یا تغییراتی در شرایط طبیعی منطقه ایجاد می­ شود (حبیبی و همکاران، 1391). منظور از این تعریف اضافه شدن هر آبی به آبخوان بدون در نظر گرفتن اصل و منشأ آن است.

به‌منظور مدل‌سازی و مدیریت منابع آب، تعیین تغذیه خالص آب زیرزمینی امری ضروری به شمار می­رود. استفاده از آب­های زیرزمینی برای گسترش مناطق شهری، صنعتی و کشاورزی به‌ خصوص در مناطق خشک و نیمه‌ خشک، اهمیت زیادی دارد (Xu & Beekman, 2003؛ De Vries & Simmers, 2002). تغذیه آب­های زیرزمینی به‌عنوان قسمت مهمی از چرخه هیدرولوژی محسوب می­ شود. تغذیه می ­تواند به‌صورت مستقیم با پخش آب در گودال­های وسیع و هدایت آب در چاه­های تزریق یا به‌صورت غیرمستقیم از فعالیت­های انسان مانند آبیاری اراضی صورت گیرد. استفاده از مدل­های کامپیوتری و ریاضی، مدیریت منابع آب زیرزمین و سطحی و انتقال آلودگی به منابع آب زیرزمینی مستلزم فهم و درک درست از مفهوم تغذیه است (Neff et al., 2006).

مسائل تصمیم‌گیری مدیریت منابع آب به دلیل وجود معیارها، شاخص ­های متعدد تصمیم­گیری، مسائل پیچیده­ای هستند. برای دستیابی به یک هدف مشخص راه ‌حل ‌های متعددی وجود دارد که هریک ارجحیت­های متفاوتی را برای مسائل مختلف همچون زیست‌محیطی، اجتماعی، سیاسی و سازمانی تأمین می­نمایند. این الزامات طبعاً موجب استفاده از روش­های تصمیم ­گیری چندمعیاره (MCDM) می­ شود که هدف آن انتخاب بهترین جواب از بین راه ‌حل ‌های مختلف است.

روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به­عنوان فن تصمیم ­گیری چندمعیاره (سیستم تصمیم‌یار) در زمینه ­های مکان­ یابی کاربرد فراوانی دارد. با توجه به مشکلات مربوط به فرایند تصمیم ­گیری بر اساس معیارهای چندگانه می­توان گفت که فرایند تصمیم­گیری، ساده نبوده و به علت عدم وجود استاندارد از سرعت و دقت تصمیم ­گیری به مقدار زیادی کاسته می­ شود. این امر باعث می­ شود که فرایند تصمیم ­گیری به مقدار زیادی به فرد تصمیم‌گیرنده بستگی داشته

1-2-2- پیش تاکید سیگنال صحبت                    13
1-2-3- تخمین پارامترهای LPC                                              14
فصل 2 : روش ها و استانداردهای کدینگ صحبت
2-1- مقدمه                                      15
2-2- روش های کدینگ                                   19
2-2-1- کدرهای شکل موج                       21
2-2-2- کدرهای صوتی                              22       2-2-3- کدرهای مختلط                           24
الف- کدرهای مختلط حوزه فرکانس                   27
ب- کدرهای مختلط حوزه زمان                       29
فصل 3 : کدر کم تاخیر LD-CELP                       
3-1- مقدمه                                      34
3-2- بررسی کدرکم تاخیر LD-CELP                      36
3-2-1- LPC معکوس مرتبه بالا                  39
3-2-2- فیلتر وزنی شنیداری                       42
3-2-3- ساختار کتاب کد                       42
3-2-3-1- جستجوی کتاب کد                         43
3-2-4- شبه دیکدر                            45
3-2-5- پست فیلتر                            46
فصل 4 : شبیه سازی ممیزثابت الگوریتم به زبان C                   
4-1- مقدمه                                       49
4-2- ویژگی های برنامه نویسی ممیزثابت                         50
4-3- ساده سازی محاسبات الگوریتم                          53
4-3-1- تطبیق دهنده بهره                         54
4-3-2- محاسبه لگاریتم معکوس                          58
4-4- روندنمای برنامه                                 59
4-4-1- اینکدر                               63
4-4-2- دیکدر                                69
فصل 5 : پیاده سازی الگوریتم برروی DSP          
5-1- مقدمه                                      74

 

5-2- مروری بر پیاده سازی بلادرنگ                          75
5-3- چیپ های DSP                                76
5-3-1- DSP های ممیزثابت                         77
5-3-2- مروری بر DSP های خانواده TMS320          78
5-3-2-1- معرفی سری TMS320C54x               79
5-4- توسعه برنامه بلادرنگ                             81
5-5- اجرای برنامه روی برد توسعه گر C5402 DSK                 82
5-5-1- بکارگیری ابزارهای توسعه نرم افزار                 84
5-5-2- استفاده از نرم افزارCCS                      86
5-5-3- نتایج پیاده سازی                         94
5-6- نتیجه گیری و پیشنهاد                          97
– ضمائم
   – ضمیمه (الف) : دیسکت برنامه های شبیه سازی ممیز ثابت به زبان C و
پیاده سازی کدک به زبان اسمبلی                                                                                         – ضمیمه (ب) : مقایسه برنامه نویسی C و اسمبلی                         98
– مقدمه
امروزه در عصر ارتباطات و گسترش روزافزون استفاده از شبكه های تلفن ،موبایل و اینترنت در جهان ومحدودیت پهنای باند در شبكه های مخابراتی ، كدینگ و فشرده سازی صحبت امری اجتناب ناپذیر است . در چند دهه اخیر روش های كدینگ مختلفی پدیدآمده اند ولی بهترین و پركاربردترین آنها كدك های آنالیزباسنتز هستند كه توسط Atal & Remedeدر سال 1982 معرفی شدند [2] . اخیرا مناسبترین الگوریتم برای كدینگ صحبت با كیفیت خوب در نرخ بیت های پائین و زیر 16 kbps ، روش پیشگویی خطی باتحریک كد (CELP) می باشد كه در سال 1985 توسط Schroeder & Atal معرفی شد [8] و تا كنون چندین استاندارد مهم كدینگ صحبت بر اساس CELP تعریف شده اند .
در سال 1988 CCITT برنامه ای برای استانداردسازی یک كدك 16 kbps با تاخیراندك و      كیفیت بالا در برابر خطاهای كانال آغاز نمود و برای آن كاربردهای زیادی همچون شبكه PSTN ،ISDN ،تلفن تصویری و غیره در نظر گرفت . این كدك در سال 1992 توسط Chen et al.    تحت عنوان LD-CELP معرفی شد[6] و بصورت استاندارد G.728 در آمد[9] و در سال 1994 مشخصات ممیز ثابت این كدك توسط ITU ارائه شد[10] . با توجه به كیفیت بالای این كدك كه در آن صحبت سنتزشده از صحبت اولیه تقریبا غیرقابل تشخیص است  و كاربردهای آن در شبكه های تلفن و اینترنت و ماهواره ای در این گزارش به پیاده سازی این كدك می پردازیم .
در فصل اول به معرفی وآنالیز سیگنال صحبت پرداخته می شود و در فصل دوم روش ها و استانداردهای كدینگ بیان می شوند . در فصل سوم كدك LD-CELP را بیشتر بررسی می كنیم و در فصل چهارم شبیه سازی ممیز ثابت الگوریتم به زبان C را بیان می نمائیم. ودر پایان در فصل 5 به نحوه پیاده سازی بلادرنگ كدكG.728 بر روی پردازنده TMS320C5402 می پردازیم.

فصل 1

 

بررسی و مدل سازی سیگنال صحبت

 

1-1 –معرفی سیگنال صحبت

صحبت در اثر دمیدن هوا از ریه ها به سمت حنجره و فضای دهان تولید می‏شود. در طول این مسیر در انتهای حنجره، تارهای صوتی[1] قرار دارند. فضای دهان را از بعد از تارهای صوتی ، لوله صوتی[2]  می‏نا مند كه در یک مرد متوسط حدود cm 17 طول دارد . در تولید برخی اصوات تارهای صوتی كاملاً باز هستند و مانعی بر سر راه عبور هوا ایجاد نمی‏كنند كه این اصوات را اصطلاحاً اصوات بی واك [3]  می‏نامند. در دسته دیگر اصوات ، تارهای صوتی مانع خروج طبیعی هوا از حنجره می‏گردند كه این باعث به ارتعاش درآمدن تارها شده و هوا به طور غیر یكنواخت و تقریباً پالس شكل وارد فضای دهان می‏شود. این دسته از اصوات را اصطلاحاً باواك[4]  می‏گویند.
فركانس ارتعاش تارهای صوتی در اصوات باواك را فركانس Pitch و دوره تناوب ارتعاش تارهای صوتی را پریود Pitch می‏نامند. هنگام انتشار امواج هوا در لوله صوتی، طیف فركانس این امواج توسط لوله صوتی شكل می‏گیرد و بسته به شكل لوله ، پدیده تشدید در فركانس های خاصی رخ می‏دهد كه به این فركانس های تشدید فرمنت[5]  می‏گویند.
از آنجا كه شكل لوله صوتی برای تولید اصوات مختلف، متفاوت است پس فرمنت ها برای اصوات گوناگون با هم فرق می‏كنند. با توجه به اینكه صحبت یک فرایند متغییر با زمان است پس پارامترهای تعریف شده فوق اعم از فرمنت ها و پریود Pitch در طول زمان تغییر می‏كنند به علاوه مد صحبت به طور نامنظمی از باواك به بی واك و بالعكس تغییر می‏كند. لوله صوتی ، همبستگی های زمان-كوتاه  ، در حدود 1 ms ، درون سیگنال صحبت را در بر می‏گیرد. و بخش مهمی از كار كدكننده های صوتی مدل كردن لوله صوتی به صورت یک فیلتر زمان-كوتاه می‏باشد. همان طور كه شكل لوله صوتی نسبتاً آهسته تغییر می‏كند، تابع انتقال این فیلتر مدل كننده هم نیاز به تجدید[6] ، معمولاً در هر 20ms یکبارخواهد داشت.
در شكل (1-1 الف) یک قطعه صحبت باواك كه با فركانس 8KHz نمونه برداری شده است  دیده می‏شود. اصوات باواك دارای تناوب زمان بلند به خاطر پریود Pitch هستند كه نوعاً   بین 2ms تا 20ms می‏باشد. در اینجا پریود Pitch در حدود 8ms یا 64 نمونه است. چگالی طیف توان این قطعه از صحبت در شكل (1-1 ب) دیده می‏شود[3].

هنجار یابی پرسشنامه افسردگی كودكان ماریا كواس بر روی كلیه دانش آموزان دختر و پسر  مقطع راهنمایی شهرستان تربت حیدریه در سال 84 ـ 83

جامعه آماری :

جامعه آماری در این پژوهش كلیه دانش آموزان راهنمایی شهرستان تربت حیدریه در سال 84 ـ 83 كه در مجموع حدود 10035 دانش آموز بود و از این تعداد 5112 نفر پسر و 4923 دانش آموز دختر كه در سطح 35 مدرسه دخترانه و پسرانه توزیع شده اند.

نمونه :

گروه نمونه 500 نفر از دانش آموزان راهنمایی می‌باشد كه 248 نفر از آنها دختر و 252 نفر از آنها دانش آموز پسر می‌باشند كه در پایه‌های اول و دوم و سوم راهنمایی تحصیل می‌كنند

ابزار مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از :

1 ـ پرسشنامه افسردگی كودكان ماریا كواس  2 ـ پرسشنامه افسردگی بك در آزمون اول پرسشنامه

یافتهای پژوهشی :

1  ) آیا آزمون افسردگی ماریا كواس از پایایی لازم برای اجرا در جامعه مرجع مورد نظر برخوردار می‌باشد ؟

در این پژوهش پایایی آزمون از روش دو نیمه كردن آزمون 59 / 0 بدست آمد. چون همبستگی بین دو نیمه آزمون، همبستگی بالایی است با اطمینان می‌توان از پایا بودن آزمون برای جامعه مرجع آن را اجرا و در این جامعه به كار برد. و این خود مبین ثبات و اعتبار آزمون در امور تشخیصی برای جامعه مرجع می‌باشد.

2 ) آیا آزمون افسردگی ماریا كواس از روایی لازم برای اجرا جامعه مرجع مورد نظر برخوردار می‌باشد ؟

در این پژوهش روایی آزمون از روش روایی ملاكی 52 / 0 بدست آمد چون هبستگی بین آزمون ماریاكواس و آزمون ملاك ( بك ) از همبستگی بسیار بالایی برخوردار است با اطمینان می‌توان از روایی آزمون ماریا كواس برای جامعه مرجع آنرا اجرا و مورد استفاده قرار داد و این خود مبین مناسب و روایی آزمون در امور تشخیص برای جامعه مرجع می‌باشد.

 

مقدمه  :

بدون شك نیروی انسانی از مهم ترین سرمایه‌های  جوامع است. سرمایه ای كه امكان بهربرداری از منابع انرژی را فراهم می‌سازد و وجود كار آمدش رفاه و امنیت جامعه را تامین می‌كند. اهمیت نیروی انسانی تا جایی است كه منابع مادی همواره یک پله پایین تر از آن قرار می‌گیرد این مساله باعث توجه بیش از بیش جوامع بشری به نیروی انسانی گردیده  و برنامه ریزی‌های گسترده ای در جهت حفظ و تربیت آن انجام گرفته تا میزان بهره وری از این سرمایه ی ناشناخته را  ( البته در برخی كشورها ) افزایش یابد.

حفظ و تربیت نیروی انسانی علاوه بر این كه از جهت جسمانی مورد توجه است از نظر روانی بسیار مهم است. چرا كه هر گونه دگرگونی روحی، جسم را تحت تأثیر قرار داده و فرد را ناكارآمد می‌كند.

اگر چه ضرب المثل « عقل سالم در بدن سالم است  » در بین مردم باب شده اما باید این ضرب المثل بدین گونه اصلاح گردد كه : عقل سالم در بدن سالم و بدن سالم در سایه ی روح سالم است. بدیهی است روح و روان ناسالم جسم را پژمرده و تنبل ساخته و قدرت كار و فعالیت را از او می‌گیرد. كوتاه سخن این كه تلاش‌های جوامع در جهت سلامت جامعه به خصوص در سال‌های اخیر نشان می‌دهد كه سلامت روحی و روانی افراد از اهمیت بیشتری نسبت به سلامت جسمانی برخوردار است.   وجود این گونه تحلیل و نظریه‌ها درباره ی نیروی انسانی باعث شده كه جوامع كوچك و بزرگ از خانواده تا مدرسه و از سطح ملی تا سطح جهانی همه و همه توجه بیشتری به سلامت افراد نمایند و فرد را ابتدا از نظر روانی به خوبی بشناسند آن گاه با تدابیر مؤثر موانع رشد روحی او را مرتفع سازند تا در سایه روح سالم،جسم سالم پرورش یابد و افراد سالم سلامت جامعه را تامین و تضمین كنند. گستره ی بیماری‌های روحی و روانی كه مانع رشد طبیعی و شكوفایی استعدادهای افراد می‌گردد، بسیار وسیع است اما در این میان افسردگی یكی از شایع ترین بیماری‌های سده ی اخیر است. درباره ی افسردگی كه در تمام دوره‌های رشد ممكن است بروز دهد تحقیقات و مطالعات زیادی صورت گرفته و نتایج نشان می‌دهد كه افسردگی در دوران نوجوانی كه موم شخصیت فرد شكل مگیرد مهم و قابل تامل  است و اگر بدان توجه نگردد باعث بروز ناهنجاری‌های شخصیتی و شكوفا نشدن استعدادها می‌گردد.

بیان مسئله :

سلامت به معنی : «  بی گزند شدن، بی عیب شدن، رهایی یافتن، نجات یافتن، امنیت، عافیت، تندرستی، خلاص از بیماری، آرامش صلح، سالم، تندرست بودن می‌باشد  » (معین، 1375 ، ج5،  ص 778  ).

مفهوم سلامت روانی به معنای  خود آگاهی حل تعارضات و كشمكش‌های درونی و شامل خود شكوفایی یعنی بالفعل ساختن توانایی‌های روان شناختی  ذاتی و درونی فرد است.

سلامت شامل سلامت جسمی و روانی می‌باشد در سلامت روانی بنا به عقید آلفرد آدلر فرد برخوردار از سلامت روان شناختی توان با جرات عمل كردن را برای رسیدن به اهدافش دارد چنین فردی روابط سازنده ای با دیگران دارد. به اعتقاد او فرد سالم مطمئن و خوش بین است. عملكرد او مبتنی بر

 نیرنگ  نیست فرد سالم ضمن پذیرش مشكلاتش در حد توان به رفع آن‌ ها اقدام می‌كند خلاصه اینكه سلامت روان یعنی داشتن اهداف شخصی در زندگی، روابط خانوادگی مطلوب، كنترل عواطف و احساسات و پذیرش اشتباه و كوشش برای حل آنها.

به نظر كارل راجرز نیز شخص سالم انسانی است بسیار  كارآمد كه از تمام  توانایی‌هایش بهر می‌گیرد و به طور خلاصه انسان بر خوردار از سلامت روان شناختی دارای این خصوصیات است.

1 ـ آمادگی كسب تجربه  2ـ زندگی هستی دار 3 ـ اعتماد به ارگانیزم خود 4 ـ احساس آزادی 5 ـ  خلاقیت و آفرینشگری انسان غیر سالم فردیست كه مبتلا به اختلال روانشناختی باشد و ویژگی‌های فوق را نداشته باشد ( ارجمند، 1382 ).

برای بیشتر مردم مفاهیم اختلال روانی خیلی گنگ بوده و تصورات آنها در این خصوص تحریف شده و رنگی از ترس و پیشداوری به خود گرفته است.

اختلال روانی یک بیماری با تظاهرات روانشناختی یا رفتاری همراه با ناراحتی قابل ملاحظه و اختلال كاركرد ناشی از یک آشفتگی زیست شناختی،  اجتماعی،  روانشناختی، ژنتیك، فیزیک یا شیمیائی است. ارزیابی آن بر حسب انحراف از یک مفهوم هنجاری صورت می‌گیرد  (كاپلان، سادوك، 1380 ).

طبقه بندی اختلالات روانی بر اساس  DSM   IV  IR    به شرح زیر می‌باشد :     1_ اختلالاتی كه نخستین بار در دوره شیرخوارگی، كودكی، یا نوجوانی آشكار می‌شود

2 ـ  دلیریوم، دمانس،  اختلالات شیدائی و سایر اختلالات شناختی

3 ـ اختلالات روانی ناشی از اختلال طبی عمومی

4 ـ اختلالات وابسته به مواد

5 ـ اسكیزوفرنی و سایر اختلالات پسیكوتیك

6 ـ اختلالات اضطرابی

7 ـ اختلالات شبه جسمی

8 ـ اختلالات ساختگی

9 ـ اختلالات تجزیه ای

10 ـ  اختلالات جنسی

11 ـ اختلالات خوردن

12 ـ اختلالات كنترل تكانه

13 ـ اختلالات انطباق

14 ـ اختلالات شخصیت

15 ـ  اختلالات خلقی : این اختلال در تمام سنین كودكی و نوجوانی روی می‌دهد و دو نوع اختلال را شامل می‌شود.

الف ) اختلالات دو قطبی : مشخص با نوسان شدید خلق بین افسردگی و نشئه و بهبودهای موقت و عود.

ب ) اختلالات افسردگی : اختلال افسردگی اساسی، خلق شدیداً افسرده، كندی روانی ـ حركتی،  نگرانی، احساس ناراحتی، منگی وحیرت، بی تابی،  احساس گناه، افكارخود كشی  ومعمولا عود كننده.

اختلال افسرده خوئی :  شكل حقیقت تر افسردگی معمولا ناشی از فقدان یا رویدادی مشخص (نوروز افسردگی هم نامیده می‌شود  ).

افسردگی با الگوی فصلی ( اختلال عاطفی فصلی SAD هم نامیده می‌شود  ) بیشتر در ماه‌های زمستان مشاهده می‌شود  (سادوك،0 138 ).

یكی از اختلالات مهمی كه در طبقه بندی  اختلالات  روانی می‌گنجد اختلالات افسردگی می‌باشد. مفهوم افسردگی كودكان و نوجوانان موضوع قابل بحث و در خور توجهی است. در پانزده سال اخیر امكان بروز عارضه افسردگی در كودكان به همان شكل افسردگی در بزرگسالان وجود دارد، وعلائم ونشانه1یی شبیه به بزرگسالان  در آنها دیده می‌شود (‌هارینگتون، 1380 ).

علائم و نشانه‌های افسردگی در نوجوانی از دیدگاه بك عبارتند از  :

1 ـ  عوامل شناختی ای كه باعث می‌شوند نوجوان، آینده را به صورت منفی ببیند

2 ـ عوامل عاطفی و هیجانی چون خشم و نبود تجربیات خوشایند و لذت بخش

3 ـ  عوامل انگیزشی كه شامل دوری گزیدن از جامعه و تمایل به خودكشی می‌گردد

4 _ عوامل رفتاری و فیزیولوژیكی كه بی فعالیتی،  نوسان در اشتها، آشفتگی در خواب و اظهار خستگی مفرط را شامل می‌شود(افروز، 1380 ).

از عوامل مؤثر در افسردگی نوجوانان می‌توان از رفتارهای بزه كارانه در سطح خانواده و جامعه مانند پرخاشگری،  فرار از منزل، مشكلات مدرسه ای مانند عدم پیشرفت تحصیلی،  و همچنین مشكلات مربوط به برقراری رابطه با گروه همسن و سال ( مثل طرد شدن توسط آن‌ ها ) را نام برد (افروز، 1380 ).

داده‌هایی در مورد هنجارهای سن و جنس موجود است، تفاوت‌های سنی و جنسی اندك، اما مهمی آشكار شد : كودكان بسیار خردسال نسبت به كودكان بزرگ تر افسردگی كمتری نشان دادند، و دختران، به خصوص در گروه های سنی پایین تر،  افسردگی كمتری ابراز كردند (‌هارینكتون، 1380 ).

از آنجایی كه افسردگی در میان كودكان و نوجوانان در دهه‌ های اخیر بسیار شایع شده است. و مشكلاتی از قبیل، تحصیلی، شخصیتی و اجتماعی در بین آنها بسیار دیده می‌شود. در نتیجه نیاز به تشخیص و درمان سریعتر آنها لازم می‌باشد.  به این منظور برای تشخیص افسردگی از ابزارها و روش های متفاوتی از جمله، مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و آزمونها استفاده می‌كنند. كه معروفترین وسیله اندازه گیری در بین این ابزارها همین آزمونها می‌باشد ( سیف، 1371 ).

آزمون وسیله ای است كه به طور علمی تهیه می‌شود و اندازه گیری عینی توانایی های افراد را فراهم می‌آورد. آزمون وسیله ای است كه به طور علمی تهیه می‌شود، منظور از علمی تهیه شدن یک آزمون این است كه آزمون باید مثل هر وسیله اندازه گیری دیگر ویژگیهایی را برای خود داشته باشد. یک آزمون نیز در درجه اول باید دقت اندازگیری داشته باشد و در درجه دوم چیزی را اندازه بگیرد كه برای اندازگیری آن تهیه شده است. دو ویژگی فوق را اصطلاحاً اعتبار و روایی می‌نامند. علاوه بر دو  ویژگی بالا، یک آزمون خوب ویژگی دیگری نیز دارد كه به آن حساسیت یا قدرت طبقه بندی می‌گویند. منظور این است كه یک آزمون باید بتواند آزمودنیها را طبقه بندی كند بدین معنا كه بتواند تفاوتهای فردی آنها را به خوبی نشان دهد  ( گنجی، 1371 ).

در آموزش و پرورش و روانشناسی، آزمونها به چند منظور عمده مورد استفاده قرار می‌گیرند :

 

زمینه: از چند دهه گذشته توجه مدیران اجرایی و صاحب نظران به سمت برنامه ریزی بلندمدت به ویژه برنامه راهبردی جلب شده است. در واقع سازمان ها باید تفکر استراتژیک داشته باشند، یافته ها و ادراکات خود را برای سازگاری با محیط های متغیر به استراتژی های کارساز مبدل سازند و در نهایت بستر لازم برای اجرای آن ها را فراهم نمایند چراکه برنامه ریزی راهبردی فرایندی است برای دستیابی به اهداف سازمان در محیط های رقابتی، پویا و در حال تغییر که از طریق تخصیص منابع طراحی می گردد

هدف: ارزیابی اثربخشی برنامه راهبردی دانشگاه علوم پزشکی قزوین در سال های 89 – 86

 

روش: بررسی حاضر مطالعه توصیفی – تحلیلی در حوزه های ذیربط دانشگاه علوم پزشکی قزوین می باشد. اطلاعات از طریق بحث های گروهی و مشارکت ذینفعان در تدوین روش ارزشیابی و فرم های گزارش های  پیشرفت برنامه ریزی راهبردی حوزه ها و نیز مصاحبه و پرسشنامه گردآوری شده است.

 

یافته ها: روند دستیابی به اهداف راهبردی در حوزه های ذیربط تا سال 88 صعودی بوده و در این مدت کمبود منابع مالی از عمده ترین دلایل عدم تحقق اهداف محسوب می شده است در حالی که سال 89 میزان وصول اهداف از پیش تعیین شده کمتر گردیده و عوامل جدیدی به لیست موانع تحقق راهبردها اضافه شده اند. دیدگاه کارشناسان برنامه و مدیران ارشد نیز در خصوص عوامل موثر بر اثربخشی برنامه مطالعه و اولویت بندی شد که امتیازاتی که به عوامل 11 گانه موثر بر اثربخشی اختصاص دادند کاملا متفاوت از یکدیگر بود .

 

نتیجه گیری : با توجه به متوافر بودن دیدگاه های مدیران و کارشناسان برنامه در خصوص اثربخشی آن بازبینی مولفه های اصلی برنامه راهبردی، تلاش در راستای استقرار تفکر استراتژیک، آموزش و توانمند سازی افراد و مدیریت دانش راهبردی در سطح دانشگاه، به یکسان سازی دیدگاه های موجود کمک خواهد کرد تا  ضمانت اجرای برنامه و ارتقای اثربخشی آن را به همراه داشته باشد.

 

عنوان                                                                                        شماره صفحه

فصل اول (معرفی پژوهش)

بیان مسئله            ………………………………………………………………………………                 2

اهمیت پژوهش       ………………………………………………………………………………                 4

اهداف  پژوهش      ………………………………………………………………………………        6

سوالات پژوهش    . ……………………………………………………………………………..           7

محدودیت های پژوهش  ………………………………………………………………………            8

امکانات پژوهش     ……………………………………………………………………………..             8

فصل دوم (مبانی نظری پژوهش)

برنامه ریزی راهبردی      ………………………………………………………………………           10

انواع برنامه ریزی به لحاظ رویکرد زمانی  ………………………………………………..             14

انواع برنامه ریزی به لحاظ هدف     ………………………………………………………..            15

وجوه تمایز برنامه راهبردی با سایر برنامه ها …………………………………………….             16

مزایا و محدودیت های برنامه ریزی راهبردی……………………………………………              19

مشکلات برنامه ریزی راهبردی در ایران   ………………………………………………              21

مدل های برنامه ریزی    ……………………………………………………………………….           29

مروری بر مطالعات گذشته   ………………………………………………………………….            45

 

 

فصل سوم (روش ها و متد ها)

نوع پژوهش           …………………………………………………………………………….       49

جامعه پژوهش        …………………………………………………………………………….        49

محیط و زمان پژوهش ………………………………………………………………………….         49

نمونه و روش انتخاب  …………………………………………………………………………..        50

روش گردآوری داده ها …………………………………………………………………………         51

روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………..         52

ملاحظات اخلاقی     ……………………………………………………………………………        52

فصل چهارم ( یافته ها)

مقدمه                 ……………………………………………………………………………           54

یافته ها               ……………………………………………………………………………           55

فصل پنجم (بحث و نتیجه گیری)

بحث                 ……………………………………………………………………………                  128

نتیجه گیری        …………………………………………………………………………..                        144

پیشنهادها           ……………………………………………………………………………                  146

 

 

منابع                   ……………………………………………………………………………           149

پیوست ها             ……………………………………………………………………………          154

 

 

 

 

 

 

عنوان                                                                                                          شماره صفحه

جدول شماره 1    ……………………………………………………………………………………………………………………56

جدول شماره 2    ……………………………………………………………………………………………………………………60

جدول شماره 3    ……………………………………………………………………………………………………………………64

جدول شماره 4    ……………………………………………………………………………………………………………………68

جدول شماره 5    ……………………………………………………………………………………………………………………72

جدول شماره 6    ……………………………………………………………………………………………………………………76

جدول شماره 7    ……………………………………………………………………………………………………………………80

جدول شماره 8    ……………………………………………………………………………………………………………………84

جدول شماره 9    ……………………………………………………………………………………………………………………88

جدول شماره 10   ………………………………………………………………………………………………………………….92

جدول شماره 11   ………………………………………………………………………………………………………………….96

جدول شماره 12   ………………………………………………………………………………………………………………….100

جدول شماره 13   ………………………………………………………………………………………………………………….104

جدول شماره 14   ………………………………………………………………………………………………………………….108

جدول شماره 15   ………………………………………………………………………………………………………………….112

جدول شماره 16   …………………………………………………………………………………………………………………..116

جدول شماره 17   ……………………………………………………………………………………………………………………120

جدول شماره 18   …………………………………………………………………………………………………………………..124

جدول شماره 19   …………………………………………………………………………………………………………………..128

جدول شماره 20   …………………………………………………………………………………………………………………..132

جدول شماره 21   …………………………………………………………………………………………………………………… 136

جدول شماره 22   …………………………………………………………………………………………………………………… 140

جدول شماره 23   …………………………………………………………………………………………………………………… 144

جدول شماره 24   …………………………………………………………………………………………………………………… 148

جدول شماره 25   …………………………………………………………………………………………………………………… 152

جدول شماره 26   …………………………………………………………………………………………………………………… 153

جدول شماره 27   …………………………………………………………………………………………………………………… 154

جدول شماره 28   ……………………………………………………………………………………………………………………155

جدول شماره 29   ……………………………………………………………………………………………………………………156

جدول شماره 30   ……………………………………………………………………………………………………………………157

جدول شماره 31   ……………………………………………………………………………………………………………………158

 

 

عنوان                                                                                             شماره صفحه

نمودارشماره   1   ……………………………………………………………………………………………………………………57

نمودارشماره  2    ……………………………………………………………………………………………………………………58

نمودارشماره  3    ……………………………………………………………………………………………………………………59

نمودارشماره  4    ……………………………………………………………………………………………………………………61

نمودارشماره  5   . …………………………………………………………………………………………………………………..62

نمودارشماره  6    ……………………………………………………………………………………………………………………63

نمودارشماره  7   ……………………………………………………………………………………………………………………65

نمودارشماره  8   ……………………………………………………………………………………………………………………66

نمودارشماره  9   ……………………………………………………………………………………………………………………67

نمودارشماره  10 ……………………………………………………………………………………………………………………69

نمودارشماره  11 ……………………………………………………………………………………………………………………70

نمودارشماره  12 ……………………………………………………………………………………………………………………71

نمودارشماره  13 ……………………………………………………………………………………………………………………73

نمودارشماره  14 ……………………………………………………………………………………………………………………74

نمودارشماره  15 ……………………………………………………………………………………………………………………75

نمودارشماره  16 ……………………………………………………………………………………………………………………77

نمودارشماره  17 ……………………………………………………………………………………………………………………78

نمودارشماره  18 ……………………………………………………………………………………………………………………79

نمودارشماره  19 ……………………………………………………………………………………………………………………81

نمودارشماره  20 ……………………………………………………………………………………………………………………83

نمودارشماره  21 ……………………………………………………………………………………………………………………84

نمودارشماره  22 ……………………………………………………………………………………………………………………85

نمودارشماره  23 ……………………………………………………………………………………………………………………86

نمودارشماره  24 ……………………………………………………………………………………………………………………87

نمودارشماره  25 ……………………………………………………………………………………………………………………89

نمودارشماره  26 ……………………………………………………………………………………………………………………90

نمودارشماره  27 ……………………………………………………………………………………………………………………91

نمودارشماره  28 ……………………………………………………………………………………………………………………93

نمودارشماره  29 ……………………………………………………………………………………………………………………94

نمودارشماره  30 ……………………………………………………………………………………………………………………95

نمودارشماره  31 ……………………………………………………………………………………………………………………97

نمودارشماره  32 ……………………………………………………………………………………………………………………98

نمودارشماره  33 ……………………………………………………………………………………………………………………99

نمودارشماره  34 ……………………………………………………………………………………………………………………101

نمودارشماره  35 ……………………………………………………………………………………………………………………102

نمودارشماره  36 ……………………………………………………………………………………………………………………103

نمودارشماره  37 ……………………………………………………………………………………………………………………105

نمودارشماره  38 ……………………………………………………………………………………………………………………106

نمودارشماره  39 ……………………………………………………………………………………………………………………107

نمودارشماره  40 ……………………………………………………………………………………………………………………109

نمودارشماره  41 ……………………………………………………………………………………………………………………110

نمودارشماره  42 ……………………………………………………………………………………………………………………111

 فهرست

چکیده………………………………………. ص

فصل اول: کلیات………………………………. 1

1-1)مقدمه…………………………………… 2

1-2)بیان مسئله………………………………. 3

1-3)اهمیت و ضرورت تحقیق………………………. 5

1-4)اهداف تحقیق……………………………… 6

1-4-1) اهداف علمی      ……………….. 6

1 -4-2) اهداف کاربردی………………….. 7

1-5) چارچوب نظری تحقیق……………………….. 7

1-5-1)مدل مفهومی تحقیق………………….. 8

1-6)سوالات تحقیق……………………………… 9

1-7)فرضیه های تحقیق………………………….. 9

1-8)متغیرهای تحقیق…………………………… 10

1-8-1) متغیرهای مستقل………………… 10

1-8-2) متغیرهای وابسته……………….. 10

1-9)تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها…………….. 11

1-9-1) تعریف مفهومی…………………… 11

1-9-1-1)صادرات و گرایش به صادرات………… 11

1-9-1-2)ویژگیهای شرکت………………….. 11

1-9-1-3)ویژگیهای تصمیم گیرندگان………….. 13

1-9-2) تعریف عملیاتی متغیرها………………….. 15

1-9-2-1) گرایش به صادرات………………. 15

1-9-2-2)اندازه شرکت……………………. 15

1-9-2-2)ویژگیهای شرکت………………….. 12

1-9-2-3) مزیت رقابتی محصول………………. 15

1-9-2-4) گرایش تکنولوژیکی……………….. 15

1-9-2-5) گرایش به ریسک………………….. 15

1-9-2-6) گرایش به مزایا…………………. 15

1-9-2-7) گرایش به هزینه………………….. 15

1-9-2-8) تعهد………………………….. 16

1-9-2-9) سن، میزان تحصیلات……………….. 16

1-9-2-10) توانایی صحبت به زبان های خارجی…. 16

1-10)قلمرو تحقیق…………………………….. 16

1-10-1)قلمرو موضوعی تحقیق……………….. 16

1-10-2)قلمرو مکانی تحقیق…………………. 16

1-10-3)قلمرو زمانی تحقیق……………………… 16

فصل دوم:ادبیات و پیشینه تحقیق…………………. 17

2-1) مقدمه………………………………….. 18

2-2) مفهوم و اهمیت صادرات…………………….. 18

2-3) انواع صادرات……………………………. 19

2-4) تاریخچه توسعه صادرات و فلسفه آن…………… 20

2-5)توسعه صادرات…………………………….. 25

2-6)استراتژی توسعه صادرات…………………….. 26

2-7) نقش توسعه صادرات در رشد و توسعه اقتصاد…….. 26

2-8)اهمیت و نقش صادرات غیر نفتی در اقتصاد کشور….. 28

2-9)برنامه های تشویق صادرات…………………… 28

2-10)موانع و مشکلات صادرات…………………….. 29

2-11)دسته بندی موانع صادراتی………………….. 30

2-12)عناصر تشکیل دهنده توانمندی صادراتی………… 31

2-13)مدل های مرتبط با صادرات………………….. 32

2-13-1)مدل حقیقی و همکاران……………… 33

2-13-2)مدل ناظمی و داوود خانی…………… 34

2-13-3)مدل لی لینگ یی و اوگنومکن………… 35

2-13-4)مدل مییر و همکاران………………. 36

2-13-5)مدل سبوسا و برادلی………………. 37

2-14)انگیزش به صادرات………………………… 38

2-15)گرایش به صادرات…………………………. 38

2-16)تشریح عوامل تعیین کننده گرایش به صادرات……. 39

2-16-1)ویژگی های شرکت………………….. 39

2-16-1-1)اندازه شرکت……………………. 39

2-16-1-2)مزیت رقابتی محصولات……………… 40

2-16-1-3)استفاده از تکنولوژی…………….. 41

2-16-2)ویژگی های تصمیم گیرندگان…………… 41

2-16-2-1)ویژگی های عینی………………….. 41

2-16-2-2)سن مدیران………………………. 41

2-16-2-3)سطح تحصیلات……………………… 42

 

2-16-2-4)توانائی صحبت به زبانهای خارجی……… 42

2-16-3)ویژگی های ذهنی…………………….. 42

2-16-3-1)ریسک پذیری………………………. 42

2-16-3-2)هزینه های درک شده………………… 43

2-16-3-3)مزایای درک شده…………………… 43

2-16-3-4)تعهد……………………………. 43

2-17)سابقه تحقیقات و مطالعات انجام شده…………. 45

2-17-1)تحقیقات داخلی……………………. 45

2-17-2)تحقیقات خارجی……………………. 47

2-18)مدل مفهومی تحقیق………………………… 50

فصل سوم: روش تحقیق…………………………… 51

3-1) مقدمه………………………………….. 52

3-2)روش تحقیق……………………………….. 52

3-3)جامعه و نمونه آماری………………………. 54

3-4)تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری…………… 55

3-5) روش ها و ابزارجمع آوری اطلاعات…………….. 56

3-6) قابلیت اطمینان (پایایی )پرسشنامه………….. 60

3-7-)اعتبار(روایی)پرسشنامه……………………. 61

3-8)روش تجزیه و تحلیل داده ها…………………. 62

3-9)خلاصه و جمع بندی مطالب فصل…………………. 63

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها………………. 64

4-1) مقدمه………………………………….. 65

4-2) توصیف متغیرهای جمعیت شناختی پاسخ دهندگان…… 66

4-3) توصیف متغیرهای تحقیق…………………….. 70

4-4)آزمون نرمال بودن…………………………. 79

4-5)آزمون فرضیات تحقیق……………………….. 80

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات………………. 90

5-1) مقدمه………………………………….. 91

5-2)نتایج حاصل آزآزمون فرضیه ها……………….. 91

5-2-1)نتایج آمار توصیفی…………………. 91

5-2-2)بحث و نتایج آمار استنباطی………….. 93

5-3)پیشنهادها……………………………….. 97

5-4)پیشنهاداتی برای محققین آتی………………… 97

5-5)محدودیت تحقیق……………………………. 98

5-6)نوآوری تحقیق…………………………….. 98

منابع وماخذ…………………………………. 99

منابع………………………………………. 100

پیوست ها……………………………………. 107

پیوست 1: پرسشنامه …………………………… 106

پیوست 2: میزان آلفای متغیرهای تحقیق …………… 110

پیوست 3:تحلیل عاملی تائیدی……………………. 116

پیوست4 : خروجی های ………………………….. 125

پیوست5 :فراوانی سوالات………………………… 131

پیوست6 :کیس سامری……………………………. 138

چکیده انگلیسی……………………………….. 13

 

جدول ها…………………………………….. صفحه

جدول3-1)سوالات پرسشنامه و مولفه های آن………….. 58

جدول 3-2) آلفای کرونباخ………………………. 61

جدول 3-3) تحلیل عاملی تائیدی………………….. 62

جدول 4-1) توصیف جنسیت پاسخ دهندگان…………….. 66

جدول 4-2) توصیف تحصیلات پاسخ دهندگان……………. 67

جدول 4-3) سن پاسخ دهندگان…………………….. 68

جدول 4-4) توصیف سابقه حضور شرکت در صنعت………… 69

جدول 4-5) توصیف میزان آشنایی و میزان توانایی مدیران با زبان خارجی…………………………………………… 70

جدول 4-6) توصیف متغیر گرایش به صادرات………….. 71

جدول 4-7) توصیف متغیر اندازه شرکت……………… 72

جدول 4-8) توصیف متغیر مزیت رقابتی محصول………… 73

جدول 4-9) توصیف متغیر گرایش تکنولوژیکی…………. 74

جدول 4-10) توصیف متغیر گرایش به ریسک…………… 75

جدول 4-11) توصیف متغیر گرایش به مزایا………….. 76

جدول 4-12) توصیف متغیر گرایش به هزینه………….. 77

جدول 4-13) توصیف متغیر تعهد…………………… 78

جدول 4-14)آزمون کولموگروف و اسمیرنوف…………… 79

جدول 4-15) ضریب همبستگی بین اندازه شرکت و گرایش به صادرات 80

جدول 4-16)ضریب همبستگی بین مزیت رقابتی و گرایش به صادرات 81

جدول 4-17) ضریب همبستگی بین تکنولوژیکی مورد استفاده و گرایش به صادرات……………………………………… 82

جدول 4-18) آزمون کای دو بین سن و گرایش به صادرات… 83

جدول 4-19) ) آزمون کای دو بین تحصیلات و گرایش به صادرات    84

جدول 4-20) ضریب همبستگی بین توانایی صحبت کردن به زبانهای خارجی و گرایش به صادرات……………………………… 85

جدول 4-21) ضریب همبستگی بین تمایل به ریسک و گرایش به صادرات   86

جدول 4-22) ضریب همبستگی بین درک هزینه تولید محصولات و گرایش به صادرات……………………………………… 87

جدول 4-23) ضریب همبستگی بین درک مزیت محصولات و گرایش به صادرات 88

جدول 4-24) ضریب همبستگی بین تعهد و گرایش به صادرات. 89

جدول 5-1) خلاصه نتایج فرضیه ها…………………. 95

 

 

 

 

 

نمودارها:

نمودار 4-1) جنسیت پاسخ دهندگان تحقیق…………… 66

نمودار 4-2) تحصیلات پاسخ دهندگان……………….. 67

نمودار 4-3)سن پاسخ دهندگان …………………… 68

نمودار 4-4) سابقه حضور در صنعت………………… 69

نمودار 4-5) میزان آشنایی و میزان توانایی مدیران با زبان خارجی 70

نمودار 4-6) هیستوگرام  متغیر گرایش به صادرات……. 71

نمودار 4-7) متغیر اندازه شرکت…………………. 72

نمودار 4-8) متغیر مزیت رقابتی محصول……………. 73

نمودار 4-9) متغیر گرایش تکنولوژیکی…………….. 74

نمودار 4-10) متغیر گرایش به ریسک………………. 75

نمودار 4-11) متغیر گرایش به مزایا……………… 76

نمودار 4-12) متغیر گرایش به هزینه……………… 77

نمودار 4-13) متغیر تعهد………………………. 78

اشکال………………………………………. صفحه

شکل 1-1) چارچوب مفهومی تحقیق………………….. 8

شکل 2-1)مدل مفهومی حقیق و همکاران……………… 33

شکل 2-2)مدل مفهومی ناظمی و داددد خانی …………. 34

شکل 2-3) مدل مفهومی لی لینگ یی و اوگنومکن………. 35

شکل 2-4) مدل مفهومی مییر و همکاران…………….. 36

شکل 2-5) ) مدل مفهومی سبوسا و برادلی…………… 37

شکل 2-6) مدل مفهومی پایان نامه………………… 50

شکل5-1)مدل اصلاح شده تحقیق…………………….. 96

 

فرمول ها……………………………………. صفحه

فرمول 3-1) فرمول کوکران………………………. 55

فرمول 3-2) فرمول آلفای کرونباخ………………… 60

 

چکیده:

هدف از این تحقیق بررسی عوامل موثر بر گرایش صادراتی شرکت های مستقر در شهرک های صنعتی استان گیلان می باشد.. این تحقیق ویژگی های عینی ،ویزگی های ذهنی تصمیم گیرندگان وویژگی های شرکت را در یک نمونه 130تایی شرکت های تولید کننده مورد بررسی قرار داده است. برای این منظور شرکت های تولید کننده در شهرک های صنعتی استان گیلان برای تحقیق انتخاب شدند.و این پژوهش در پی پاسخ به این سوال می باشدکه:چه ویژگی هایی از شرکت موجب گرایش بیشتر به صادرات می شود و آیا امکان شناسایی ویژگی های تصمیم گیرندگان برای گرایش به صادرات وجود دارد؟ و نتیجه این بود که ویژگی های شرکت و ویژگی های ذهنی تصمیم گیرندگان با گرایش به صادرات رابطه معنی داری دارد و در ویژگی های عینی تصمیم گیرندگان توانایی صحبت به زبان های خارجی رابطه معنی داری با صادرات دارد اما بین سن و سطح تحصیلات با گرایش به صادرات رابطه معنی داری وجود ندارد.

 

 

 

کلمات کلیدی:گرایش به صادرات،صادرات،شرکت های تولید کننده،شهرک های صنعتی استان گیلان

 

 

 

 

چکیده:

یکی از مهمترین مراحل فرایند برنامه ریزی، ارزیابی طرح ها و برنامه هاست. این فرایند به بهینه نمودن تصمیم گیری ها و سرانجام به امکان پذیری و واقع گرایی طرح ها کمک می نماید. ارزیابی می تواند عام مهمی در اثر بخشی و اصلاح نقاط ضعف برنامه های توسعه و افزایش نظارت تلقی شود. استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود به منظور برآورده ساختن نیاز ها و خواسته های بشری، از جمله افزایش تولید، درآمد، اشتغال، رفاه جامعه و … جزو مهمترین هدف های توسعه هر کشور محسوب می شود. برای این منظور معمولا سعی می شود تا با به کارگیری سیاست ها و ابزارهای اجرایی گوناگون در برنامه های توسعه به این هدف دست یافت.

نقش نهادهای ارائه دهنده اعتبارات توسعه در این مورد بسیار مهم است. این نهاده ها از قبیل بانک ها، تعاونی ها، صندوق های قرض الحسنه، منابع غیررسمی و … نقش مستقیمی در رفع مشکلات مذبور دارد. در تحقیق حاضر سعی شده است نقش بانک کشاورزی که مهمترین تامین کننده اعتبارات بخش کشاورزی است مورد بررسی قرار می گیرد.

با این نگرش به بخش کشاورزی و استفاده از آمارهای سری زمانی و با بهره گرفتن از نرم افزار spss  به بررسی این موضوع پرداخته شد و نتایج نشان داد که تسهیلات اعطایی بانک کشاورزی بر اشتغال، سرمایه گذاری و میزان افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی استان گیلان تاثیر مثبتی دارد. بنابراین با بکارگیری نظام اعتباری مناسب، می توان باعث توسعه فرصت های شغلی در این بخش شد.

واژگان کلیدی: اعتبارت بانکی، اشتغال، سرمایه گذاری، ارزش افزوده

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

12

1-1مقدمه: 13

1-2بیان مساله: 14

1-3اهمیت موضوع و انگیزه انتخاب آن: 16

1-4اهدف تحقیق: 17

1-5فرضیه های تحقیق: 17

1-6 ابزار گردآوری اطلاعات: 18

1-7روش تجزیه و تحلیل اطلاعات: 18

1-8قلمرو تحقیق: 19

1-8-1قلمرو موضوعی: 19

1-9-2 قلمرو مکانی: 19

1-9-3 قلمرو زمانی : 19

20

2-1مقدمه: 21

2-2اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کشورها: 22

2-3بخش کشاورزی در ایران: 24

2-3-1سهم بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی: 25

2-3-2سهم بخش کشاورزی از صادرات: 27

2-3-3ایجاد اشتغال: 28

2-3-4 امنیت غذایی و تامین غذا برای افراد جامعه: 30

2-4عوامل موثر بر ظرفیت تولیدی بخش کشاورزی: 31

2-5 مشکلات وتنگناهای  توسعه بخش کشاورزی در ایران: 34

2-6مفهوم اشتغال: 38

2-6-1رشد اقتصادی و اشتغال: 38

2-6-2 برنامه ها و سیاست های ایجاد اشتغال: 40

2-7 اشتغال در بخش کشاورزی: 45

2-8 بانک ها و وظایف آنها در اقتصاد کشور: 48

2-9بانک کشاورزی: 50

2-10 تعریف اعتبار و اعتبارات: 51

2-11 منابع تامین اعتبار بخش کشاورزی: 53

2-12 اهمیت اعتبارات در ایجاد اشتغال: 56

2-13 نقش سرمایه در تولید: 57

2-14 عوامل موثر بر سرمایه گذاری در بخش کشاورزی : 58

پیشینه تحقیق: 60

68

3-1مقدمه: 69

3-2 جامعه و نمونه آماری: 69

3-3 روش انجام پژوهش و روش گردآوری داده‌ها: 70

 

3-4 روش تحلیل داده‌ها : 72

3-4-1آزمون ضریب همبستگی پیرسون: 73

3-4-2آزمون کلموگروف ـ اسمیرنوف (K-S): 73

75

4-1مقدمه: 76

4-2 آمار توصیفی: 76

4-2-1متغیر میزان تسهیلات اعطایی بانک کشاورزی به بخش کشاورزی: 77

4-2-2متغیر میزان سرمایه گذاری: 78

4-2-3 متغیر میزان اشتغال: 79

4-2-4 متغیر میزان ارزش افزوده: 80

4-3 آزمون نرمال بودن: 81

4-4 آزمون فرضیه‌ها: 83

4-4-1 بررسی آزمون فرضیه اول: 84

4-4-2 بررسی آزمون فرضیه دوم: 85

4-4-3 بررسی آزمون فرضیه سوم: 86

87

5-1خلاصه نتایج: 89

5-1-1 تجزیه و تحلیل یافته ها: 89

5-1-2 نتایج حاصله در رابطه با اهداف پژوهش: 89

5-1-3 نتایج حاصله بر اساس فرضیه های پژوهش: 90

5-3  محدودیت های تحقیق: 94

5-4  پیشنهادهای پژوهش: 95

منابع  و ماخذ: 97

پیوست: 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست  جداول
عنوان		صفحه
جدول(2-1): سهم بخش های عمده اقتصادی از تولید ناخالص داخلی به قیمت های ثابت سال 1376		25
جدول(2-2):  ارزش افزوده، محصول ناخالص داخلی به قیمت بازار، خالص مالیات بر واردات در بخش کشاورزی استان گیلان		26
جدول(2-3):صادرات محصولات کشاورزی (میلیون ریال)		27
جدول(2-4):برآورد شاغلان 10 ساله و بیشتر بر حسب گرو های عمده فعالیت: آبان 1385		29
جدول(2-5): نرخ بیکاری در استان گیلان		40
جدول (2-6) شاغلان 10 ساله و بیشتر در بخش کشاورزی-سالهای 86-89		47
جدول (2-7).  سهم شاغلان بخش كشاورزی بر حسب مناطق شهری و روستایی (1390-1376)		47
جدول (2-8) سهم شاغلان بخش كشاورزی به تفكیک فصول(1391-1380)		48
جدول(2-9): تغییر و تحولات اسم و سرمایه بانک کشاورزی از بدو تاسیس تا سال 1370		51
جدول(2-10):مبلغ تسهیلات پرداختی بانکها به بخش غیر دولتی بر حسب بخش های عمده اقتصادی در پایان سال(بانک کشاورزی به بخش کشاورزی) (استان گیلان)		55
جدول(2-11):عملکرد اعتبارات ملی طرح های تملک دارایی های سرمایه ای برای توسعه ” کشاورزی و منابع طبیعی” و “منابع آب”		59
جدول 4-1 جدول توصیفی میزان تسهیلات اعطایی		78
جدول 4-2 جدول توصیفی میزان سرمایه گذاری		79
جدول 4-3 جدول توصیفی میزان اشتغال		80
جدول 4-4 جدول توصیفی میزان ارزش افزوده		81
جدول 4-5: خلاصه ای از آمار توصیفی متغیرهای مورد بررسی		82
جدول 4-6: آزمون کلموگروف–اسمیرنف برای بررسی نرمال بودن داده‌ها		83
جدول 4-7  تحلیل فرضیه اول		85
جدول 4-8  تحلیل فرضیه دوم		86
جدول 4-9 تحلیل فرضیه سوم		87
جدول 5-1. خلاصه نتایج فرضیه‌ها		95
	فهرست نمودارها
	عنوان		صفحه
	نمودار(2-1): سهم بخش های عمده اقتصادی از تولید ناخالص داخلی به قیمت های ثابت سال 1376		25
	نمودار(2-2):صادرات محصولات کشاورزی (میلیون ریال)		28
	نمودار(2-3):برآورد شاغلان 10 ساله و بیشتر بر حسب گرو های عمده فعالیت: آبان 138529
	نمودار(2-4):مبلغ تسهیلات پرداختی بانکها به بخش غیر دولتی بر حسب بخش های عمده اقتصادی در پایان سال(بانک کشاورزی به بخش کشاورزی) (استان گیلان)		56
	نمودار(2-5): سهم تسهیلات پرداختی بانک کشاورزی به بخش کشاورزی به کل تسهیلات پرداخت شده این بانک		56
	نمودار(2-6):عملکرداعتبارات ملی طرح های تملک دارایی های سرمایه ای برای توسعه ” کشاورزی و منابع طبیعی” و “منابع آب”		59
	نمودار(4-1): میزان تسهیلات اعطایی		78
	نمودار(4-2): میزان سرمایه گذاری		79
	نمودار(4-3): میزان اشتغال		80
	نمودار(4-4): میزان ارزش افزوده بخش کشاورزی		81

 

 

 

 

فصل اول:کلیات تحقیق

 

 

 

 

1-1مقدمه:

مهمترین موضوعی که ذهن برنامه ریزان کشور را همواره به خود مشغول می دارد این است که

بتوانند نقش و میزان سرمایه مورد نیاز برای دستیابی به اهداف موردنظر در بخش های اقتصادی را برآورد کنند. تا از این طریق بتوانند منابع محدود موجود را بین فعالیت های اقتصادی تخصیص دهند. با توجه به محدودیت سرمایه ها ی دولتی و تسهیلات بانکی برای تجهیز منابع سرمایه، بخش های مختلف اقتصادی کشور برای جذب این منابع با یکدیگر به رقابت برمی خیزند. مهمترین عامل رقابت بین فعالیت های اقتصادی برای جذب سرمایه، سود آوری آن بخش می باشد حال اگر از عامل سود آوری بنگاه به عنوان تنها ابزار، برای تخصیص منابع سرمایه استفاده شود، در اینصورت فعالیت های بخش کشاورزی با توجه به پراکنش مزارع کشاورزی و دور بودن کشاورزان از اطلاعات و امکانات شهری در کوتاه مدت، آنها به عنوان فعا لیت های کم بازده تلقی شده و نمی توانند سرمایه مورد نیاز را کسب کنند. ادامه این وضعیت توسعه مناطق روستایی و کشاورزی، تولیدات مواد غذایی را در بلند مدت به مخاطره می اندازد(امینی و همکار، 1377).

جهت برون رفت از این مشکل، در تمامی کشورها ی توسعه یافته و بسیاری از کشورهای در حال توسعه، دولت ها خود را موظف به حمایت از بخش کشاورز ی نموده اند. در این کشورها تخصیص منابع سرمایه به بخش کشاورزی از طریق

فهرست مطالب

عنوان                                               صفحه

 

چکیده……………………………………. 1

 

1-1- مقدمه. 12

1-2- بیان مسأله. 12

1-3- اهمیت و ضرورت پژوهش. 14

1-4- اهداف پژوهش. 17

1-5- سوال‌های پژوهش. 18

1-6- فرضیه‌های پژوهش. 18

1-7- تعاریف نظری و عملیاتی متغیرهای پژوهش. 19

1-7-1- تعاریف نظری. 19

1-7-2- تعاریف عملیاتی. 21

 

2-1- مقدمه. 23

2-2- بازاریابی. 23

2-2-1- تعریف بازار. 23

2-2-2- تعریف بازاریابی. 23

2-3- گردشگری. 24

2-4- بازاریابی گردشگری. 31

2-5- عوامل موثر بر گردشگری و بازاریابی گردشگری. 41

2-6- تنگناهای صنعت گردشگری در ایران (موانع، فرصت‌ها، ضعف‌ها)  42

2-7- پیشینه پژوهش. 44

2-7-1- مطالعات خارجی. 45

2-7-2- مطالعات داخلی. 48

 

 

3-1- مقدمه. 53

3-2- فرایند پژوهش. 53

3-3- روش تحقیق. 54

3-4- جامعه آماری. 55

3-5- روش گردآوری داده‌ها (اطلاعات). 55

3-6- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها(اطلاعات). 61

 

4-1- مقدمه. 63

4-2- آمار توصیفی. 63

4-2-1- تجزیه و تحلیل داده‌های جمعیت شناختی. 63

4-2-2- آمار توصیفی از ابعاد پرسشنامه. 66

4-2-3- نرمال بودن توزیع داده‌ها. 71

4-2-3-1- چولگی و کشیدگی. 71

4-2-3-2- آزمون کولموگروف- اسمیرنف (K-S). 73

4-3- آمار استنباطی. 74

4-3-1- آزمون تی تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نظری و تجربی  74

4-3-2- اولویت بندی عوامل موثر بر بازاریابی گردشگری. 75

4-3-3- تحلیل داده ها با روش مدل سازی معادلات ساختاری  77

4-3-4- آزمون رگرسیون برای بررسی فرضیه‌های تحقیق. 80

4-4- جمع بندی:. 82

 

5-1- مقدمه. 84

5-2- تفسیر یافته‌های پژوهش. 84

5-3- محدودیت‌های پژوهش. 89

5-3-1- محدودیت‌های خارج از اختیار پژوهش. 89

5-3-2- محدودیتهای در اختیار پژوهشگر. 90

5-4- پیشنهادهای برگرفته از یافته‌های پژوهش. 90

5-5- پیشنهاد‌های برای پژوهش‌های بعدی. 91

ضمایم. 92

ضمیمه ۱: پرسشنامه تحقیق. 92

ضمیمه 2: خروجی‌های نرم افزار‌های تحلیل آماری در تحقیق  96

 

منابع. 108

 

 

 

 

 

فهرست جداول

عنوان                                               صفحه

 

جدول 2-1: مولفه‌های آمیخته بازاریابی از دیدگاه نویسندگان مختلف (قدیریمعصوم و همکاران، 1392). 34

جدول 3-1. دو مفهوم اصلی تحقیق به همراه تعداد سوالات و ابعاد هر یک از آنها. 57

جدول 3-2: بررسی روایی همگرا. 59

جدول 3-3. بررسی روایی واگرا. 59

جدول 3-4: بررسی پایایی. 60

جدول 4-1. آمار توصیفی ابعاد پرسشنامه. 66

جدول 4-2. چولگی و کشیدگی ابعاد. 72

جدول 4-3. نتایج آزمون K-S برای ابعاد تحقیق. 73

جدول 4-5: نتایج آزمون تی تک نمونه ای ابعاد موثر بر بازاریابی گردشگری. 75

جدول 4-6) اولویت ابعاد موثر بر بازاریابی گردشگری. 76

جدول 4-7: نتایج آزمون فریدمن در مورد ابعاد موثر بر بازاریابی گردشگری. 76

جدول 4-8.  نتایج آزمون رگرسیون. 81

 

 

 

 

 

فهرست تصاویر

عنوان                                               صفحه

شکل 2-1: الگوی تعاملی صنعت توریسم (سیدعلیپور و اقبالی، 1390)  27

شکل 2-2: سه عنصر اساسی در صنعت گردشگری (ساعی و همکاران، 1389)  28

شکل 2-3: الگوهای رفتاری گردشگران در سه مرحله (یاری، 1390)  29

شکل 3-1: مدل مفهومی تحقیق. 51

شکل 4-1: اجرای مدل در حالت معناداری. 79

شکل 4-2: اجرای مدل در حالت معناداری. 80

 

 

 

فهرست نمودار

عنوان                                               صفحه

 

نمودار 4-1: تفکیک پاسخ دهندگان بر اساس جنسیت. 64

نمودار 4-2: تفکیک پاسخ دهندگان بر اساس سن. 64

نمودار 4-3: تفکیک پاسخ دهندگان بر اساس میزان تحصیلات  65

نمودار 4-4: تفکیک پاسخ دهندگان بر اساس سابقه خدمت. 65

نمودار 4-5: تفکیک پاسخ دهندگان بر اساس رشته تحصیلی. 66

نمودار 4-6: توزیع مربوط به بعد محصول / خدمت. 67

نمودار 4-7: توزیع مربوط به بعد قیمت. 68

نمودار 4-8: توزیع مربوط به بعد تبلیغات. 68

نمودار 4-9: توزیع مربوط به بعد مکان. 69

نمودار 4-10: توزیع مربوط به بعد افراد. 69

نمودار 4-10: توزیع مربوط به بعد فروش. 70

نمودار 4-10: توزیع مربوط به بعد شواهد و امکانات فیزیکی  70

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

 

این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر بر بازاریابی گردشگری در شهر شیراز در سال 1393 صورت گرفت. روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گرداوری داده ها توصیفی پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران و کارشناسان درگیر در مسئله بازاریابی گردشگری بود که از این میان با بهره گرفتن از فرمول کوکران و روش نمونه گیری تصادفی­طبقه­ای نسبی 150 نفر به­عنوان حجم­نمونه درنظر گرفته شد. روش جمع­آوری  داده ­ها بر اساس پرسش­نامه محقق ساخته 40 سوالی انجام گرفت. پایایی پرسش­نامه با بهره گرفتن از روش آلفای کرونباخ و ضریب پایایی ترکیبی محاسبه شد که مقدار آن در هر دو روش برای همه متغیرها بالای 7/0 به­دست آمد. همین­طور از روایی سازه و محتوا به­منظور آزمون روایی پرسش­نامه استفاده شد، که در روایی محتوا پرسش­نامه به تأیید متخصصین مربوطه رسید و در روایی سازه یافته ها دال بر روا بودن پرسشنامه بود. تجزیه و تحلیل اطلاعات به­دست آمده از اجرای پرسش­نامه­ها از طریق نرم­افزار SPSS و Smart Pls2 در دو بخش توصیفی  و استنباطی (مدل­سازی معادلات ساختاری)، انجام پذیرفت. نتایج تحقیق نشان داد كه عوامل هفت گانه مدل 7p (محصول، قیمت، تبلیغات، مکان، افراد، فرایند فروش محصول و یا ارائه خدمت و شواهد و امکانات فیزیکی بود) تأثیر معناداری بر بازاریابی گردشگری در شهر شیراز داشت.

 

واژه­ های كلیدی: بازاریابی گردشگری، محصول، قیمت، تبلیغات، امکانات فیزیکی.

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

‌کلیات پژوهش

 

 

1-1- مقدمه

بازاریابی گردشگری یکی از مهمترین مولفه‌های مدیریت بازاریابی در عصر حاضر است که شامل پیش‌بینی نیازها و جلب رضایت گردشگران فعلی و آتی است، به طوری که فعالان این حوزه را در رقابت جدی با یکدیگر قرار داده است. اهمیت این مفهوم تا بدان جاست که کشورهای پیشرفته فعالیت‌های مهمی برای تقویت آن انجام داده­اند از قبیل: همکاری نزدیک با تمام کشورهای همسایه، توسعه بخش‌های بازار گردشگری، تشویق ورود گردشگران در تمام مواقع سال و در نهایت، هدایت منابع بازاریابی به بخش‌هایی از بازار که گرایش به خرج کردن بیشتر دارند. تمامی این اقدام ها حاکی از نقش مهم بازاریابی گردشگری در تعیین سیاست‌های کشورها دارد. از این جهت، مطالعه و بررسی این موضوع مهم و ضروری است و یکی از انگیزه‌های پژوهش حاضر نیز افزایش آگاهی و توجه به این مقوله­ی مهم در کشورمان است.

در این فصل به بررسی کلیات تحقیق پرداخته خواهد شد. به همین منظور ابتدا مسأله پژوهش بیان می‌گردد و سپس به تشریح و بیان اهمیت موضوع پژوهش پرداخته خواهد شد. در ادامه نیز فرضیات و اهداف پژوهش بیان می­گردد و متغیرها و مؤلفه­ های تحقیق بصورت مفاهیم نظری و عملیاتی تعریف می­ شود.

 

1-2- بیان ­مسأله

امروزه گردشگری در کشورهای مختلف، نیروی کلیدی پیشبرد و رشد اقتصادی کشور محسوب می­ شود (کیم و همکاران، 2006؛ لی و براهماسرین، 2013)[1] و با فراهم آوردن فرصت­های استراتژیک، علاوه بر رونق محلی، موجب اشتغال­زایی و ایجاد درآمد و کاهش فقر نیز می­ شود (لاچر و اوه[2]، 2012). به خاطر اهمیت گردشگری و نقشی که برای آن در جهت پیشرفت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قائل شده ­اند، مدیران و مسئولین منطقه­ای و ملی در هرکجای دنیا برای گسترش این صنعت، برنامه ­ریزی و تلاش می­نمایند (ژو[3]، 2013).

صنعت گردشگری در حال حاضر جایگاه دومین صنعت بزرگ دنیا را به خود اختصاص داده است. با در نظر گرفتن جایگاه قابل توجه صنعت گردشگری، این صنعت می­بایست از یک نظام بازاریابی قوی و متجانس با محیط بازار برخوردار باشد. هر چقدر سیستم مدیریت بازاریابی آن­ها قوی­تر و مناسب­تر باشد، به همان اندازه نیز موفقیت بیشتری خواهند داشت. بازاریابی گردشگری، فرایندی تعاملی است میان عرضه­کنندگان و مصرف­ کنندگان (گردشگران) که طی آن کالاها و خدمات گردشگری در محیطی که خاص این صنعت است، مبادله می­ شود (قدیری معصوم و همکاران، 1392 به نقل از حیدری­، 1379). به عبارت دیگر، بازاریابی گردشگری مقوله­ای جدید است که اشاره به شناسایی و پیش ­بینی نیازهای گردشگران و فراهم آوردن امکانات برای تامین نیازها و مطلع ساختن آنان و ایجاد انگیزه بازدید در آن­ها دارد (براون[4]، 2009).

در این بین، یکی از جنبه­ هایی که می ­تواند منشا بسیاری از تحولات برای توسعه پایدار صنعت گردشگری باشد، شناسایی دقیق وضع موجود از طریق بازاریابی گردشگری است. ناملموس بودن، ناپایداری، ناهمگونی، تفکیک­ناپذیری و غیرتملکی بودن که از ویژگی­های مهم این صنعت خدماتی محسوب می­ شود، لزوم استفاده از یک مدل ترکیبی بازاریابی را برای گردشگری آشکار می­سازد (حیدری، 1387). مدل 7 پی آمیخته بازاریابی، یک از مباحث مورد توجه در بازاریابی گردشگری است که می ­تواند در صنعت گردشگری برای شناسایی وضع موجود و رسیدن به وضعیت مطلوب، مورد استفاده قرار گیرد (قدیری معصوم و همکاران، 1392).

در سال­های اخیر در رابطه با بازاریابی، مطالعات زیاد و متنوعی صورت گرفته شده است اما، پژوهش‌های منسجمی در خصوص بازاریابی گردشگری، صورت گرفته نشده است. به همین دلیل به منظوردستیابی به سهم بیشتری از بازار جهانی در این صنعت، باید به دنبال راهكارهای منطقی و علمی مناسب بود كه تنها از راه پژوهش و شناسایی عوامل موثر در زمینه گردشگری قابل حصول می­باشند. درك پیچیدگی و تعدد عوامل مختلف در حوزه بازاریابی گردشگری و  تلاش برای شناخت جنبه های گوناگون این عوامل از اهداف پژوهش حاضر است. عواملی همچون مولفه­های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی از جمله مهمترین عواملی هستند كه می­توانند صنعت گردشگری را تحت تاثیر قرار دهند. ارائه الگویی مناسب و کارآمد جهت ارتقاء گردشگری در یک منطقه، می ­تواند در برنامه ­ریزی‌های خرد و کلان در این حوزه کمک شایانی بنماید. از اینرو با توجه به اینکه شهر شیراز یکی از نقاط اصلی کشور در حوزه گردشگری می­باشد و دارای جاذبه­های گردشگری طبیعی و تاریخی فراوان است و جهت جذب گردشگران داخلی و خارجی ظرفیت­های مطلوبی در اختیار دارد، در پژوهش حاضر این شهر انتخاب گردیده و به دنبال پاسخگویی به این سوال بودیم که: عوامل موثر بر بازاریابی گردشگری شهر شیراز کدامند؟

فهرست

عنوان                                                                                                    صفحه

عنوان تحقیق:                                                                                                         . 1

1-1.مقدمه                                                                                                                     . 1

1-2.بیان مسئله                                                                                                      . 4

1-3. اهمیت وضرورت پژوهش                                                                             . 6

1-4.اهداف پژوهش                                                                                           .7

1-4-2.اهداف جزئی                                                                                          .7

1-4-1.هدف  كلی                                                                                            .7

1-5.فرضیات پژوهش                                                                                                . 8

1-5-1.فرضیه اصلی                                                                                                . 8

1-5-2.فرضیات فرعی                                  8

1-6.تعاریف                                                                                                                 . 8           

1-6-1.تعاریف نظری                                                                                              . 8

1-6-2.مفاهیم عملیاتی                                                                                    . 9

1-7. جدول مدل تحقیق                                                                                     .10                                            

مقدمه:                                                                                                                           . 11

الف.ادبیات تحقیق                                                                                                . 12        

2-1.تعهد سازمانی                                                                                                . 12

2-1-1.تعاریف و مفاهیم تعهد سازمانی                                             . 13

2-1-2.مراحل توسعه تعهد سازمانی                                                          . 16

2-1-3.اجزاء تعهد سازمانی                                                                                 .17

3-1-3. جدول مدل برداشت فرد از تعهد                                               . 19

2-1-4.اهمیت تعهد سازمانی                                                                               .20                                                                                                                            

2-1-5.نتایج مثبت و منفی تعهد سازمانی                                 . 22

 

2-1-5-1.تعهد سطح پایین                                                                . 23

3-1-5-1 . جدول نتایج احتمالی سطوح مختلف تعهد                                                ..24

2-1-5-2.تعهد متوسط                                                                         . 26

 

2-1-5-3. تعهد سطح بالا                                                                  . 28

2-1-6.شاخص های تعهد                                                                      . 31

2-1-7.ابعاد تعهد سازمانی                                                                          . 33

3-1-7 . جدول تعهد سازمانی و ابعاد سه گانه تعهد                                                   ..34

4-1-7 . نمودار سه شكل تعهد سازمان                                                                  ..35

2-1-8.دیدگاه‌های تعهد سازمانی                                                               . 36

2-1-9.مدل‌ها و الگوهاو نظریات تعهد سازمانی                            . 37

3-1-9 . نمودار عوامل مؤثر و نتایج ناشی از تعهد سازمانی                                         .. 42

4-1-9 . نمودار عوامل ضروری، عوامل همبسته و پیامدهای تعهد سازمانی                                                                                                                                         .. 43

2-2.رضایت شغلی                                                                                                     . 44

2-2-1.تعریف رضایت شغلی                                                                . 45

2-2-2.تعیین رضایت شغلی                                                                . 48

2-2-3.عوامل تعیین كنندة رضایت شغلی                                     . 49

2-2-4. عوامل مؤثر بر رضایت شغلی                                            . 51

3-2-4 . جدول عوامل مؤثر در رضایت شغلی                                                         ..52

2-2-5.پیامدهای رضایت شغلی و عدم رضایت شغلی                    . 54

 

 

3-2-5 . نمودار پیامدهای رضایت و عدم رضایت شغلی عوامل مؤثر بر رضایت شغلی          ..54

2-2-6. نظریه های رضایت شغلی                                                     . 54

2-2-6-1.نظریة «بروفی»                                                                  . 55

2-2-6-2. نظریة كورمن                                                                    . 56

2-2-6-3.نظریة پارسون                                                                    . 59      

2-2-7.اندازه گیری رضایت شغلی                                                   . 59

ب:پیشینه تحقیق                                                                                                     . 61

2-1.پیشینه داخلی                                                                                                . 61

2-2.پیشینه خارجی                                                                                                . 64

مقدمه                                                                                                                              . 66

3-1.روش تحقیق                                                                                                        . 67

3-2.جامعه  آماری                                                                                                . 69

3-3.نمونه آماری                                                                                                 . 69

3-4.ابزار و روش های جمع‌ آوری اطلاعات                                                 . 70

3-4-1.پرسشنامه تعهد سازمانی                                                                  .   70

3-4-2. پرسشنامه رضایت شغلی JDI                                                            . 71

3-4-3.روایایی و پاپایی پرسشنامه ها                                               .   71

3-5. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها و آزمون‌های آماری مورد استفاده                                                                                                                                     74      

3-5-1.شیوه تحلیل داد ه ها                                                                        .   74

مقدمه:                                                                                                  . 75

4-1.آمار توصیفی                                                                        . 76

1-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک وضعیت استخدامی      ..76

2-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک جنسیت                   ..78

3-4-1 . جدول و نمودار فراوانی افراد پاسخ دهنده به تفکیک وضعیت تاهل                      ..79   

4-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک سن                        ..80

5-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک سطح تحصیلات         ..81

6-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک سابقه خدمت            ..82

7-4-1 . جدول و نمودار فراوانی و درصد افراد پاسخ دهنده به تفکیک میزان حقوق و مزایای نقدی  ..83

8-4-1 . جدول متغیر توصیفی پرسشنامه تعهد سازمانی و ابعاد پرسشنامه سنجش رضایت شغلی         .. 86

4-2. آمار استنباطی                                                                                            . 86

1-2-4 . نمودار تعهد سازمانی                                                                            ..89

2-2-4 . جدول بررسی فرض  عدم وجود هم خطی بین متغیرهای مستقل                           ..92

3-2-4 . جدول ضرایب استاندارد و غیر استاندارد در مدل رگرسیون                                 ..95

4-2. مقدمه                                         103

5-2.نتیجه گیری از فرضیات                                                           . 104

5-1.نتیجه گیری                                                                                 . 107

5-3.پیشنهدات                                                                                                           . 108

5-4.محدودیتها:                                                                                  . 109

منابع و مراجع:                                                                                                     . 110

پیوست :

 

 

 

 

 

چكیده:

این تحقیق  با هدف بررسی ارتباط رضایت شغلی و تعهد سازمانی در كاركنان فرودگاه بندرعباس در سال93-92به انجام رسید.نوع تحقیق با توجه به هدف، كاربردی و از نظر ماهیت وروش توصیفی می باشدكه با بهره گرفتن از مطالعات میدانی به بررسی وضعیت موجود پرداخته است.جامعه آماری مورد نظر كلیه كاركنان فرودگاه بوده، كه از این تعداد 150 نفر به عنوان جامعه نمونه انتخاب شده اند. ابزار اندازه گیری، پرسشنامه 15 سوالی (OCQ) مودای،پورتر و استیرز و پرسشنامه رضایت شغلی (( JDI بوده است. تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق از شیوه های توصیف آماری از قبیل: جداول توزیع فراوانی،شاخصهای مركزی و شاخصهای پراكندگی و در بخش استنباطهای آماری از آزمون رگرسیون چندگانه و آزمون ضریب همبستگی بررسی فرضیات تحقیق استفاده شده است. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل  یافته ها نشان می دهد كه رابطه معناداری بین رضایت شغلی و ابعاد آن و تعهد سازمانی وجود دراد.

 

سازمان ها نظام های اجتماعی هستند كه منابع انسانی مهمترین عامل برای اثربخشی و كارآمدی آنها است.سازمان ها بدون تلاش هاو تعهد كاركنانشان موفق نمی شوند.رضایت كاركنان از شغل شان و تعهد نسبت به سازمانشان به عنوان تعیین كننده های عمده اثر بخشی سازمانی نگریسته می شوند(مصدقراد و همكاران،2007). تعهد سازمانی یک ملاك مهم برای اثر بخشی سازمان است.فرض می شود كه تعهد سازمانی ثبات نیروی كار ومیزان جابجایی را پیش بینی می كند.همچنین تعهد سازمانی میزانی را كه یک سازمان می تواند بر تداوم مشاركت های كاركنان در فعالیت ها و رشدآن حساب كند، نشان می دهد. بعلاوه تعهد سازمانی شاخص مناسب كیفیت زندگی كاری است(كتچام و تریست[1] 1992، به نقل از مورین[2]،2008) علاقه به این مفهوم مدیریتی همچنین با این امر توجیه می شود كه شاخص بسیار مناسب سعی و تلاش افراد و وفاداری آنها به سازمان می باشد.به طور خاص،تعهد سازمانی با ثبات نیروی كار ،سعی و تلاش كاركنان ،عملكرد شغلی،كیفیت خدمات،و رفتارهای هماهنگ مرتبط است(آلن و می یر، 1997 ). افزایش تعهد به سازمان وسطوح پایین استرس شغلی سطوح مشاركت در سازمان را به شیوه هایی تحت تاثیر قرار می دهد كه نه تنها فردبلكه سازمان نیز بهره مند شود(لامبرت،هاگان گریفین[3]، 2008 بنابراین برای عملكرد موفق ، هر سازمانی علاقمند به افزایش كاركنانی است كه به سازمان و اهداف آن متعهد هستند (فریوند و كارملی، 2004 ) .اگر سازمان در ایجاداحساسات وفاداری و تعهد در اكثر كاركنانش موفق شود، احتمال بیشتری وجود دارد كه اهدافش برآورده شود و عملكرد كلی آن افزایش یابد (فریوند و كارملی،2004).

به نظرلامبرت [4]و دیگران(2001) شناسایی پیشایندها و همچنین اثرات رضایت شغلی مهم است.به عبارت دیگر به جای تلقی كردن رضایت شغلی به عنوان متغیر برونزاد فراگیر یا متغیر درونزاد نهایی، جستجو كردن علت ها و اثرات رضایت شغلی مهم است.همچنین،ایجاد الگوی فراگیر برای رفتار پیچیده انسان كه اثرات مستقیم و غیر مستقیم رضایت شغلی را به حساب آورد، ضروری است(پارك و كیم[5]،2009). درك همبسته ها و پیامدهای مرتبط با رضایت شغلی برای محققان و سازمانها مهم است.برای مثال، نظریه هایی درباره رابطه بین رضایت شغلی و نگرش های كاری مهم مانند رضایت از زندگی،رضایت از خانواده، تعارض كار خانواده، عملكردو رفتارهای كناره گیری، گسترش یافته و به طور تجربی آزمون شده اند رضایت شغلی و تعهد سازمانی دو مورد از با نفودترین نگرش ها در مورد كار هستند كه كه در ادبیات كار و سازمان بررسی شده اند. تعهد سازمانی به خاطر تمایل به حفظ نیروی كار قوی برای محققان و سازمانها مهم است.محققان و متخصصان به درك عواملی كه تصمیم كاركنان را برای ماندن یا ترك كردن یک سازمان تحت تاثیر قرار می دهد،شدیدا علاقمند هستند. رابطه مثبت بین رضایت شغلی و تعهد سازمانی مكررا بوسیله تحقیقات گزارش شده است. پیوند رضایت شغلی و و تعهد سازمانی پیچیده است و روشن نیست كه آیا رضایت پیش درآمد تعهد است یا تعهد سطح رضایت شخص را تحت تاثیر قرار می دهد. نگرش غالب در ادبیات از پیشایند علی رضایت بر تعهد حمایت می كنند.همچنین شواهدی وجود دارد كه نشان می دهدسطوح بالای تعهد به رضایت شغلی منجر می شود.مطالعات دیگر نیز نتیجه گرفته اند كه تاثیر متقابل بین رضایت و تعهد وجود دارد.رابطه مثبت بین تعهد سازمانی و رضایت شغلی نشان می دهد آنهایی كه كمتر از شغلشان راضی هستند كمتر به سازمانشان متعهد می باشندروانشناسان و محققان سازمانی توافق دارند كه رضایت شغلی كلی یک سازه میانجی مهم در رشد تعهد سازمانی است بسیاری از این تحقیقات بر عواملی كه رضایت شغلی را تحت تاثیر قرار می دهند، تمركز می كنند. برای مثال، روانشناسان بر صفات شخصیتی تمركز كنند در حالیكه محققان جامعه شناسی و رفتار سازمانی نوعا بر ویژگی های سازمانی و پاداش های شغل تاكید می كنند(لینكولن و كالیبرگ ،1990).

در پژوهش حاضر رابطه رضایت شغلی و تعهد سازمانی در بین كاركنان فرودگاه بندرعباس مورد مطالعه قرار می گیرد.بنابراین هدف كلی تحقیق تعیین رابطه رضایت شغلی و تعهد سازمانی و مقایسه آن در بین كاركنان فرودگاه بندرعباس است.

1-2.بیان مسئله

هرسازمانی در پی آن است که به بهترین شکل به اهداف خود برسد.تحقق اهداف سازمانی بستگی به تمام عواملی دارد که در آن سازمان باهم در تعامل هستند و ازجمله مهم ترین عوامل انسانی نیروی انسانی است . نیروی انسانی عامل پیچیده ای است که دارای انگیزه و نگرش های متفاوتی می باشد (رئوفی،1383) .یکی از مسائل مهمی که در هر سازمان مورد توجه قرار بگیرد , خشنودی و رضایت شغلی کارکنان آن است که از مهمترین منابع سازمان به حساب می آید.(مرائی ، 1379)در عصر پرتلاطم کنونی که سازمانها بسوی تخصصی شدن پیش می روند و در رقابت تنگاتنگ به فعالیت خود ادامه می دهند، جهت بقاء علاوه بر ابزار و تجهیزات به نیروی انسانی متعهد به عنوان اصلی ترین و ضروری ترین عامل نیازمند می باشند(زكی،1383). تعهد سازمانی یک فرایند پویای تعامل بین شخص و محیطش بوده(لیو،2008،ص119). و یک ساختار چند بعدی است كه می توان آن را یک حالت روانی دانست كه پایبندی اشخاص را به سازمان منتقل می كند(آلن و می یر،1990،ص14).عدم رضایت و عدم احساس تعلق و وفاداری کارکنان به سازمان , تاخیر , غیبت (روانی و فیزیکی ) و ترک سازمان را به همراه دارد همچنین از سایر منابع از قبیل تجهیزات و مواد اولیه استفاده بهینه نمی شود و در نتیجه باعث کاهش کارائی و بهره وری سازمان خواهند شد.که علاوه بر هزینه های متعدد در روحیه سایر کارکنان نیز تاثیر دارد.. هنگامی که کارکنان از شغل خود رضایت ندارند به بهانه های مختلف در محل کار حاضر نمی شوند یا در صدد یافتن سازمان دیگری بر می آیند , در مقابل هنگامی که کارکنان راضی هستند منظم تر در محل کار خود حاضر می شوند و رضایت کارکنان برجابه جایی و غیبت آنان اثر می گذارد,.( مورهد و گریفین ، 1374) یکی از از شاخص های سنجش میزان برتری سازمانها نسبت به هم، کارکنان شاغل در آن سازمانها هستند كه میزان وفاداری و تعهدشان باعث می شود وظایف محوله را با كیفیت بالاتری به انجام برسانند. این امر موجب افزایش عملكرد، بهره وری و اثربخشی سازمان می شود. (زكی،1383).در این میان یكی از اركان سازمانی كه تحت تأثیر عملكرد كاركنان و رضایت شغلی آنها قرار می گیرد تعهد سازمانی می باشد.. بسیاری از تحقیقات انجام گرفته حاوی این نكته می باشند كه كاركنان با رضایت شغلی بالاتر، از نظر فیزیک وبدنی و توان ذهنی در وضعیت بهتری قرار دارند و از نظر سازمانی،سطح بالای رضایت شغلی منعكس كننده جو سازمانی بسیار مطلوب است كه منجر به جذب و ماندگاری كاركنان می شود. از دلایلی كه اهمیت بررسی و مطالعه تعهد سازمانی را نمایان می سازد، این است كه سازمان هایی با اعضایی در سطوح بالای تعهد سازمانی، معمولا از عملكرد بالاتر، غیبت و تاخیر كمتری از سوی كاركنان خود برخوردارند و با توجه به اهمیت تعهد رضایت شغلی و تعهد سازمانی در کارکنان مشاغل حساس از جمله کارکنان فرودگاه  می باشد لذا پژوهش حاضر با هدف رابطه رضایت شغلی و تعهد سازمانی در كاركنان شاغل فرودگاه بندر عباس  طراحی گردید

چکیده

امروزه محاسبه کارایی در سازمان‌ها و صنایع گوناگون یکی از اقدامات ضروری به‌منظور مقایسه میزان رقابت‌پذیری در صحنه داخلی و خارجی یک کشور است و بانک‌ها نیز از این قاعده مستثنی نیستند؛ بنابراین یکی از مهم‌ترین اهداف برای هر بانک، کارا بودن شعب آن می‌باشد. این پژوهش برای ارزیابی عملکرد و پی بردن به کارایی یا عدم کارایی شعب بانک ملت، ارائه گردیده است. برای این امر 30 شعبه که در شهر تهران واقع شده‌اند، و اطلاعات آنها در دسترس بوده، انتخاب و با روش‌های مختلف تحلیل‌پوششی‌داده‌ها، تحلیل شدند.

در تحلیل‌پوششی‌داده‌ها ملزم به مشخص کردن ورودی‌ها و خروجی‌ها می‌باشیم که از هزینه عملیاتی، هزینه سود پرداختنی، هزینه سرمایه‌ای و دارایی‌های ثابت هر شعبه به‌عنوان ورودی و سپرده‌ها، کارمزد و تسهیلات هر شعبه به‌عنوان خروجی، استفاده شده است. برای محاسبه کارایی شعب بانک ملت در روش تحلیل‌پوششی‌داده‌ها از  مدل کلاسیک CCR استفاده شده است ولی با توجه به مشکلات اساسی این روش‌، از مدل‌های پیشنهادی کائو و هانگ، رضوی و همکارانش، ماکویی و همکارانش و MinMax، استفاده گردیده است. در فرایند پژوهش، در هر مدل فوق، شعب کارا و ناکارا تمیز داده شده‌اند و ضرایب کارایی برای هر شعبه محاسبه گردیده است. سپس مدل‌های مختلف با یکدیگر مقایسه و بهترین مدل انتخاب شده است و شعب مرجع در بهترین مدل به‌ عنوان ملاک کارایی برای شعب ناکارا تعیین گردید.

واژگان کلیدی: ارزیابی عملکرد، تحلیل‌پوششی‌داده‌ها، کارایی

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                  صفحه

 

فصل اول: کلیات

1-1 مقدمه……………………………….. 2

1-2 بیان موضوع…………………………… 3

1-3 اهمیت و ضرورت پژوهش…………………… 4

1-4 اهداف پژوهش………………………….. 5

1-5 فرضیه پژوهش………………………….. 6

1-6 سؤال‌های پژوهش………………………… 6

1-7 نوع و روش پژوهش………………………. 6

1-8 جامعه آماری………………………….. 6

1-9 تعریف واژگان کلیدی……………………. 6

 

فصل دوم: ادبیات موضوع

2-1 مقدمه……………………………….. 9

2-2 کارایی………………………………. 9

2-2-1 انواع کارایی……………………….. 11

2-2-1-1 کارایی فنی یا تكنیكی………………. 11

2-2-1-2 کارایی تخصیصی…………………….. 11

2-2-1-3- کارایی اقتصادی…………………… 12

2-2-1-4 کارایی ساختاری……………………. 12

2-2-1-5 کارایی مقیاس……………………… 13

2-3 تحلیل‌پوششی‌داده‌ها:…………………….. 14

2-3-1 تاریخچه تحلیل‌پوششی‌داده‌ها…………….. 15

2-3-2 مزایای تحلیل‌پوششی‌داده‌ها……………… 16

2-3-3 معایب تحلیل‌پوششی‌داده‌ها………………. 17

2-3-4 مدل‌ CCR……………………………. 17

2-3-4-1 مدل نسبت CCR (ورودی محور)………….. 19

2-3-4-2 مدل مضربی CCR (ورودی محور)………….. 20

2-3-4-3 مدل پوششی CCR (ورودی محور)………….. 20

2-3-4-4 مدل‌های ورودی محور و خروجی محور……… 21

2ـ3-4-5 بازده مقیاس………………………. 22

2ـ3-4-5ـ1 بازده ثابت به مقیاس………………. 22

 

2ـ3-4-5ـ2 بازده متغیر به مقیاس……………… 23

2ـ3-5 مدل BCC……………………………. 23

2ـ3-5ـ1 مدل مضربی BCC (ورودی محور)………….. 23

2ـ3-5ـ2 مدل پوششی BCC (ورودی محور)………….. 24

2ـ3-5-3 مدل پوششی BCC (خروجی محور)………….. 25

2ـ3-6 تحلیل‌پوششی‌داده‌ها و مدل برنامه‌ریزی آرمانی. 25

2-3-6-1مدل DEA باهدف حداقل كردن متغیر انحرافی.. 26

2ـ3-6-2 مدل DEA باهدف حداقل كردن مجموع متغیرهای انحرافی  26

2ـ3-6-3 مدل DEA باهدف حداقل كردن حداكثر میزان انحراف 27

2-3-7 اوزان مشترک………………………… 27

2-3-7-1مدل پیشنهادی رضوی برای محاسبه اوزان مشترك 29

2-3-7-2 مدل پیشنهادی ماکویی……………….. 30

2-3-7-3 مدل پیشنهادی کائو و هانگ…………… 30

2ـ3-8 روش‌های رتبه‌بندی واحدهای كارا…………. 31

2ـ3-8-1 مدل اندرسون و پترسون………………. 32

2ـ3-8ـ2 رتبه‌بندی كامل با بهره گرفتن از DEA / AHP.. 32

2ـ4 الگوبرداری در DEA…………………….. 34

2ـ5 سوابق مطالعاتی……………………….. 35

2ـ5-1 مطالعات انجام‌شده در حوزه بانكی……….. 35

2ـ5-2 تحلیل پوشش داده‌ها، تحقیقات انجام‌شده در حوزه بانكی  37

2ـ5-3 نتیجه‌گیری در سوابق مطالعاتی………….. 40

 

فصل سوم: روش شناسی پژوهش

3-1 مقدمه……………………………….. 43

3-2 تاریخچه بانک ملت……………………… 43

3-3 روش تحقیق……………………………. 44

3-4 شیوه و ابزار جمع‌ آوری اطلاعات……………. 45

3-5 تعیین ورودی‌ها و خروجی‌ها……………….. 46

3-5-1 ورودی‌ها……………………………. 46

3-5-2 خروجی‌ها……………………………. 47

3-6 مدل‌های بکاررفته در پژوهش………………. 48

3-7 انتخاب نرم‌افزار برای حل مدل‌ها………….. 49

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل اطلاعات

4-1 مقدمه……………………………….. 51

4-2 پارامترها و شاخص‌های مدل……………….. 51

4-3 رویکرد اول: ساخت و حل مدل CCR………….. 53

4-3-1 ارائه یک مدل CCR برای شعبه 30 و نتیجه حل آن    54

4-3-2 ارائه نتایج حل مدل CCR برای کل شعب……. 55

4-4 رویکرد دوم: ساخت و حل مدل پیشنهادی ماکویی.. 57

4-4-1 ارائه مدل پیشنهادی ماکویی و نتیجه آن….. 57

4-4-1 حل مدل اوزان مشترک ماکویی……………. 61

4-5 ضریب همبستگی اسپیرمن………………….. 61

 

فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها

5-1 مقدمه……………………………….. 68

5-2 نتیجه‌گیری……………………………. 68

5-3 پیشنهادات کاربردی…………………….. 71

5-4 پیشنهادهایی برای محققین آینده………….. 72

5-5 محدودیت‌های پژوهش……………………… 73

منابع…………………………………… 74

پیوست‌ها…………………………………. 78

 

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                  صفحه

 

جدول 4-1 ورودی و خروجی‌های شعب بانک ملت……… 52

جدول 4-2 کارایی شعب بانک………………….. 55

جدول 4-3 اوزان مشترک ورودی‌ها و خروجی‌ها……… 62

جدول 4-4 کارایی شعب………………………. 62

جدول 4-5 مقادیر کارایی نسبی واحدهای تصمیم‌گیری مختلف مدل‌ها    63

جدول 4-6 رتبه‌بندی شعب در هر مدل……………. 64

جدول 4-7 مقادیر rs میان CCR و سایر مدل‌ها…….. 66 جدول 5-1 متوسط کارایی در هر مدل……………………. 70

جدول 5-2 تعداد واحدهای کارا در هر مدل………. 71

 

 

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                                  صفحه

 

شكل 1-1- محاسبه انواع کارایی به روش فارل……. 10

 

 

فصل اول

کلیات

 

 

1-1 مقدمه

از دیرباز، اطلاع از چگونگی عملكرد واحدهای تحت بررسی، جهت اتخاذ تصمیم‌گیری‌های مناسب برای رسیدن به بهره‌وری بهتر، یكی از مهم‌ترین وظایف مدیران به‌حساب می‌آمد؛ اما امروزه با توجه به عواملی مانند پیچیدگی مسائل،

فهرست مطالب

عنوان                                                                                        صفحات

 

چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………1

 

فصل اول: کلیات تحقیق

• مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………..3
• بیان مسئله ……………………………………………………………………………………………………….4
• اهمیت و ضرورت تحقیق………………………………………………………………………………….5
• اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………8
• مدل تحقیق ……………………………………………………………………………………………………..9

1-6- تعریف متغیرهای پیشنهادی تحقیق ……………………………………………………………………..10

1-7- سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………..12

1-8- روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………….12

1-8-1– روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………..12

1-8-2- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………..12

1-9-  قلمرو تحقیق ………………………………………………………………………………………………….13

1-10- تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصی……………………………………………………………..13

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………….. 18

2-2- ارزیابی عملکرد …………………………………………………………………………………………….. 19

2-3- تحلیل پوششی داده ها ……………………………………………………………………………………..21            

2-4- مدل های اصلی تحلیل پوششی داده ها ………………………………………………………………22

2-4-1- مدلCCR ………………………………………………………………………………………………… 23

2-4-1-1- مدل مضربی CCR ورودی محور  ……………………………………………………………..25

2-4-1-2- مدل مضربی CCR خروجی محور……………………………………………………………..26

2-4-2- مدل BCC ………………………………………………………………………………………………….27

2-4-2-1- مدل مضربی BCC ورودی محور ………………………………………………………………27

2-4-2-2- مدل مضربی BCC خروجی محور……………………………………………………………..28

2-5- مروری بر تحقیقات انجام شده با استفاده DEA …………………………………………………..29

2-5-1- تحقیقات خارجی ………………………………………………………………………………………..29

2-5-2- تحقیقات داخلی …………………………………………………………………………………………30

2-6- مروری بر تحقیقات انجام شده درصنعت بیمه  با استفاده DEA…………………………….32

2-6-1- تحقیقات خارجی ……………………………………………………………………………………… 32

2-6-2- تحقیقات داخلی  ………………………………………………………………………………………. 35

2-7- ورودی ها  و خروجی های نامطلوب در DEA ……………………………………………….  39

2-7-1- مدل خروجی نامطلوب ……………………………………………………………………………… 40

2-8- مروری بر تحقیقات انجام شده با خروجی نامطلوب…………………………………………… 41

2-9- مدل تحقیق ………………………………………………………………………………………………….. 43

 

فصل سوم: روش اجرای تحقیق

3-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………. 45

3-2- روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………….. 46

3-3- جامعه آماری ………………………………………………………………………………………………. 46

3-4- روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………… 47

3-5- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ……………………………………………………………………… 47

3-6- رتبه بندی واحدهای کارا……………………………………………………………………………….. 48

3-6-1- روش اندرسون- پترسون ………………………………………………………………………….. 48

3-6-2- روش کارایی متقاطع ………………………………………………………………………………… 48

3-7- ورودی و خروجی های تحقیق ………………………………………………………………………..49

3-7-1- ورودی ها …………………………………………………………………………………………………49

3-7-2- خروجی ها ……………………………………………………………………………………………….49

3-7-3- ورودی و خروجی نمایندگی بیمه ………………………………………………………………. 50

3-8- نمونه ای از حل مدل تحلیل پوششی داده ها ……………………………………………………..53

3-8-1- روش اول مدل BCC  خروجی محور ………………………………………………………….53

3-8-2- روش دوم خروجی نامطلوب مهرگان ……………………………………………………………54

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

4-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………..57

4-2- ارزیابی و تجزیه و تحلیل نتایج حاصل از مدل …………………………………………………..58

4-2-1- در نظر گرفتن خروجی نامطلوب به عنوان یک عامل ورودی …………………………..58

 

4-2-2- در نظر گرفتن خروجی نامطلوب با تغییر متغیر به عنوان یک عامل خروجی

……………………………………………………………………………………………………………………………..65

4-3- رتبه بندی واحدهای تصمیم گیری …………………………………………………………………..71

 

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………75

5-2- سنجش کارایی نمایندگان با روش های فعلی ……………………………………………………..75

5-3- پاسخ به پرسش های تحقیق …………………………………………………………………………….77

5-4- بحث و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………… 84

5-5- پیشنهادات برخاسته از تحقیق ………………………………………………………………………….85

5-5-1- پیشنهاد برای نمایندگان بیمه ……………………………………………………………………… 85

5-5-2- پیشنهاد ها برای شرکت های بیمه ………………………………………………………………. 86

5-5-3- پیشنهاد ها برای بیمه  مرکزی ……………………………………………………………………. 87

5-6- پیشنهاد برای تحقیقات آینده …………………………………………………………………………. 87

5-7- محدودیت ها………………………………………………………………………………………………. 87

 

منابع و مأخذ

الف – منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………..  89

ب – منابع خارجی ………………………………………………………………………………………………. 92

 

پیوست ها

پیوست الف – شناخت بیمه و تاریخچه آن  ……………………………………………………………. 94

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                          صفحات

 

جدول(2-1)خلاصه ای بر فعالیتهای DEA…………………………………………………………………………………….38

جدول(3-1) جدول(3-1) ورودی ها( )و خروجی های( )،نماینده  بیمه……………………………………..50

جدول(4-1) نتایج ارزیابی نمایندگی های بیمه و واحدهای مرجع با دیدگاه اول ………………………………..59

جدول (4-2) نمایندگان کارا در دیدگاه اول ………………………………………………………………………………… 62

جدول (4-3) نقاط تصویر واحدها به منظور کارا شدن در دوره بعدی فعالیت در دیدگاه اول ………………62

جدول (4-4) نقاط تصویر (واحد مجازی )برای نمایندگی 7343 ……………………………………………………..65

جدول(4-5) تبدیل خروجی نامطلوب به خروجی مطلوب بر اساس مدل مهرگان ………………………………66

جدول(4-6) : نتایج ارزیابی نمایندگی های بیمه و واحدهای مرجع با دیدگاه دوم ……………………………. 66

جدول (4-7) نمایندگان کارا در دیدگاه دوم ………………………………………………………………………………….68

جدول(4-8 ) : نقاط تصویر نمایند گی ها در دیدگاه دوم ………………………………………………………………..69

جدول (4-9) : رتبه بندی واحدها بر اساس دو دیدگاه …………………………………………………………………. 72

جدول (5-1) رتبه بندی نمایندگی های بیمه بر اساس روش فعلی  ………………………………………………….76 جدول (5-2) تعداد و درصد نمایندگان کارا و ناکارا ………………………………………………………………………78 جدول (5-3) مقایسه تعداد واحدهای کارا و ناکارا و مقایسه میانگین کارایی ……………………………………..78 جدول (5-4) مقایسه نتایج حاصل از سنجش کارایی دیدگاه اول و دوم……………………………………………..79

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست اشکال

 

عنوان                                                                                         صفحات

 

شکل(1-1) مدل کلاسیک واحد تصمیم گیرنده  …………………………………………………………………………….8

شکل (1-2) ورودی و خروجی دفاتر نمایندگی …………………………………………………………………………….11

شکل(2-1) مدل کلی تحلیل پوششی داده ها………………………………………………………………………………….22

 

 

 

 

چکیده

شبکه فروش بیمه یکی از مهمترین بخش های شرکت های بیمه می باشد، چرا که از یک سو درآمد حاصل از عملیات بیمه گری را از طریق فروش محصولات بیمه ای و دریافت حق بیمه های مربوطه تأمین می کند و از طرف دیگر این واحد در ارتباط نزدیک با مشتریان است و چگونگی تعامل این واحد با مشتریان در میزان فروش، تکرار خرید و توصیه به دیگران و… تاثیر بسزایی دارد. در بین ارکان مختلف، شبکه های فروش، نمایندگی های بیمه به لحاظ تعداد و گستردگی جغرافیایی از اهمیت دو چندانی برخوردارند. بنابراین عملکرد آنان می تواند، تأثیر شگرفی بر بینش، نگرش و درک بیمه گزاران نسبت به شرکت بیمه داشته باشد. لذا ارزیابی عملکرد نمایندگی های بیمه به منظور اطلاع از کیفیت و چگونگی عملکرد آنان از اهمیت بسزایی برخوردار است. در این پژوهش کارایی 60 نماینده شرکت سهامی بیمه ایران فعال در استان گیلان که کارمزد دریافتی ماهانه آنها بین20 الی70 میلیون ریال می باشد، با دو روش تحلیل پوششی داد ه ها BCC –O با لحاظ نمودن خروجی نامطلوب (ضریب خسارت) به عنوان ورودی و روش دوم با لحاظ نمودن خروجی نامطلوب به عنوان خروجی با بهره گرفتن از مدل مهرگان مورد بررسی قرارگرفت. اطلاعات مربوط به هزینه عملیاتی و پرسنلی نمایندگان از دفاتر نمایندگی گرفته شد و مقادیر مربوط به حق بیمه و محاسبه ضریب خسارت از  اطلاعات پایگاه داد ه های حسابداری شرکت سهامی بیمه ایران استان گیلان اخذ گردید. با توجه به نتایج بدست آمده با هر دو روش 14 نماینده کارا و 46 نماینده ناکارا شدند. تفاوت دو روش در مقدار کارایی های نمایندگان می باشد که بیانگر این است در روش دوم با در نظر گرفتن خروجی نامطلوب نتایج حاصله دقیق تر می باشد. ضمنا سایر نمایندگان می توانند با الگو قراردادن نمایندگان کارا به عنوان مرجع (الگو) و رساندن ورودی و خروجی های شان به واحدهای مجازی پیشنهادی یا همان  نقاط تصویر به سطح مطلوبی از کارایی برسند. نمایندگان بیمه باید با شناخت کامل از صنعت و بازار بیمه حق بیمه دریافتی از بیمه گزاران را افزایش دهند، تا به سطح قابل قبولی از کارایی برسند.

 

کلمات کلیدی: تحلیل پوششی داده ها، کارایی، شبکه فروش، صنعت بیمه، خروجی نامطلوب

 

 

 

فصل اول کلیات تحقیق

 

 

 

• مقدمه

یکی از ارزشمندترین دستاوردهای بشر برای رویارویی با حوادث و تأمین برخی از نیازهای اقتصادی، اجتماعی و روانی، پدیده بیمه است. بیمه وسیله ای است که علاوه بر جبران خسارات اقتصادی ناشی از حوادث، تأمین آینده و ارتقای سطح زندگی افراد و ایجاد بستری مناسب و مطمئن برای رشد و توسعه اقتصادی، موجب آرامش خاطر اعضای جامعه شده و این آرامش نیز به نوبه خود موجب پویایی حیات اجتماعی، رشد و شکوفایی استعدادها و افزایش کارایی و بهره وری می شود(راستگو، حبیب،1390).

در قرن حاضر فعالیت های اقتصادی به گونه ای شکل گرفته اند که تداوم آنها بدون پشتوانه بیمه ای سخت تحت تاثیر قرار می گیرد. به همین علت صنعت بیمه سالانه حجم ارزشی زیادی را به خود اختصاص می دهد که در مقایسه با حجم سایر فعالیت های اقتصادی حجم بسیار قابل توجهی است(حجاریان، مسعود،1387).

از آنجا که آموزش الكترونیكی نسبت به آموزش سنتی دارای مزایای عمده ای است، ترددهای بی مورد و پرهزینه که برای سازمان ها در دوره های آموزشی از مهم ترین دغدغه ها به شمار می آمد، با آموزش الکترونیکی ضمن رهایی از این مشکل، متوجه سایر مزایا شدند و کارکنان و سازمان ها بر این شدند از این مزایا بهره مند شوند. مزایایی چون کاهش هزینه برگزاری دوره های آموزشی،  قادر شدن فراگیران به تنظیم آهنگ یادگیری با توجه به شرایط خود. افزایش سرعت فراگیری آموزش الكترونیكی نسبت به آموزش سنتی، استفاده از پیام های یكنواخت برای برقراری ارتباط در آموزش الكترونیكی، مستقل بودن آموزش الكترونیكی از متغیرهای زمان و مكان، به هنگام سازی یا به روز رسانی دوره های آموزشی به سرعت و سادگی، افزایش قدرت نگه داری اطلاعات، ممکن بودن پیگیری وضعیت آموزشی افراد و میزان پیشرفت آنها به راحتی هم برای فراگیر و هم برای سازمان و همچنین بسیاری دیگر که جملگی تفکر آموزش را به استفاده از تکنولوژی فناوری اطلاعات سوق داد. (بیگی 1390)

کاربرد فناوری اطلاعات و استفاده از آن در سازمان ها با توجه به تحولات دنیای امروز اجتناب ناپذیر است ولی مقدم بر کاربرد آن می بایست عوامل موثر بر پذیرش آن تکنولوژی در محل استفاده و برای کاربران آن و نیز حتی عوامل مهم بهره گیری و بهره برداری و استفاده از آن شناسایی شوند. در این مطالعه سعی بر این می باشد که ضمن اینکه بررسی می شود جایگاه فناوری آموزش الکترونیکی در نظام آموزش ضمن خدمت وزارت نیرو کجاست، عوامل موثر بر پذیرش آن نیز توسط کاربران مورد برسی قرار گیرد.

 

 

 

 

 

• بیان مساله

 

دنیای اقتصادی امروز شاهد تحولات گسترده ای در زمینه تبادل اطلاعات و توسعه فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی می باشد که بکارگیری و اتخاذ روش ها و خط مشی های جدید اقتصادی را در مدیریت سازمانها اجتناب ناپذیر می نماید. مدیریت امروز كه مبتنی بر پایه های اطلاعات و ارتباطات نوین است نیازمند مكانیزم ها و زیرساخت های مختلفی است تا بتواند موجب توسعه كسب و كار و ایجاد فضای مساعد برای كارآفرینی باشد در سازمان ها باشد كه مستلزم روی آوردن به استفاده از تکنولوژی حتی در زمینه آموزش که شاید بهترین وسیله نزدیکی کاربر با فناوری می باشد. (میرحسینی 1392)

با اعتقاد بر اینکه مهمترین دارایی یک سازمان نیروی انسانی آن سازمان می باشد، به کمک فن آوری اطلاعات و ارتباطات می توان ثروت جامعی را

 برای سازمان ها در قالب آموزش بهتر با بهبود کیفیت برای کارکنان ایجاد کرد. فن آوری همانا کاربرد دانش، ابزارها و مهارت ها برای حل مشکلات عملی و گسترش توانایی های انسان است. به عبارتی دیگر، فن آوری کاربرد دانش و ابداع وسایل و سیستم هایی برای ارضای نیازهای انسان می باشد. در واقع فن آوری، قدرت آموزش و یادگیری ندارد، بلکه سیستمی نظام مند برای انتقال دانش و یادگیری است. با تأثیر فن آوری اطلاعات و وجود رایانه ها، امکان ارتباط از طریق شبکه های ارتباطی مجازی میسر شده است. اشتراك دانش به کمک فن آوری اطلاعات و ارتباطات می تواند، ثروت جامعی را برای ملت ها در قالب آموزش بهتر، سلامت، احساس اجتماعی زیرساخت ها و بهبود بیشتر کیفیت زندگی را ایجاد کند. (جهانیان 1391)

از موارد قابل توجه در این امر، میزان سنجش موفقیت ها یا پذیرش در استفاده از یک تکنولوژی نوین          می باشد که مهمتر از توسعه خود آن تکنولوژی است. زمانی تاکید و توجه بر توسعه تکنولوژی ها بوده ولی اکنون مطمئن بودن از کارایی، موثر بودن و پذیرش راحت آن تکنولوژی در اولویت سازمان ها           می باشد.(Talebi 2012)

با توجه به فعالیت مستمر و تجارب 7 ساله مرکز آموزش الکترونیکی وزارت نیرو می توان به بهره مندی از مزایای مالی این شیوه آموزش نیز اشاره کرد که هم از سوی مجری، با بهره گرفتن از فضای مجازی که به حذف فضای آموزشی با امکانات و ملزومات اداری، نیروی انسانی کمتر، امکان درآمدزایی چندباره از یک تولید دوره آموزشی و پذیرش نامحدود فراگیران در کلاسهای آنلاین و غیره و هم از جانب سازمان متقاضی که با هزینه های آموزشی کمتر به نسبت دوره های حضوری به همراه حذف هزینه کردهای جانبی آموزش از قبیل رفاهی، ماموریتها، ایاب و ذهاب و غیره مواجه هستند، بر میزان تقاضای برگزاری دوره های آموزش مجازی در وزارت نیرو افزوده است.

لذا ضمن آشکار بودن مزایای این شیوه آموزش با انعطاف پذیری نهفته در ذات آن، نگرانی های سازمان ها را در استفاده از این تکنولوژی می توان در نیازمندی به حمایتهای مدیریتی در ایجاد انگیزه، فرهنگ یادگیری در کاهش اظطراب از تکنولوژی، توجه به زیرساخت فناوری در راستای اثربخشی و حمایتهای مالی دانست.(جهانیان 1391)

چن و تیسنگ در سال  2013در مقاله ای تحت عنوان “عوامل موثر پذیرش آموزش الکترونیکی در آموزش های ضمن خدمت” در تحقیقی که بین دبیران دبیرستانهای کشور تایوان انجام شد نشان دادند که عواملی چون انگیزش استفاده، اظطراب از تکنولوژی، خودکارآمدی اینترنت،ادراک مفید بودن و استفاده راحت و آسان بر قصد پذیرش آموزش الکترونیکی به عنوان یک نوآوری و تکنولوژی در آموزش های ضمن خدمت در سازمان ها تاثیرگذار است.(Chen&T.seng 2013)

فاکتورهای مهم و قابل بررسی در پذیرش این فناوری در سازمان ها می تواند شامل انگیزش استفاده از تکنولوژی، اظطراب از کامپیوتر و خودکارآمدی اینترنت باشد که منظور از انگیزش همان مجموعه عواملی است که انسان را به سوی فعالیت و هدف وا می دارد، آن را هدایت می کند و سبب تداوم آن می شود که نشان دهنده اهمیت تداوم استفاده از فناوری می باشد.(کارشکی 1393)

سنجش انگیزش کارکنان در آموزش های ضمن خدمت به شیوه الکترونیکی با شاخص هایی چون میزان سنجش محدودیت مکانی و زمانی در آموزش الکترونیکی و یا حتی توانایی انجام فعالیتهای آموزشی توسط فراگیران انجام می شود. نگرانی و عدم تمایل یک احساس درونی ناخوشایند می باشد که با کلماتی چون اظطراب و دلواپسی نشان داده می شود.  اظطراب و استرس می تواند ضمن کاهش کیفی زندگی، تاثیر چشمگیری بر عملکرد سازمانی کارکنان داشته باشد. (H. Siew Eng 2011)

میزان اظطراب از تکنولوژی در آموزش الکترونیکی با شاخص هایی چون نگرانی از به اتمام نرساندن فعالیتهای آموزشی توسط رایانه و اینترنت، عدم احساس رضایت بخش آموزشی از خود، چگونگی مقابله با پیام های خطا و ترس از استفاده از تکنولوژی سنجیده می شود. (Chen&T.seng 2013)

خودکارآمدی به باورها یا قضاوت های فرد به توانایی های خود در انجام وظایف و مسئولیتها اشاره دارد. خودکارآمدی به داشتن مهارت با مهارتها مربوط نمی شود بلکه به داشتن باور به توانایی انجام کار در موقعیت های مختلف شغلی اشاره دارد. (زمانی 1391)

فصل اول – کلیات تحقیق

1-1)مقدمه.. 2

1-2)بیان مسأله.. 3

1-3)اهمیت و ضرورت تحقیق.. 8

1-4) اهداف تحقیق.. 10

1-6)سوالات تحقیق.. 13

1-7) فرضیات تحقیق.. 14

1-8) متغیر های تحقیق.. 15

1-8-1)متغیر های مستقل.. 15

1-8-2)متغیر های وابسته.. 15

1-9)تعریف نظری وعملیاتی متغیرها.. 16

1-10)قلمرو تحقیق.. 18

1-10-1)قلمرو موضوعی تحقیق.. 18

1-10-2)قلمرو مکانی تحقیق.. 18

1-10-3)قلمرو زمانی تحقیق.. 18

–

2-1) مقدمه.. 20

2-2(مفهوم رضایت.. 21

2-3) عوامل تأثیرگذار بر رضایت شغلی.. 22

2-4) ابعاد رضایت شغلی.. 25

2-5) مزایای  رضایت  کارکنان (مشتری) و كیفیت خدمات.. 26

2-6) رضایت شغلی.. 31

2-7)بعضی از عوامل که منبع رضایت شغلی هستند… 33

2-7-1)عوامل سازمانی.. 33

2-7-2)عوامل محیطی:.. 33

2-7-4)عوامل فردی:.. 35

2-8)نظریه های رضایت شغلی.. 35

2-8-1)نظریه نقشی.. 35

)نظریه نیازها:  2-8-2. 35

تئوری بهداشت،انگیزش:(3-8-2. 37

نظریه انگیزش پورتر ولاولر(4-8-2. 38

نظریه کینزبرگ(5-8-2. 38

(6-8-2نظریه ارزش.. 38

2-9)كیفیت زندگی كاری.. 39

2-10) تعاریف کیفیت زندگی کاری.. 39

2-11)اهمیت کیفیت زندگی کاری.. 42

2-12)رویکرد های بهبود کیفیت زندگی کاری و ویژگی های آن.. 43

2-12-1) کار راه شغلی مسیر پیشرفت شغلی.. 43

2-12-2)سیستم حقوق و مزایا.. 43

2-12-3) طراحی و حفظ روابط کارکنان.. 43

2-12-4) اقدامات مدیریتی.. 44

2-12-5)راهبرد های درونی و بیرونی تغییر.. 44

2-13)موانع و مشکلات کیفیت زندگی کاری.. 44

2-15)برنامه های کیفیت زندگی کاری.. 46

2-16)نقش واحد منابع انسانی در کیفیت زندگی کاری.. 47

2-17)مدل مفهومی تحقیق.. 47

2-18) سابقه تحقیقات انجام شده:.. 49

-ر

3-1)مقدمه.. 54

3-2) روش  تحقیق:.. 54

3-3) جامعه و نمونه آماری.. 55

3-4) روش ها وابزار جمع آوری اطلاعات.. 57

 

3-5)روایی پرسشنامه.. 58

3-6)پایایی پرسشنامه.. 58

3-7) روش تجزیه وتحلیل داده ها و اطلاعات:.. 60

3-8) جمع بندی فصل سوم.. 61

–

4-1) مقدمه.. 63

4-2) توصیف متغیرهای تحقیق.. 64

4-2-1) متغیر جنسیت.. 64

4-2-2) متغیر وضعیت تاهل.. 65

4-2-3) متغیر سطح تحصیلات.. 66

4-2-4) متغیر سابقه خدمت.. 67

4-2-5) متغیر سن.. 68

4-2-6) توصیف متغیر پرداخت كافی و مناسب.. 69

–

5-1)مقدمه.. 89

5-1)نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها.. 89

5-1-1) نتایج آمار توصیفی.. 89

5-1-2) نتایج آمار استنباطی.. 91

5-1-2-1) نتیجه فرضیه اول.. 91

5-1-2-2) نتیجه فرضیه دوم.. 92

5-1-2-3) نتیجه فرضیه سوم.. 92

5-1-2-4) نتیجه فرضیه چهارم.. 92

5-1-2-5) نتیجه فرضیه پنجم.. 93

5-1-2-6) نتیجه فرضیه ششم.. 93

5-1-2-7) نتیجه فرضیه هفتم.. 93

5-1-2-8) نتیجه فرضیه هشتم.. 94

5-2) پیشنهادات.. 94

5-2-1) پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی.. 97

5-3) محدودیت های تحقیق.. 97

منابع.. 100

پرسشنامه.. 108

 

 

 

فهرست جداول

جدول(3-1) تعداد کارکنان دستگاه های اجرایی      66

جدول(3-2) پایایی متغیر های تحقیق               71

جدول (4-1) توصیف متغیر جنسیت                           75

جدول (4-2) توصیف متغیر وضعیت تاهل                      76

جدول (4-3) توصیف متغیر میزان تحصیلات                    77

جدول (4-4) توصیف متغیرسابقه خدمت                       78

جدول (4-5) توصیف متغیرسن                               79

جدول (4-6) توصیف متغیر پرداخت كافی و مناسب             80

جدول (4-7) توصیف متغیر محیط امن و سالم                 81

جدول (4-8) توصیف متغیر گسترش ظرفیت های انسانی          82

جدول (4-9) توصیف متغیر امنیت كاركنان                   83

جدول (4-10) توصیف متغیر انسجام اجتماعی در سازمان كار   84

جدول (4-11) توصیف متغیر كار و كل فضای زندگی            85

جدول (4-12) توصیف متغیر حقوق فردی در سازمان            86

جدول (4-13) توصیف متغیر ارتباط اجتماعی زندگی شغلی      87

جدول (4-14) توصیف متغیر رضایت شغلی كاركنان             88

جدول (4-15) ضریب همبستگی بین پرداخت كافی و مناسب و رضایت شغلی كاركنا ن                                               90

جدول (4-16) ضریب همبستگی بین محیط امن وسالم و رضایت شغلی كاركنان                                                       91

جدول (4-17) ضریب همبستگی بین گسترش ظرفیت های انسانی و رضایت شغلی كاركنان                                                92

جدول (4-18) ضریب همبستگی بین امنیت كاركنان و رضایت شغلی كاركنان                                                         93

جدول (4-19) ضریب همبستگی بین انسجام اجتماعی در سازمان كار و رضایت شغلی كاركنان                                     94

جدول (4-20) ضریب همبستگی بین حقوق فردی در سازمان كار و رضایت شغلی كاركنان                                                95

جدول (4-21) ضریب همبستگی بین كار و كل فضای زندگی و رضایت شغلی كاركنان                                                96

جدول (4-22) ضریب همبستگی بین ارتباط اجتماعی زندگی شغلی و رضایت شغلی كاركنان                                           97

جدول (4-23) نتایج حاصل از آزمون رتبه بندی فریدمن       99

 

 

 

 

فهرست نمودارها

 

نمودار(4-1)نمودار هیستوگرام توصیف متغیرجنسیت           75

نمودار(4-2)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر وضعیت تاهل     76

نمودار(4-3)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر سطح تحصیلات     77

نمودار(4-4)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر سابقه خدمت     78

نمودار(4-5)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر سن             79

جدول (4-6) توصیف متغیر پرداخت كافی و مناسب             80

نمودار(4-7)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر محیط امن و سالم                                                      81

نمودار(4-8)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر گسترش ظرفیتهای انسانی                                            82

نمودار(4-9)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر امنیت كاركنان  83

نمودار(4-10)نمودار هیستوگرام توصیف متغیرانسجام اجتماعی در سازمان كار                                    84

نمودار(4-11)نمودار هیستوگرام توصیف متغیركار و كل فضای زندگی                                             85

نمودار(4-12)نمودار هیستوگرام توصیف متغیرحقوق فردی در سازمان                                             86

نمودار(4-13)نمودار هیستوگرام توصیف متغیرارتباط اجتماعی زندگی شغلی                                      87

نمودار(4-14)نمودار هیستوگرام توصیف متغیر رضایت شغلی كاركنان                                              88

فهرست اشکال

شکل 1-1)مدل والتون                                    14

شکل 2-1)مزایای کیفیت خدمات                            31

شکل 2-2)ادراک کیفیت                                    32

شکل 2-3)مزایای رضایت مشتری و کیفیت خدمات              34

 

فهرست مطالب

چکیده ……………………………………………………………………………………………………………… 1

فصل اول: کلیات تحقیق

1- 1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………….. 4

1-2 بیان مسأله ……………………………………………………………………………………………………………….. 5

1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق …………………………………………………………………………………………. 8

1-4 اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….. 9

1-5 چارچوب نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………….. 9

1-6 مدل تحقیق……………………………………………………………………………………………………………… 11

1-7 فرضیه های تحقیق ………………………………………………………………………………………………….. 12

1-8 تعریف مفهومی و عملیاتی متغییرهای تحقیق……………………………………………………………..13

1-8-1 تعریف مفهومی و عملیاتی متغییر وابسته تحقیق ………………………………………………………. 13

1-8-2 تعاریف مفهومی و عملیاتی متغییرهای مستقل تحقیق ……………………………………………….. 14

1-8-3 متغییر تعدیلگر تحقیق ………………………………………………………………………………………….. 16

1-9 قلمرو تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….. 16

1-9-1 قلمروی موضوعی تحقیق …………………………………………………………………………………….. 16

1-9-2 قلمروی مکانی تحقیق…………………………………………………………………………………… 16

1-9-3 قلمروی زمانی تحقیق…………………………………………………………………………………………… 16

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 18

2-2 رضایت مشتریان …………………………………………………………………………………………………….. 19

2-2-1 مفاهیم مربوط به رضایت مشتریان ………………………………………………………………………… 19

2-2-2 تعریف رضایت مشتریان ……………………………………………………………………………………… 20

2-2-3 چرخه بهبود مسنمر رضایت مشتریان ……………………………………………………………………. 22

2-2-4 سنجش میزان رضایت مشتریان ……………………………………………………………………………. 22

2-2-5 مدل های سنجش رضایت مشتریان ………………………………………………………………………. 24

2-2-6 اهمیت دستیابی به رضایت مشتریان …………………………………………………………………….. 27

2-2-7 مدل های سنجش رضایت مشتری در سطح بین المللی …………………………………………… 28

2-2-7-1 مدل شاخص رضایت مشتری در سوئد (SCSB) ……………………………………………… 29

2-2-7-2 مدل شاخص رضایت مشتری در آمریکا (ACSI) …………………………………………….. 29

2-2-7-3 مدل شاخص رضایت مشتری در سوئیس (SWICS) ……………………………………….. 30

2-2-7-4 مدل شاخص رضایت مشتری در اروپا (ECSI) ……………………………………………….. 32

2-2-7-5 مدل سنجش رضایت مشتری در این تحقیق ……………………………………………………….. 34

2-3 مشتری …………………………………………………………………………………………………………………… 35

2-3-1 ارزش از دیدگاه مشتری ……………………………………………………………………………………….. 36

2-3-2 ضرورت حرکت به سمت مشتری مداری ……………………………………………………………….. 37

2-3-3 سازمان های آینده و مشتری مداری ……………………………………………………………………….. 38

2-3-4 مشتری مداری و مثلث استراتژیک …………………………………………………………………………. 38

2-3-5 فرایند ایجاد ارتباط با مشتری ……………………………………………………………………………….. 39

2-3-6 تعریف مشتری مداری …………………………………………………………………………………………. 40

2-3-7 چرخه زندگی مشتری …………………………………………………………………………………………. 40

2-3-8 لزوم حفظ مشتریان …………………………………………………………………………………………….. 41

2-3-9 منحنی طول عمر رابطه خریدار و فروشنده …………………………………………………………….. 41

2-4 بازاریابی رابطه مند ………………………………………………………………………………………………….. 43

2-4-1 از بازاریابی مبتنی بر آمیخته تا بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………. 43

2-4-2 آمیزه بازاریابی و 4P …………………………………………………………………………………………… 43

2-4-3 تعاریف آمیزه بازاریابی ………………………………………………………………………………………… 44

2-4-4 ماهیت آمیزه بازاریابی و نارسایی های آن ……………………………………………………………….. 45

2-4-5 مروری بر بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………………………………….. 46

2-4-6 دلایل پیدایش بازاریابی رابطه مند …………………………………………………………………………….. 48

2-4-7 مفهوم بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………………………………………….. 48

2-4-8 تعاریف بازاریابی رابطه مند …………………………………………………………………………………….. 50

2-4-9 مزایای بازاریابی رابطه مند ………………………………………………………………………………………. 51

2-4-10 تفاوت بازاریابی رابطه مند با بازاریابی سنتی ……………………………………………………………. 52

2-4-11 بازاریابی رابطه مند و مدیریت ارتباط با مشتری ……………………………………………………….. 55

2-4-12 تعریف ابعاد بازاریابی رابطه مند …………………………………………………………………………….. 56

2-4-12-1 اعتماد …………………………………………………………………………………………………………….. 56

2-4-12-2 تعهد ………………………………………………………………………………………………………………. 58

2-4-12-3 ارتباطات ………………………………………………………………………………………………………… 59

 

2-4-12-4 مدیریت تعارض ……………………………………………………………………………………………… 60

2-4-13 متغییر تعدیل گر جنسیت ……………………………………………………………………………………… 62

2-4-13-1 اختلاف جنسیت ……………………………………………………………………………………………… 62

2-4-13-2 تفاوت های جنسیتی در رفتار مصرف کننده ………………………………………………………… 63

2-5 بیمه …………………………………………………………………………………………………………………………. 64

2-5-1 تقسیم بندی انواع بیمه ……………………………………………………………………………………………. 65

2-5-2 انواع بیمه اشخاص ………………………………………………………………………………………………… 67

2-5-3 بیمه عمر ……………………………………………………………………………………………………………….. 67

2-5-4 انواع بیمه عمر ……………………………………………………………………………………………………….. 68

2-5-4-1 بیمه عمر خطر فوت …………………………………………………………………………………………… 68

2-5-4-2 بیمه عمر در صورت حیات …………………………………………………………………………………. 70

2-5-4-3 بیمه عمر آمیخته (مختلط) ……………………………………………………………………………………. 70

2-6 پیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………………………………….. 70

2-6-1 پیشینه داخلی …………………………………………………………………………………………………………. 70

2-6-2 پیشینه خارجی ……………………………………………………………………………………………………….. 72

فصل سوم: روش اجرای تحقیق

3-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………. 75

3-2روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………. 75

3-3 جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………….. 76

3-4 نمونه آماری …………………………………………………………………………………………………………….. 76

3-4-1 تعیین حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………. 77

3-4-2 روش نمونه گیری …………………………………………………………………………………………………. 78

3-5 ابزار جمع آوری داده ها و اطلاعات …………………………………………………………………………….. 78

3-6 مقیاس و طیف ابزار اندازه گیری تحقیق ……………………………………………………………………….. 79

3-7 روایی و پایایی ابزار اندازه گیری …………………………………………………………………………………. 79

3-7-1 روایی یا اعتبار ابزار اندازه گیری ……………………………………………………………………………… 80

3-7-2 پایایی یا اعتبار ابزار اندازه گیری ……………………………………………………………………………… 80

3-8 روش تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات …………………………………………………………………….. 81

3-8-1 آمار توصیفی ……………………………………………………………………………………………………….. 82

3-8-2 آمار استنباطی ………………………………………………………………………………………………………. 82

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده های تحقیق

4-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………… 84

4-2 توصیف متغییر های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان ……………………………………………………. 85

4-2-1 توصیف جنسیت پاسخ دهندگان …………………………………………………………………………….. 85

4-2-2 توصیف وضعیت تأهل پاسخ دهندگان …………………………………………………………………….. 86

4-2-3 توصیف سن پاسخ دهندگان …………………………………………………………………………………… 87

4-2-4 توصیف تحصیلات پاسخ دهندگان ………………………………………………………………………….. 88

4-3 توصیف متغییرهای تحقیق ………………………………………………………………………………………….. 89

4-3-1 توصیف متغییرهای بازاریابی رابطه مند …………………………………………………………………….. 89

4-3-2 توصیف ابعاد بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………………………………… 90

4-3-3 توصیف متغییر رضایت بیمه گذاران ………………………………………………………………………….. 91

4-4 آزمون فرضیات تحقیق ………………………………………………………………………………………………… 92

4-4-1 بررسی آزمون فرضیه اصلی ……………………………………………………………………………………… 92

4-4-2 بررسی آزمون فرضیه های فرعی ………………………………………………………………………………. 93

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 99

5-2 نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………….. 99

5-2-1 نتایج آمار توصیفی …………………………………………………………………………………………………. 99

5-2-2 نتایج آزمون فرضیات ……………………………………………………………………………………………. 101

5-2-2-1 نتایج فرضیه اصلی ……………………………………………………………………………………………. 101

5-2-2-2 نتایج فرضیه های فرعی ……………………………………………………………………………………. 102

5-3 پیشنهادات تحقیق …………………………………………………………………………………………………….. 105

5-3-1 پیشنهادات در راستای نتایج تحقیق ………………………………………………………………………… 105

5-3-2 پیشنهادات برای تحقیقات آتی ……………………………………………………………………………….. 106

5-3-3 محدودیت های تحقیق …………………………………………………………………………………………. 107

پیوست ………………………………………………………………………………………………………… 109

منابع و مأخذ ………………………………………………………………………………………………….124

فرست جداول

(جدول 2-1) مقایسه بازاریابی رابطه مند و بازاریابی سنتی ……………………………………………………….53

(جدول 3-1) شماره سوالات متغییرهای تحقیق در پرسشنامه ………………………………………………….. 79

(جدول 3-2) آلفای کرونباخ متغیر های تحقیق ……………………………………………………………………… 81

(جدول 4-1) توصیف جنسیت پاسخ دهندگان ……………………………………………………………………… 85

(جدول4 -2) توصیف وضعیت تأهل پاسخ دهندگان ……………………………………………………………… 86

(جدول 4-3) توصیف سن پاسخ دهندگان ……………………………………………………………………………. 87

(جدول 4-4) توصیف تحصیلات پاسخ دهندگان ………………………………………………………………….. 88

(جدول 4-5) توصیف متغیر بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………………………. 89

(جدول 4-6) توصیف ابعاد بازاریابی رابطه مند …………………………………………………………………….. 90

(جدول 4-7) توصیف متغیر رضایت بیمه گذاران ………………………………………………………………….. 91

(جدول 4-8) خلاصه وضعیت و تحلیل واریانس مدل رگرسیون بین رویکرد بازاریابی رابطه مند و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه مردان ……………………………………….. 92

(جدول 4-9) خلاصه وضعیت و تحلیل واریانس مدل رگرسیون بین رویکرد بازاریابی رابطه مند و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه زنان …………………………………………… 92

(جدول 4-10) آزمون رگرسیون بین ابعاد بازاریابی رابطه مند و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه مردان ……………………………………………………………………………………………….. 94

(جدول 4-11) خلاصه وضعیت و تحلیل واریانس مدل رگرسیون بین ابعاد بازاریابی رابطه مند و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه مردان ………………………………………… 94

(جدول 4-12) آزمون رگرسیون بین اعتماد و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه زنان …………………………………………………………………………………………………………………………. 95

(جدول 4-13) خلاصه وضعیت و تحلیل واریانس مدل رگرسیون بین اعتماد و رضایت بیمه گذاران بیمه عمر با توجه به جنسیت برای گروه زنان ………………………………………………………………………… 95

فهرست نمودارها

(نمودار 2-1)  تقسیم بندی بیمه های اشخاص ……………………………………………………………………… 67

(نمودار 4-1) نمودار میله ای جنسیت پاسخ دهندگان …………………………………………………………….. 85

(نمودار 4-2) نمودار میله ای وضعیت تأهل پاسخ دهندگان ……………………………………………………. 86

(نمودار 4-3) نمودار میله ای سن پاسخ دهندگان …………………………………………………………………… 87

(نمودار 4-4) نمودار میله ای تحصیلات پاسخ دهندگان …………………………………………………………. 88

(نمودار 4-5) نمودار  هیستوگرام  متغیر بازاریابی رابطه مند …………………………………………………… 89

(نمودار 4-6) نمودار راداری  ابعاد متغیر بازاریابی رابطه مند …………………………………………………… 90

(نمودار 4-7) نمودار هیستوگرام  متغیر رضایت بیمه گذاران …………………………………………………… 91

فهرست اشکال

(شکل 1-1) مدل تحقیق …………………………………………………………………………………………………….. 12

(شکل 2-1) الگوی رضایت مشتری ریچارد الیور ………………………………………………………………….. 21

(شکل 2-2) چرخه بهبود مستمر رضایت مشتری ………………………………………………………………….. 22

(شکل 2-3) تقسیم بندی مدل های سنجش رضایت مشتری …………………………………………………… 25

(شکل 2-4) مدل شاخص رضایت مشتری سوئدی ……………………………………………………………….. 29

(شکل 2-5) مدل شاخص رضایت مشتری آمریکایی ……………………………………………………………… 30

(شکل 2-6) مدل شاخص رضایت مشتری در سوئیس …………………………………………………………… 31

(شکل 2-7) مدل شاخص رضایت مشتری در اروپا ……………………………………………………………….. 32

(شکل 2-8) انواع مشتریان در زنجیره ی ارزش داخلی و خارجی ……………………………………………. 35

(شکل 2-9) عوامل مؤثر بر ضرورت حرکت به سمت مشتری مداری……………………………………….. 38

(شکل 2-10) مثلث استراتژیک …………………………………………………………………………………………… 39

(شکل 2-11) فرایند ایجاد ارتباط با مشتری …………………………………………………………………………. 39

(شکل 2-12) منحنی طول عمر رابطه خریدار و فروشنده ……………………………………………………….. 42

(شکل 2-13) بازاریابی سنتی در مقابل بازاریابی رابطه مند ……………………………………………………… 54

(شکل 2-14) تفاوت بازاریابی رابطه مند و سنتی ………………………………………………………………….. 54

(شکل 2-15) تغییر تدریجی در دیدگاه بازاریابی …………………………………………………………………… 55

(شکل 2-16) فرایند پیاده سازی مدیریت ارتباط با مشتری …………………………………………………….. 56

 

 

 

عنوان                                                                                                  صفحه

فصل 1-کلیات تحقیق 1

1-1-مقدمه 4

1-2-بیان مسأله 7

1-3-مدل تحقیق 12

1-4-ضرورت و اهمیت تحقیق 13

1-5-اهداف تحقیق 14

1-6-سؤالها و فرضیه ها 15

فصل 2-ادبیات و پیشینه تحقیق 16

2-1-مقدمه 17

2-2-منابع انسانی 19

2-3-پیاده سازی توسعه منابع انسانی 21

2-4-منابع انسانی در شرکت های پروژه محور 25

2-5-کارکردهای مدیریت منابع انسانی مختص پروژه 28

2-6-توانمند‌سازی 29

2-7-مزایای توانمند‌سازی 34

2-8-عوامل توانمندسازی کارکنان 37

2-9-مدل های توانمندسازی 39

2-10-توانمندسازی به وسیله چرخش شغلی 43

2-11-توانمند‌سازی به وسیله آموزش 44

2-12-اهداف آموزش نیروی انسانی: 47

2-13-فواید آموزش نیروی انسانی 48

2-14-توانمندسازی به وسیله ارزیابی عملکرد 51

2-15-توانمندسازی به وسیله نگهداری: 52

2-16-پیشینه تحقیق 53

فصل 3-روش تحقیق 64

3-1-مقدمه 65

3-2-روش تحقیق: 65

3-3-جامع تحقیق 66

3-4-روش نمونه‌گیری و حجم نمونه 66

3-5-روش و ابزار جمع‌ آوری اطلاعات 67

3-6-روش تجزیه و تحلیل 67

3-7-ماتریس تهدیدات، فرصتها نقاط قوت و نقاط ضعف (مدل تحلیل SWOT ) 68

3-8-مراحل پیاده سازی و ساختن ماتریس SWOT 70

3-9-تحقیق روایی و پایایی پرسشنامه ها 71

فصل 4-تجزیه و تحلیل یافته ها 73

4-1-مقدمه 74

4-2-پایایی پرسشنامه 74

4-3-مشخصات دموگرافیکی پاسخ دهندگان 75

4-4-آزمون نرمال بودن داده ها 89

4-5-بررسی فرضیه ها 90

فصل 5-نتیجه‌گیری و پیشنهادات 99

5-1-نتایج تحقیق(مشخصات دموگرافیکی) 101

5-2-نتایج تحقیق(تحلیل توصیفی داده ها) 101

5-3-نتایج تحقیق (بررسی فرضیه ها) 102

5-3-1-نتایج سؤال اول 103

5-3-2-نتایج سؤال دوم 103

5-3-3-نتایج سؤال سوم 103

5-3-4-نتایج سؤال چهارم 103

5-3-5-نتایج سؤال پنجم 104

5-3-6-نتایج سؤال ششم 104

 

5-3-7-نتایج سؤال هفتم 104

5-3-8-نتایج سؤال هشتم 104

5-4-پیشنهادات آتی 105

5-5-پیشنهادات کلی 106

مراجع و منابع 107

پیوست 111

 

 

 

 

 

فهرست شکل‌ها

عنوان                                                                                                          صفحه

شکل ‏4‑1نمودار فراوانی سن پاسخ دهندگان 76

شکل ‏4‑2 نمودار میزان تحصیلات پاسخ دهندگان 77

شکل ‏4‑3 نمودار درصد فراوانی میزان سابقه کاری پاسخ دهندگان 78

شکل ‏4‑4 نمودار درصد فراوانی میزان جنسیت پاسخ دهندگانشکل 79

شکل ‏4‑5نمودار فراوانی مربوط به سؤال اول 80

شکل ‏4‑6 نمودار فراوانی مربوط به سؤال دوم 82

شکل ‏4‑7 نمودار فراوانی سؤال سوم 83

شکل ‏4‑8 نمودار فراوانی سؤال چهار 84

شکل ‏4‑9نمودار فراوانی مربوط به سؤال پنجم 85

شکل ‏4‑10نمودار فراوانی مربوط به سؤال ششم 86

شکل ‏4‑11نمودار فراوانی مربوط به سؤال هفتم 87

شکل ‏4‑12نمودار فراوانی مربوط به سؤال هشتم 88

 

فهرست جدول‌ها

عنوان                                                                                                          صفحه

جدول ‏4‑1جدول فراوانی سن پاسخ دهندگان 75

جدول ‏4‑2 جدول فراوانی میزان تحصیلات نمونه آماری 76

جدول ‏4‑3 جدول فراوانی میزان سابقه کاری پاسخ دهندگان 77

جدول ‏4‑4 جدول فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان 78

جدول ‏4‑5 جدول فراوانی سؤال اول 80

جدول ‏4‑6 جدول فراوانی سؤال دوم 81

جدول ‏4‑7جدول فراوانی سؤال سوم 82

جدول ‏4‑8 جدول فراوانی سؤال چهارم 84

جدول ‏4‑9جدول فراوانی سؤال پنجم 85

جدول ‏4‑10 جدول فراوانی مربوط به سؤال ششم 86

جدول ‏4‑11 جدول فراوانی مربوط به سؤال هفتم 87

جدول ‏4‑12جدول فراوانی مربوط به سؤال هشتم 88

جدول ‏4‑13 نتایج آزمون کلموگروف- اسمیرنف 89

جدول ‏4‑14 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای برای سؤال اول 90

جدول ‏4‑15 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال دوم 91

جدول ‏4‑16 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال سوم 92

جدول ‏4‑17 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال چهارم 93

جدول ‏4‑18 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال پنجم 93

جدول ‏4‑19 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال ششم 94

جدول ‏4‑20 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال هفتم 95

جدول ‏4‑21 نتایج محاسبه آزمون فرض دو جمله ای سؤال هشتم 96

جدول ‏4‑22 نتایج حاصل از آزمون فریدمن برای رتبه بندی استراتژی‌ها 97

جدول ‏4‑23 نتایج حاصل از آزمون فریدمن برای بررسی تفاوت های استراتژی ها 98

 

فصل 1-کلیات تحقیق

 

 

 

چكیده

امروزه توسعه منابع انسانی و توانمندسازی كاركنان یكی از ابزارهای موثر برای افزایش بهره وری و استفاده بهینه از ظرفیتها و توانایی های فردی و گروهی آنها در راستای اهداف سازمانی و به بیان بهتر حصول كارآیی واثر بخش سازمانی است. در شرایط كنونی، برتری رقابتی ، ایجاد ارزش و تضمین رشد بلندمدت به نحو فزاینده ای به نقش سرمایه انسانی سازمانها به معنای مجموعه دانش، نگرش، رفتار، قابلیت ها و تجارب كاركنان وابسته شده است.

برای دستیابی به چنین جایگاهی سازمانها ناگزیرند ابزاری را برای جذب، پرورش، انگیزش و نگهداشت چنین سرمایه ای به كارگیرند، كه از آن به عنوان « استراتژی منابع انسانی » یاد می شود.

-1بررسی و شناسایی نقاط قوت و ضعف پژوهشگاه صنعت نفت در حوزه توسعه منابع

انسانی

-2بررسی و شناسایی فرصت ها و تهدیدهای پیش روی پژوهشگاه صنعت نفت در زمینه

توسعه منابع انسانی –

-3تدوین استراتژی های مطلوب توسعه منابع انسانی در پژوهشگاه صنعت نفت با بهره گرفتن از

روش تجزیه و تحلیلSWOT

-4تعیین میزان تاثیر هر یک از استراتژی های تعیین شده بر توانمندسازی کارکنان و رتبه بندی

آنها

تحقیق حاضر از لحاظ هدف در دسته تحقیقات کاربردی قرار می گیرد. هدف تحقیقات کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است همچنین از لحاظ شیوه جمع آوری اطلاعات توصیفی- تحلیلی می باشد.

در نهایت ایجاد انگیزه مالی برای جلوگیری از خروج جوانان، ایجاد انگیزه برای کارکنان و افزایش رضایت شغلی برای بهبود عملکرد شرکت از مهمترین استراتژی ها در توانمند سازی کارکنان می باشند. در بخش تحقیق و توسعه برای ارتقای شرکت، استفاده از کارکنان خلاق و توانمند برای ارائه راه حل در زمان تحریم، تخصصی کردن کار کارکنان برای بهبود عملکرد شرکت در بازار رقابتی از استراتژی های تاثیر گذار در توا نمند سازی کارکنان می باشند.

 

 

 

 

 

 

1-1-                  مقدمه

چالش بزرگ سازمانها در قرن بیست و یکم رقابت بر مبنای منابع گران قیمتی می‌باشد که تعیین کننده بقاء و رشد سازمانها می‌باشد. منابعی که می‌توان آنها را به صورت مدیریت، نیروی انسانی، زمین، سرمایه و منابع سرمایه ای(تجهیزات) دسته بندی نمود. از میان این منابع مدیریت و نیروی انسانی از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار هستند؛ به گونه ای که در حال حاضر مزیت رقابتی بسیاری از کشورها در نیروی انسانی توانمندی می‌باشد که رسالت استفاده بهینه سایر منابع را بر عهده دارند. امروزه موفقیت سازمانها به تعداد نیروی انسانی وابسته نیست بلکه به کیفیت و سطح توانمندی منابع انسانی مرتبط می‌باشد. تلاش سازمانها برای ارتقاء و توسعه کیفی منابع انسانی تحت عنوان توانمندسازی نام برده می‌شود. امروزه توانمند‌سازی منابع انسانی به عنوان یکی از ابزارهای استراتژیک کسب مزیت رقابتی مطرح است. (علی رمضانی، فرشته امین, 1386)

در سالهای اخیر، منابع انسانی در سازمانها جایگاه محوری پیدا كرده و عاملی استراتژیک برای اداره سازمان به شمار می رود. (حسین ابطحی، محمد موسوی, 1388)

منابع انسانی، مهمترین سرمایه و مزیت رقابتی هر سازمان بوده که همواره باید دانش، مهارت و قابلیت های آنان ارتقاء یابد، لذا بقای سازمانها در عرصۀ رقابت به حفظ، توسعه و بهره برداری از قابلیت های کارکنان منوط شده است، سازمانی که نتواند مهارت، دانش و دانایی خود را توسعه دهد و از آن در افزایش بهره وری استفاده کند، قادر نیست هیچ یک از منابع خود را به نحو مطلوب توسعه دهد. (M. McCracken and M. Wallace, 2000)

از این رو بدون شک توسعۀ منابع انسانی از محوری ترین فرایندها در مدیریت منابع انسانی می‌باشد. توسعۀ منابع انسانی در هر سازمان، نیازمند راهبرد و راهکارهای اجرایی خاصی است. (نسرین جزنی، نادر طاهری، خدایار ابیلی, 1389)

توسعه منابع انسانی و توانمندسازی كاركنان یكی از ابزارهای موثر برای افزایش بهره وری و استفاده بهینه از ظرفیتها و توانایی های فردی و گروهی آنها در راستای اهداف سازمانی و به بیان بهتر حصول كارآیی واثر بخش سازمانی است. كارایی و اثربخشی به عنوان برون داد نظام های انسانی و سازمانی زمانی تحقق می‌یابد كه فرایندهای كاری و رفتاری اصلاح شود و به راحتی بتوان بر فرایندها مدیریت نمود. بنابراین شناسایی، درك و مدیریت فرایندهای انسانی، رفتاری وكاری امری ضروری و منطقی به نظر رسیده و كارآیی و اثربخشی سازمان را در دستیابی به اهداف خود بهبود می بخشد.

امروزه سازمانها در راستای رسیدن به اهداف خود دارای استراتژی های مختلف می‌باشند، استراتژی های تجاری، استراتژی های مالی و… اما مهمترین استراتژی سازمانها استراتژی منابع انسانی می‌باشد زیرا منابع انسانی مهمترین دارایی سازمانها هستند. مدیریت منابع انسانی، مدیریت استراتژیک و پایدار با ارزشترین دارایی‌های سازمان یعنی کارکنان جهت وصول به اهداف سازمان می‌باشد.

نیروی انسانی با قابلیت‌ها و توانایی‌های بالقوه خود چنانچه به خوبی مورد توجه قرار گیرد می‌تواند نقش مهم و اساسی را در راستای رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی ایفا كند. بنابراین باید در سازمانها زمینه‌ای فراهم شود که بتوان علاوه بر جذب و نگهداری نیروی انسانی، حداکثر استفاده را از توانایی‌ها و استعداد‌های افراد نمود.

فهرست مطالب

 

عنوان                                                          صفحه

 

 

فصل اول ـ كلیات تحقیق 1

مقدمه:      1

1-1- عنوان تحقیق 2

1-2- بیان مسئله 2

1-3- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن‌ 3

1-4- اهداف تحقیق 4

1-5- چارچوب نظری تحقیق 4

1-6- فرضیه‌های تحقیق 7

1-7- روش تحقیق 7

1-8- مدل تحقیق 8

1-9- قلمرو تحقیق 9

1-9-1- قلمرو موضوعی تحقیق 9

1-9-2- قلمرو زمانی تحقیق 9

1-9-3- قلمرو مكانی تحقیق 9

1-10- جامعه و نمونه آماری 9

1-11- ابزار جمع‌ آوری اطلاعات 9

1-12- تعریف واژه‌ها و اصطلاحات تحقیق 10

فصل دوم ـ مبانی نظری و پیشینه تحقیق 14

2-1- کلیات بودجه 14

مقدمه   14

2-1-1- تعاریف قانونی بودجه 16

2-1-2- مأموریت‌های بودجه‌ای 17

2-1-3- سیر تکوین نقش و مفهوم بودجه 25

2-2- بودجه‌ریزی عملیاتی 27

مقدمه   27

2-2-1- خاستگاه بودجه‌ریزی عملیاتی 29

2-2-2- تعریف بودجه‌ریزی عملیاتی 30

2-2-3- درک نادرست در مورد بودجه‌ریزی عملیاتی 32

2-2-4- روش كار بودجه عملیاتی 34

2-2-5- اهداف بودجه‌ریزی عملیاتی 37

2-2-6- مزایای بودجه‌ریزی عملیاتی 38

2-2-7- تفاوت بین بودجه برنامه‌ای و بودجه عملیاتی 40

2-3- روش‌های اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی 42

2-3-1- تنظیم بودجه‌ریزی عملیاتی طبق حسابداری قیمت تمام شده 42

2-3-2- تنظیم بودجه ریزی عملیاتی طبق روش اندازه گیری کار یا کارسنجی 43

2-3-3- روش هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت (ABC) 43

2-4- هزینه‌یابی محصول در نظام بودجه‌ریزی عملیاتی 44

2-4-1- ویژگی‌های یک سیستم هزینه‌یابی 45

2-4-2- گام‌های اصلی یک سیستم هزینه‌یابی عملیاتی 45

2-5- هزینه‌‌یابی بر مبنای فعالیت 47

2-6- مراحل اجمالی یک پروژه ABC 49

2-7- پیشنهادهایی برای اجرای ABC 50

2-8- مدیریت عملكرد 51

2-8-1- استقرار یک نظام مدیریت عملكرد 52

2-9- تببین عوامل مؤثر بر اجرای موفق بودجه‌ریزی عملیاتی با بهره گرفتن از مدل “شه” 57

2-9-1- توانایی برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی 57

2-9-2- اختیار برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی 60

2-9-3- پذیرش برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی 61

2-10- فلسفه و اهمیت بودجه‌ریزی عملیاتی در ایران 63

2-11- مستندات قانونی بودجه‌ریزی عملیاتی در ایران 65

2-12- پیشینه تحقیق 68

2-13- توصیف جامعه آماری 73

فصل سوم ـ روش‌شناسی تحقیق 76

مقدمه   76

3-1- روش تحقیق 77

3-2- متغیرهای تحقیق 80

3-3- ابزار جمع‌ آوری اطلاعات 80

3-4- ویژگی‌های فنی ابزار اندازه‌گیری 82

3-4-1- روایی (اعتبار) ابزار اندازه‌گیری 82

3-4-2- تعیین پایایی (قابلیت اعتماد) پرسشنامه 83

3-5- جامعه آماری و تعیین حجم نمونه آماری 84

3-5-1- جامعه آماری 84

3-5-2- نمونه آماری 84

3-6- روش‌های مورد نظر برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیه‌ها 84

 

3-6-1- آزمون کولموگوروف ـ اسمیرنوف (Kolmogorov – Smirnov Z) 85

3-6-2- آزمون دوجمله‌ای (Binomial Test) 85

3-6-3- آزمون t (One Sample T-Test) 85

3-6-4- تجزیه و تحلیل واریانس فریدمن 86

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل پژوهش 87

مقدمه:   87

فصل پنجم- نتیجه‌گیری و پیشنهادها 119

مقدمه   119

5-1- نتایج آزمون عوامل 119

5-2- رتبه‌بندی عوامل 120

5-3- نتیجه‌گیری و پیشنهادها 121

5-4- پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی 125

فهرست منابع فارسی 127

فهرست منابع لاتین 129

 

فهرست جدول‌‌ ها

 

 

عنوان                                                               صفحه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 3-1 شماره سوالات و متغیر متناظر با آنها در پرسشنامه ………………………………………………………………………	80
جدول 3-2 گزینه‌های سوالات پرسشنامه و امتیازات متناظر با آنها ………………………………………………………………….	81
جدول 4-1 توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب جنسیت ………………………………………………………………………….	88
جدول 4-2- توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب میزان تحصیلات ……………………………………………………………	89
جدول 4-3- توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب سابقه کار …………………………………………………………………….	90
جدول 4-4- توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب وضعیت استخدامی ………………………………………………………..	91
جدول 4-5- توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب سن ……………………………………………………………………………..	92
جدول 4-6- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط پذیرش مدیریتی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………….	93
جدول 4-7- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط پذیرش سیاسی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ………………………………………………………………………………………………………………..	95
جدول 4-8- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط پذیرش انگیزشی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………..	96
جدول 4-9- نتایج توزیع فراوانی شاخصهای مربوط به ارتباط اختیار قانونی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………………………….	97
جدول 4-10- نتایج توزیع فراوانی شاخصهای مربوط به ارتباط اختیار رویه‌ای و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ………………………………………………………………………………………………………………..	99
جدول 4-11- نتایج توزیع فراوانی شاخصهای مربوط به ارتباط اختیار سازمانی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ……………………………………………………………………………………………………………….	100
جدول 4-12- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط توانایی فنی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ……………………………………………….. ……………………………………………………………..	102
جدول 4-13- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط توانایی ارزیابی عملکرد و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ……………………………………………………………………………………	103
جدول 4-14- نتایج توزیع فراوانی شاخص‌های مربوط به ارتباط توانایی انسانی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………….	104
جدول شماره 4-15- نتایج آزمون کولموگروف– اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن ……………………………………….	105
جدول شماره 4-16- نتایج آزمون کولموگروف– اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن متغیرهای سه گانه تحقیق …….	106
جدول شماره 4-17- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین پذیرش مدیریتی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری  ……………………………………………………………………………………………………	107
جدول شماره 4-18- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین پذیرش سیاسی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………….	108
جدول شماره 4-19- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین پذیرش انگیزشی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری  ……………………………………………………………………………………………………	109
جدول شماره 4-20- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین اختیار قانونی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری……………………………………………………………………………………………………..	109
جدول شماره 4-21- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین اختیار رویه ای و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………….	110
جدول شماره 4-22- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین اختیار سازمانی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری……………………………………………………………………………………………………..	111
جدول شماره 4-23- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین توانایی فنی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری……………………………………………………………………………………………………..	111
جدول شماره 4-24- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین توانایی ارزیابی عملكرد و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری ……………………………………………………………………………………	112
جدول شماره 4-25- نتایج آزمون دوجمله‌ای درخصوص ارتباط بین توانایی انسانی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری……………………………………………………………………………………………………..	113
جدول شماره 4-26- نتایج آزمون تی تک نمونه‌ای درخصوص ارتباط بین پذیرش و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری……………………………………………………………………………………………………..	113
جدول شماره 4-27- نتایج آزمون تی تک نمونه‌ای درخصوص ارتباط بین اختیار و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری  ……………………………………………………………………………………………………	114
جدول شماره 4-28- نتایج آزمون تی تک نمونه‌ای درخصوص ارتباط بین توانایی و امكان‌ اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری …………………………………………………………………………………………………….	115
جدول شماره 4-29- نتایج آزمون فریدمن جهت رتبه‌بندی متغیرهای فرعی مورد مطالعه……………………………………..	116
جدول شماره 4-30- نتایج آزمون فریدمن جهت رتبه‌بندی متغیرهای اصلی مورد مطالعه ……………………………………	117
جدول 5-1 رتبه‌بندی عوامل فرعی موثر در اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری از لحاظ بازدارندگی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………	120
جدول 5-2- رتبه‌بندی عوامل اصلی موثر در اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری از لحاظ بازدارندگی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………	121

 

 

فهرست نمودارها

 

 

عنوان                                                              صفحه

 

نمودار 4-1- توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب جنسیت …………………………………………………………………  88

نمودار 4-2- توزیع فراوانی پاسخ‌دهندگان بر حسب میزان تحصیلات………………………………………………………..  89

نمودار 4-3- توزیع فراوانی پاسخ‌دهندگان بر حسب سنوات خدمت …………………………………………………………. 90

نمودار 4-4- توزیع فراوانی پاسخ‌دهندگان بر حسب وضعیت استخدامی ……………………………………………………. 91

نمودار 4-5- توزیع فراوانی پاسخ‌دهندگان بر حسب سن ………………………………………………………………………..  92

نمودار 4- 6- میانگین رتبه متغیرهای فرعی مورد مطالعه………………………………………………………………………..   117

نمودار 4-7- میانگین رتبه متغیرهای اصلی مورد مطالعه …………………………………………………………………………  118

 

 

 

 

فهرست شکل‌ها

 

 

عنوان                                                          صفحه

 

 

شکل 1-1 مدل جامع بودجه‌ریزی عملیاتی- مدل 3 عاملی shah  …………………………………………………………………  8

شکل 2-1 گام‌های اصلی یک سیستم هزینه‌یابی عملیاتی ……………………………………………………………………………… 46

شکل 2-2 بودجه عملیاتی دستگاه …………………………………………………………………………………………………………… 48

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول ـ كلیات تحقیق

مقدمه:

نظام بودجه‌ریزی یكی از خرده نظام‌های موجود در یک نظام اقتصادی، سیاسی و اجتماعی می‌باشد كه وظیفه انتقال خون حیات‌بخش درآمدهای دولت به اجزای مختلف جامعه و اقتصاد را به عهده دارد. به همین دلیل هرگونه اختلال، گرفتگی و بیماری در این شریان كل پیكره كشور را با بحران مواجه می‌كند. نظام‌های سنتی بودجه‌ریزی تنها به‌دنبال كنترل این است كه مبالغ بودجه “كجا” و “چگونه” هزینه می‌شود و در پی این نبوده است كه این هزینه‌ها برای “چه اهدافی” انجام می‌شود. ساختار سنتی بودجه “كنترل” را تنها كنترل مقدار مصرف بودجه و فرایند هزینه آن قلمداد می‌كند. این ساختار هیچ‌گونه شفافیتی در مورد رابطه میان “منابع” مصرف شده و “نتایج” بدست آمده از برنامه‌ها و سازمان‌ها بدست نمی‌دهد و نیز اثربخشی برنامه‌ها را در ابهام فرو می‌برد.(حسن‌آبادی، نجارصراف، 1388)

یكی از الزامات قانونی در نظام بودجه‌ای كشور بر مبنای قانون برنامه پنجم توسعه، حركت به سمت بودجه عملیاتی می‌‌باشد.

بودجه‌ریزی عملیاتی یک طبقه‌بندی است که ارتباط بین هزینه‌های انجام شده و عوامل بکارگرفته شده از یک طرف و نتیج کلی بدست امده را از طرف دیگر نشان می‌دهد و مشخص می‌سازد در طی سال مالی چه کالاها و خدماتی به صورت محصول نهایی یا فعالیت‌های بخش عمومی در نیل به اهداف اقتصادی- اجتماعی تولید شده است. (فرزیب، 1386)

بودجه عملیاتی در واقع تلفیقی است از برنامه عملکرد سالیانه و بودجه سالیانه که ارتباط بین سطوح بودجه‌ای برنامه و را با نتایج مورد انتظار از آن برنامه نشان می‌دهد. این بودجه مشخص می‌سازد که هزینه دستیابی به یک هدف یا مجموعه‌ای از اهداف باید سطح معینی و مشخصی داشته باشد. بودجه عملیاتی اثربخش، بودجه عملیاتی اثربخش، نسبت به بودجه برنامه‌ای،  سازمانی و یا بخشی با نتایج مورد انتظار، مفیدتر و کارآمدتر است. (حسن‌آبادی، نجارصراف، 1388)

این بودجه روابط بین هزینه‌ها و نتایج را مشخص می‌کند و نیز چگونگی ایجاد این روابط را توضیح می‌دهد. این توضیح رمزگشای مدیریت اثربخش برنامه‌هاست. هنگامی که انحرافی بین برنامه‌ها و.واقعیت‌ها رخ می‌دهد، مدیران بکارگیری منابع را بررسی می‌کنند و چگونگی برقراری ارتباط بین منابع و نتایج مورد انتظار را به منظور تعیین اثربخشی و کارایی برنامه‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند. (کردبچه، 1384)

• عنوان تحقیق

عنوان تحقیق حاضر «بررسی امكان‌سنجی بودجه‌ریزی عملیاتی در پژوهشکده مطالعات فناوری با بهره گرفتن از مدل شه (shah)» می‌باشد.

• بیان مسئله

فهرست مطالب:

مقدمه…………………………………………………………………………………………..2

1-1- بیان مساله……………………………………………………………………………….2

1-2- پرسش های تحقیق…………………………………………………………………….6

1-3-پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………..6

1-4- ضرورت اهمیت تحقیق…………………………………………………………………14

1-5-  فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………17

1-6- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………..18

1-7- روش های تحقیق………………………………………………………………………..18

1-8- قلمرو تحقیق (زمانی،مکانی،موضوعی) …………………………………………19

1-9- روش و ابزار گرد آوری اطلاعات…………………………………………………………20

1-9-1-روش كتابخانه ای واسنادی……………………………………………………………20

1-9-2- روش میدانی………………………………………………………………………….20

1-10- روش تجزیه و تحلیل……………………………………………………………………21

1-1 1- جامعه آماری و روش نمونه گیری……………………………………………………21

1-11-1-جامعه آماری………………………………………………………………………….21

1-11-2- روش نمونه گیری ………………………………………………………………….22

1-11-2-1- اعتبار وپایایی……………………………………………………………………..23

2-11-2-2- تعیین حجم نمونه آماری……………………………………………………..24

فصل دوم ………………………………………………………………………………………26

 مقدمه ……………………………………………………………………………………..27

2-1-1- کالبد……………………………………………………………………………..27

2-1-2- شهر ……………………………………………………………………………..27

2 – 1-3-كالبد شهر………………………………………………………………………29

2-2-تبیین نظریه های مربوط به ساخت اکولوژیک……………………………………29

2-2-1- فرم شهر با دوایر متحدالمركز…………………………………………………….30

2-2-2-فرم  قطاعی…………………………………………………………………….31

2-2-3- فرم  ستاره ای (شعاعی ) …………………………………………………….33

2-2-4- فرم  چند هسته ای…………………………………………………………….35

2-2-5- فرم  اقماری………………………………………………………………………36

2-2-6-فرم خطی (کریدوری) …………………………………………………………37

2-2-7- فرم شطرنجی (گسترده ) ……………………………………………………..38

2-2-8- فرم شبكه محوری باروكی…………………………………………………………39

2-2-9- فرم مشبك ( توری شكل ) ……………………………………………………..40

2-2-10- فرم متمركز( درون گرا) ………………………………………………………….41

2-3-پارادایم های  جدید توسعه شهری ……………………………………………….41

2-3-1-راهبرد پراكنش شهری ……………………………………………………………42

2-3-2- تجربیات پراكنش شهری در كشور­های مختلف……………………………….47

2-3-2-1- امریكا…………………………………………………………………………….47

2-3-2-2- چین…………………………………………………………………………….47

2-3-2-3-کشورهای جهان سوم ………………………………………………………..48

2-3-2-4- ایران………………………………………………………………………………49

2-4- راهبرد شهر فشرده………………………………………………………………..49

2-4-1- اهداف راهبردهای شهر فشرده ……………………………………………..49

2-4-2- سیاست­های اجرایی راهبرد شهر فشرده……………………………………..51

2-4-3- تجربه ی کشور های جهان در زمینه توسعه فشرده…………………………52

2-4-3-1-اسپانیا…………………………………………………………………………..52

2-4-3-2-سوئیس…………………………………………………………………………53

2-5- روش های تعیین میزان فشردگی وپراکندگی شهری …………………………….53

2-6-کیفیت زندگی…………………………………………………………………………56

2-7- کیفیت زندگی شهری………………………………………………………………57

2-8- شاخص های کیفیت زندگی شهری………………………………………………59

2-9-  اصول ارزیابی کیفیت زندگی شهری…………………………………………….62

2-10-  مدل مفهومی کیفیت زندگی……………………………………………………65

2-11- نظریه ها و مکاتب تاثیرگذار برکیفیت زندگی …………………………………….71

2-12-  تجربیات کشور های جهان در زمینه کیفیت زندگی……………………………73

2-13- شهر پایدار و شهر پرتراکم…………………………………………………………76

2-14- شهر فشرده و كیفیت زندگی …………………………………………………….77

2-15- كیفیت زندگی و توسعه پایدار……………………………………………………..78

خلاصه مباحث فصل دوم………………………………………………………………..82

فصل سوم………………………………………………………………………………..84

مقدمه ……………………………………………………………………………………..85

3-1- جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندران ………………..85

3-2- موقعیت سیاسی ،جغرافیایی وریاضی شهر ساری …………………………..87

3-3-  وجه تسمیه شهر ساری………………………………………………………….88

3-4- موقعیت طبیعی شهر ساری ……………………………………………………..89

3-4-1- وضعیت آب و هوای شهرساری …………………………………………..89

3-4-2- درجه حرارت درشهر ساری …………………………………………………..90

3-4-3- وضعیت بارندگی درشهر ساری………………………………………………..90

3-4-4- رطوبت هوای شهر ………………………………………………………………91

3-4-5- سیستم حرکت آبهای سطحی (باران)و موقعیت مسیل ها در شهر………..92

3-4-6- نحوه دفع آبهای سطحی( آب باران)در شهر و معایب آن…………………….92

3-4-7- ساختمان زمین شناسی……………………………………………………….93

3-4-8- جنس خاک………………………………………………………………………..93

3-4-9- آبهای زیر زمینی…………………………………………………………….93

 

 

3-5- شناخت ویژگی‌های جمعیتی /اجتماعی /اقتصادی……………………………94

3-5-1- ساختار جمعیتی محدوده مطالعاتی……………………………………….94

3-5-1-1- بعد خانوار……………………………………………………………………95

3-5-1-2- نسبت جنسی …………………………………………………………….97

3-5-1-3-گروه سنی …………………………………………………………………..98

3-5-1-4- میزان تولد و وفات در شهر ساری ……………………………………100

3-5-1-5-  میزان سواد………………………………………………………………101

3-5-1-6- تراکم واحدمسکونی وتراکم خانواردرواحد مسکونی…………………102

3-5-1-7- بررسی روند مهاجرت شهر ساری…………………………………….103

3-5-1-8- چگونگی پراكنش جمعیت در محدودة مطالعاتی……………………..105

3-6- ویژگی‌های وضعیت اقتصادی ساكنان در محدوده مطالعاتی ………………106

3-6-1- جمعیت فعال و غیر فعال ساری……………………………………………106

3-7- ویژگی کالبدی شهرساری……………………………………………………107

3-8- تقسیمات منطقه ای و ناحیه ای شهر ساری……………………………….110

خلاصه مباحث فصل سوم ……………………………………………………….114

فصل چهارم…………………………………………………………………………..115

مقدمه………………………………………………………………………………..116

4-1- روش تعیین فرم کالبدی ……………………………………………………..117

4-1-1- شاخص تراکم خالص مسکونی……………………………………………..119

  4-1-2- تراکم خالص جمعیتی (تراکم خالص شهری )   ……………………120

4-1-3-تراکم ناخالص جمعیتی( ناخالص شهری) ……………………………….120

4-1-4-اختلاط کاربری ……………………………………………………………..121

4-1-5- تعداد خانوار………………………………………………………………..121

4-1-6- بعد خانوار ………………………………………………………………….122

4-2- شناسایی مشخصات فردی نمونه آماری…………………………………….122

4-2-1- جنسیت ……………………………………………………………………123

4-2-2- سن سرپرست…………………………………………………………….123

4-2-3-تعداد افرادخانوار……………………………………………………………..124

4-2-4-میزان تحصیلات…………………………………………………………..125

4-2-5-سابقه سکونت……………………………………………………………..126

4-2-6-شغل سرپرست…………………………………………………………..127

4-2-7-عمر منزل مسکونی……………………………………………………….128

4-2-8-نوع منزل ……………………………………………………………………128

4-2-9-درآمد خانوار ……………………………………………………………….129

4-2-10-تعداد مالکیت اتومبیل…………………………………………………….131

4-2-11-مساحت منزل مسکونی………………………………………………..132

4-2-12-نوع تصرف ملک…………………………………………………………….133

4-2-13-ساعات امنیت اجتماعی………………………………………………..134

4-2-14-عوامل موثر در انتخاب محل سکونت ………………………………….135

4-2-15-درخواست ساکنین محله……………………………………………136

4-3- ابعاد و شاخص های پیشنهادی کیفیت زندگی شهر ساری با تاکید برفرم فشرده و پراکنده…….137

4-3-1- آمار های توصیفی و استنباطی مولفه هاومعرف های کیفیت زندگی کل شهر ساری براساس فرم فشرده و پراکنده وتشریحات مربوط به آن ………………………………….137

4-3-1- 1-کیفیت کالبدی……………………………………………………………137

4-3-1-1-2- روشنایی معابر …………………………………………………..138

4-3-1-1-3- مراکز آموزشی ……………………………………………………….138

-4-3-1-1 -4-وضعیت ایستگاه های حمل و نقل عمومی به لحاظ وجود نیمکت و سقف ورواق…139

4-3-1-1-5-تعداد پارک های شهری وکیفیت تاسیسات و تجهیزات آن………..139

4-3-1-2-کیفیت اجتماعی …………………………………………………………139

4-3-1-2-1-وضعیت پارکها از لحاظ امکانات  و تجهیزات مناسب برای معلولان و سالخوردگان…..139

4-3-1-2-2- جرم وبزهکاری اجتماعی………………………………………………140

4-3-1-3-کیفیت حمل و نقل………………………………………………………..140

-4-3-1-3-1-وضعیت پیاده رو های شهرجهت رفت و آمد افراد معلول و سالخورده…..140

4-3-1-3-2-وضعیت ترافیک در ساعات خاصی از روز …………………………..142

4-3-1-3 -3- دسترسی به پارکینگ ………………………………………………..142

4-3-1-3-4-دسترسی به وسایل حمل و نقل عمومی ………………………….143

4-3-1-4-کیفیت محیطی…………………………………………………………….143

4-3-1-4-1-آلودگی صوتی ………………………………………………………….144

-4-3-1-4-2-کیفیت آب آشامیدنی …………………………………………………144

-4-3-1-4-3-وضعیت زیرساخت ها جهت هدایت ودفع آب های سطحی………..145

-4-3-1-4-4-نحوه جمع آوری و دفع زباله در شهر مورد مطالعه…………………145

4-3-1- 5 -کیفیت اقتصادی…………………………………………………………146

4-3-1-6-کیفیت نگرش………………………………………………………………146

4-3-1-6-1-آپارتمان و آپارتمان نشینی …………………………………………..146

4-4نتایج آزمون توصیفی کیفیت زندگی شهر ساری براساس آزمون لیکرت………147

4-5-نتایج آزمون توصیفی کیفیت زندگی براساس فرم کالبدی بااستفاده از طیف لیکرت…150

4-5-1-  بررسی مولفه های کیفیت زندگی شهری براساس فرم فشرده  (Compact city)…..150

4-5-2- بررسی مولفه های کیفیت زندگی شهری براساس فرم پراکنده  (Urban sprawl)….154

4-6- بررسی مولفه های کیفیت زندگی به تفکیک محله……………………….159

4-6-1- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله  میرزمانی……………………159

4-6-2- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله ی  قلیچ…………………….162

4-6-3- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله صاحب زمان………………..166

  4-6-4-  بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی برق………………………..169

4-6-5- بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی ارم…………………………….173

4-6-6- بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی شهید قاسمی……………….176

خلاصه مباحث فصل چهارم………………………………………………………..179

فصل پنجم……………………………………………………………………………..181

مقدمه …………………………………………………………………………………182

5-1- بررسی آزمون فرضیات ونتایج به دست آمده از پژوهش …………………….182

5-2-بررسی تکمیلی پژوهش………………………………………………………….200

5-2-1- بررسی تفاوت محله هادر بعد کالبدی کیفیت زندگی……………………200

5-2-2- بررسی تفاوت محله هادر بعد حمل و نقل کیفیت زندگی………………201

5-2-3- بررسی تفاوت بین محلات ازبعدکیفیت اجتماعی……………………….202

5-2-4- بررسی تفاوت بین محله­ها در بعد محیطی کیفیت زندگی شهری……….203

5-2-5- بررسی تفاوت بین محله­ها در بعد نگرش به محل سکونت ………………204

5-2-6- بررسی تفاوت بین محله ای در کیفیت زندگی شهری …………………….205

5-2-7- مقایسه استنباطی کیفیت زندگی شهری برحسب جنسیت…………….206

5-2-8- بررسی ثعداد خانوار در محلات نمونه مورد پژوهش…………………………207

5-2-9- بررسی تفاوت بین محلات براساس میزان تحصیلات……………………….207

5-2-10- بررسی تفاوت بین محله ها براساس درآمد خانوار…………………….208

5-2-11- بررسی تفاوت بین محله ها براساس شغل سرپرست خانوار……………208

5-3- نتایج فصل پنجم…………………………………………………………………209

منابع……………………………………………………………………………………….213

نمونه پرسشنامه…………………………………………………………………………224

چکیده:

شهرها ، سیستم پیچید ه و پویایی هستند كه درگذر زمان دستخوش تحولات  كالبدی،اجتماعی،اقتصادی و … گردیده اند. در راستای نیل به توسعه شهری دستیابی به رفاه اجتماعی و ارتقاء کیفیت زندگی از حقوق مسلم هرفرد وجامعه است ؛بدین منظور کاهش فاصله میان آنچه هست و آنچه باید باشد از اهداف مهم برنامه ریزان شهری است .

باتوجه به موضوع تحقیق یعنی تاثیرفرم کالبدی شهر برکیفیت زندگی نمونه ی موردمطالعه شهرساری،قابل ذکراست که هدف اصلی تحقیق حاضر تاثیر دو پارادایم و الگوی توسعه ی شهری یعنی فرم فشرده و پراکنده برکیفیت زندگی شهروندان باتاکید برابعاد کالبدی،حمل ونقل،محیطی ،اجتماعی ،اقتصادی ونگرش است.بدین منظوربرای شناخت الگوی توسعه در نمونه های پژوهش از توزیع تراکم خالص مسکونی ،تراکم خالص و ناخالص شهری ، اختلاط کاربری ، بعد وتعدادخانوار استفاده شد .

همچنین به منظور ارزیابی کیفیت زندگی درمحلات شهرساری به تولید پرسشنامه ای60 سوالی وتوزیع آن ها بین 385 خانوار (براساس مدل کوکران)درشش محله ی مجزای شهرساری وتحلیل آماری پرسشنامه های جمع آوری شده باکمک نرم افزار Spss  پرداخته ایم .نتایج حاصل ازآزمون بااستفاده از روش های آماراستنباطی همچون تحلیل واریانسی ،آزمون های T مستقل، آزمون تعقیبیLSD وآزمون توکی نمایان می سازند که دوالگوی فشرده و پراکنده درمحلات شهرساری ، تاثیری درکاهش و افزایش کیفیت زندگی شهروندان ندارد.

فصل اول: کلیات تحقیق

مقدمه:

فصل حاضر نگاهی براساس و شالوده اصلی تحقیق دارد وتحولات پیش رو را که در گذر ذهن پرورانده می شود را کنکاشی گذرا می نماید .امید است مباحث پژوهش با طرحی درست وگویا پی گیری شده و به نتایجی در خور دست یابد.

1-1- بیان مسأله

شهر ، پدیده ای پیچید ه و پویاست كه درگذر زمان همواره دچار تحولات كالبدی،اجتماعی،اقتصادی و حتی سیاسی و فرهنگی شده است. چنین تحولات وسیعی متأثر از رشد گسترده جمعیت شهری است که انتظار می رود تاسال 2020 رشدی 60  درصد ی یابد ,2012:1-16)   Stavel &  Beck)    

اگر چه رشد شهری در نفس خود خصلتی سرکش داردو نیازمند مهار وهدایت است. سیاست­گذاریهای آن نیز بامسئولیتی خطیرهمراه است، زیرا از یک طرف باید به زدودن نابسامانی­ها بپردازد و از سوی دیگر با هدایت عقلایی ساخت و سازها از بروز و پیدایش ناهنجاری­ها ی آن نیز جلوگیری نماید ( حمیدی ، 1376 :الف).

لذا سیاست های شهری حاضردوگونه توسعه را تشویق نموده که هریک به گونه ای متفاوت وبا عملکردهای گوناگون سعی در تغییرنواحی شهری وتوزیع جمعیت آن دارند .  

–  سکونت در پیرامون شهرها زمینه­ ساز گونه­ای از الگوی گسترش شهری است كه برآیند آن را می توان در ارتباط با نوعی از فرم ساخت ارزیابی نمود که در اصطلاح آنرا پراكنش شهری[1] می­نامند. در واقع گسترش افقی ،بر اساس عوامل متعددی چون : افزایش جمعیت، مهاجرت، دگرگونی بنیان اقتصادی شهر وفراهم شدن امکان بورس بازی زمین، طرح­های توسعه شهری ،قوانین و برنامه ­های ناکارآمد شهری  و.. .شکل می­گیرد (عباس­ زادگان، و همکار،1387). در دهه های اخیرالگوی پراکندگی موجب پیدایش پیامد­های ناگوار زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی گردیده و به مسئله ای مهم تبدیل شده است. 

– سیاست توسعه شهری فشرده ویا راهبرد نگاه به درون گونه ای دیگر ازتوسعه ی شهری است که به جای گسترش افقی، به رشد عمودی توجه بیشتری نمود ه وبیشترین توجه معطوف به استفاده مؤثرتر از زمین هایی است كه تحت پوشش توسعه شهری است. حامیان الگوی فشرده بر این باورندکه بخش اعظم رشد آینده جمعیت و نیاز مسكن درمنطقه را از طریق پركردن بافت موجود شهر،افزایش متعادل تراكم، نوسازی و بازسازی مناطق متروكه وفرسوده و احیاء و تغییر كاربری بناهای قدیمی موجود برآورده می سازد. اساسا سیاست توسعه شهری در دنیا به مفهوم ارتقای بهره وری و بهینه سازی استفاده از زمین و امكان توسعه درون شهری (به ویژه در شهرهای بزرگ و كلانشهرها) و ارتقای سطح دسترسی ساكنان بافت قدیمی و فرسوده شهری به خدمات شهری و اجتماعی است (سازمان عمران و بهسازی شهری،1384) .

در سالهای اخیررویكرد صرف شهر سازی به ابعاد كالبدی و كاركردی شهر ، بدون توجه به ارزشها و اهداف اجتماعی و اقتصادی مترتب بر آن ، فلسفه وجودی شهرها ، به عنوان محلی برای زندگی را با تردیدهای جدی مواجه نموده است .  رویكرد كیفیت زندگی شهری ، لزوم تجدید نظر اساسی در اهداف و روش های برنامه ریزی و چاره اندیشی برای مقابله با این پدیده را به ضرورتی مبرم مبدل ساخته است .

الگوهای جدید توسعه شهری در راستای توسعه پایدار شهری و رفع نیازمندیهای انسانی شكل گرفته و نمی تواند معیاری كاملا استاندارد برای تمام شهرها با شرایط متفاوت فرهنگی و ویژگیهای طبیعی، ارائه دهند. اما می توان میزان بهره مندی شهروندان از کیفیت محیط شهری رادر هریک از الگو ها بررسی و بهترین پارادایم توسعه ی شهری بر اساس ابعاد کالبدی ،زیست محیطی ،اقتصادی ، اجتماعی وحمل ونقل رااز منظر شهروندان جستجو نمود .

مساحت محدوده مورد مطالعه ،براساس گزارش طرح جامع 1389،معادل6/4208 هكتاربرآورد شده است.

جمعیت شهر در سال 1375 معادل 195882 نفر و بر اساس سرشماری 1385 معادل 261293 نفر بالغ گردید . طبق برآورد جمعیت شهر ساری در سال 1389 معادل 293212نفررسیده است . نرخ رشد جمعیت شهر ساری طی دهه 1385- 1375 حدود 9/2 درصد بوده است (مشاورین مازند طرح، 1389).

در یک جمع بندی كلی در نیم قرن اخیر مساحت شهر ساری به 16 برابروجمعیت آن 12 برابر گردیده است . با توجه به مركزیت سیاسی – اداری ، این امر فشار مضاعفی بر پیكره ی این شهر وارد نموده است.

 تلویحا ساری از جمله شهر­های است که در دهه­های اخیر با گسترش زیاد در سطح و در عین حال به شدت تحت تاثیر نامطلوب رشد نامتعادل و بی­قواره خود به خصوص در طی 30 سال گذشته قرار گرفته است؛ از جمله وجود هكتارها اراضی رها شده و بلا­استفاده واقع در محدوده طرح كه بر اثر افزایش محدوده طرح­های توسعه به شهر الحاق گردیدند، نابودی اراضی کشاورزی و باغات شهر ، نبود زیر ساخت­های مناسب در مناطق مختلف، تراکم­های پایین خا لص وناخالص که سبب هدر ­روی زمین شهری وبالا رفتن هزینه ی ایجاد زیر­ساخت­ها گردیده است ؛ همه اینها در جهت مخالف با اهداف توسعه پایدار است و هر چند به نظر می­رسد تلاش­ هایی برای کنترل روند رشد ناموزون و بی­برنامه ی شهر صورت می­گیرد، مانند: بازنگری در طرح­های جامع وتفصیلی، جلوگیری از ساخت وساز­های غیر مجاز، ممنوعیت ساخت در اراضی کشاورزی و باغات، امابدلیل عدم استمرار این تمهیدات اجرایی ونبود برنامه ­های مدون مبتنی بر مبانی نظری مشخص، وهم چنین وجود پدیده­ای به نام مهاجرت ومكانیابی سكونت گاه­های خانوار بر مبنای عوامل متفاوت، ضوابط ساخت و ساز نامتناسب با شرایط روز ودر نتیجه ساخت وسازهای بی­برنامه در اینگونه اراضی و بورس بازی زمین، مشکل رشد پراکنده شهر همچنان به قوت خود باقی مانده است و آثار ناشی از آن، بار سنگینی را از نظر اقتصادی، اجتماعی و کالبدی بر شهر تحمیل می­ کند. تداوم این روند می تواند به تدریج به تضعیف مدیریت شهری و ناتوانی در برنامه ­ریزی در ارائه خدمات رسانی بهینه به ساکنین وکاهش روز افزون توانایی آن برای رفع این مشکل ودرنهایت نزول روزافزون کیفیت زندگی و كاهش پایداری در توسعه شهری منجر شود.

  بنابراین  پایان نامه ی حاضر درپی آن است  كه علاوه بر شناخت فرم شهری به بررسی نقش موثر آن بر كیفیت زندگی شهروندان  درشهر ساری بپردازد .با توجه به اهمیت موضوع متاسفانه ، كمتر مورد توجه محققین ، مسئولان و دانشجویان مرتبط بر امور شهری قرار گرفته است . امید است یافته های پژوهش در برنامه ریزی های آتی سکوی پرشی برای ارائه ایده به ارائه دهندگان خدمات وطرح های توسعه شهری وافزایش عملکرد آنان جهت ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان گردد.

2-1- پرسش های تحقیق

سوال اصلی تحقیق

آیا بین فرم فشرده و پراکنده در كیفیت زندگی شهروندان رابطه وجود دارد؟

سوالات فرعی تحقیق

1- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعد کالبدی کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟

2- آیابین فرم فشرده و پراکنده دربعد حمل ونقل کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟

فهرست مطالب:

1- بخش نخست : مقدمه موضوع…………………………………………………………………..1

1-1-بیان مسأله……………………………………………………………………………………….2

1-2-ضرورت و اهمیت مسأله…………………………………………………………………………3

1-3-اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………….3

1-4-سوالات پژوهش………………………………………………………………………………….4

1-5-ساختار پژوهش……………………………………………………………………………..4

1-6-روش تحقیق…………………………………………………………………………………….6

2- بخش دوم : مرور ادبیات…………………………………………………………………………. 7

2-1-فصل اول: پیشینه نظری   ……………………………………………………………………..8

2-1-1-تشریح رهیافت تجدید حیات شهری……………………………………………………….9

2-1-1-1-مفهوم رهیافت تجدید حیات شهری…………………………………………………….9

2-1-1-2-هدف از تجدید حیات شهری……………………………………………………………..10

2-1-1-3-ابعاد رهیافت تجدید حیات شهری………………………………………………………11

2-1-2- تجدیدحیات شهری و دستیابی به پایداری اجتماعی…………………………………13

2-1-2-1- مفهوم پایداری به عنوان یک دیدگاه توسعه ای……………………………………….13

2-1-2-2- پایداری اجتماعی……………………………………………………………………….15

2-1-2-3-تعریف جامعه پایدار………………………………………………………………………22

2-1-2-4- نقش  تجدید حیات شهری  در  پایداری اجتماعی…………………………………..23

2-1-3-تجدیدحیات شهری  اجتماع محور…………………………………………………………25

2-1-3-1-افزایش حضور اجتماع در سیاست تجدید حیات شهری………………………………25

2-1-3-2-جریاناتی با توجه به فقدان واژه تعریفی……………………………………………..26

2-1-3-3- ارائه روش های مشارکتی هدفمند در نواحی آسیب دیده……………………….31

2-1-3-4- تمرکز غیرانتقادی روی اجتماع………………………………………………………..32

2-1-3-5- موانع و محدودیت ها در دخالت اجتماعی……………………………………………33

2-1-3-6- نتیجه گیری…………………………………………………………………………….38

2-1-4-کاربست تجدیدحیات شهری  اجتماع محور در دهکده‌های شهری…………………..39

2-1-4-1-روند تشکیل روستاشهر و رویکرد مرتبط با آن در شهرسازی……………………39

2-1-4-2- روستاهای اقماری یا واقع در حوزه نفوذ شهرها ………………………………..40

2-1-4-3- تعریف روستاشهر……………………………………………………………………41

2-1-4-4- ویژگی های روستاشهر………………………………………………………………41

2-1-4-5- برنامه ریزی و طراحی روستاشهر……………………………………………….47

2-1-5- جمع بندی: شاخص‌های تجدیدحیات اجتماع محور در دهکده های شهری براساس پیشینه نظری…..47

2-2- فصل دوم: پیشینه عملی……………………………………………………………. 49

2-2-1- تجربه عملی کاربست تجدیدحیات اجتماع محور- نمونه‌های خارجی…………50

2-2-1-1-  نمونه 1: روستاشهر کلوین گروو……………………………………………..52

2-2-1-2- نمونه 2: لایپزیگ شرق، لایپزیگ ، آلمان………………………………………56

2-2-1-3-آموزه هائی از تجارب جهانی تامین مالی بهسازی شهری………………….64

2-2-2- تجربه عملی کاربست تجدیدحیات اجتماع محور- نمونه‌های داخلی…………..66

2-2-2-1- سابقه بازسازی و نوسازی شهری در ایران………………………………..66

2-2-2-2- نمونه1: طرح منظر شهری محله خوب بخت-منطقه15تهران………………..75

2-2-2-3- نمونه2: طرح توانمندسازی جامعه محلی- توسعه پایدار سکونتگاه های غیر رسمی نودهِ مشهد….84

2-2-3- جمع بندی: شاخص‌های تجدیدحیات اجتماع محور در دهکده‌های شهری براساس پیشینه عملی…..97

2-3- بخش سوم: چارچوب مفهومی………………………………………………………99

2-3-1- مقدمه…………………………………………………………………………..100

2-3-2- تشریح رهیافت تجدید حیات اجتماع-محور در برنامه ­ریزی دهکده­های شهری…….100

2-3-3- مدل مفهومی تحقیق………………………………………………….100

3- بخش سوم: طرح تحقیق…………………………………………………………102

3-1-  روش تحقیق………………………………………………………………….103

3-2- فرایند تحقیق………………………………………………………………….103

3-3- معرفی متغییرها…………………………………………………………………105

3-4-شیوه ­ها و تکنیک­های گردآوری اطلاعات…………………………………………….106

3-4-1- روش کتابخانه­ای…………………………………………………………………..106

3-4-2- روش میدانی………………………………………………………………………..106

3-4-3- جامعه آماری (بستر تحقیق)……………………………………………………107

3-4-4- روش نمونه گیری …………………………………………………………………107

3-4-5- تعیین حجم نمونه……………………………………………………………….108

3-5- روش تجزیه و تحلیل داده­ ها…………………………………………………………109

3-6-محصول نهایی……………………………………………………………………….109

 

 

4- بخش چهارم : شناخت نمونه موردی……………………………………………….110

4-1-فصل یکم: شناخت زمینه……………………………………………………….111

4-1-1- شناخت وتدقیق محدوده محله ……………………………………………….112

4-1-2- شناخت وتدقیق حوزه راهبردی………………………………………………..114

4-1-3- بررسی، تدقیق و انطباق اهداف و راهبردهای اسناد فرادست……………….117

4-2-فصل دوم: شناخت پایه سیستم های محله ای   ………………………………..120

4-2-1- بررسی ساختار محیط طبیعی و زیست محله…………………………………121

4-2-1-1- زمین شناسی و خاکشناسی……………………………………………..121

4-2-1-2- میزان بارش……………………………………………………………………121

4-2-1-3- آب و هوا……………………………………………………………………………122

4-2-1-4- بررسی و شناسایی تهدیدهای محیطی…………………………………….122

4-2-1-5- ساختار منابع آب………………………………………………………………124

4-2-1-6- بررسی و کیفیت محیط زیست………………………………………………125

4-2-2- بررسی ساختار جمعیت و اجتماع محله………………………………………129

4-2-2-1- بررسی ویژگی های کمی  …………………………………………………….129

4-2-2-2- بررسی ویژگی های كیفی……………………………………………………..131

4-2-3- بررسی و شناخت ساختار اقتصاد و فعالیت……………………………………..138

4-2-3- 1- بررسی ساختار قیمت زمین…………………………………………………..138

4-2-3-2- بررسی توان اقتصادی ساکنین…………………………………………………..138

4-2-3-3- بررسی بار تکفل………………………………………………………………….138

4-2-3-4- بررسی نوع مالکیت زمین (سند مالکیت)……………………………………..139

4-2-3-5- نتیجه گیری…………………………………………………………………….140

4-2-4-  بررسی و شناخت ساختار كاربری زمین و فضا……………………………….148

4-2-4-1- روند تحولات تاریخی-کالبدی محله در روند تحول کلانشهر تهران……………141

4-2-4-2- بررسی نظام كاربری زمین و فضا………………………………………………147

4-2-4-3- بررسی وضعیت تفكیک اراضی سكونتی………………………………………152

4-2-5- بررسی و شناخت ساختار كالبدی-  فضایی………………………………….154

4-2-5-1- بررسی كیفیت فضا- كالبد شهری……………………………………………..154

4-2-5-2- بررسی كیفیت و سلامت فضایی-کالبدی……………………………………..158

4-2-6- بررسی و شناخت ساختار حركت و دسترسی……………………………….167

4-2-6-1- بررسی ساختار شبكه دسترسی…………………………………………….167

4-2-6-2- بررسی ساختار حمل و نقل…………………………………………………169

4-2-7- بررسی و شناخت ساختار مدیریت و مشاركت محله ای…………………….173

4-2-7-1- بررسی و شناسایی عاملین تصمیم گیری محله ای……………………….173

4-2-7-2- بررسی و شناسایی میزان مشاركت محله ای…………………………….174

4-2-8- بررسی و شناخت سازمان فضایی محله………………………………………..175

4-2-9- حوزه بندی محله ده ونک…………………………………………………………177

5- بخش پنجم : تجزیه و تحلیل…………………………………………………….. 180

5-1- مقدمه……………………………………………………………………………….181

5-2- سنجش کمی شاخص ها………………………………………………………181

5-2-1- بررسی و کمی­سازی شاخص های فیزیکی در محله………………………….184

5-2-2- شاخص های ادراکی………………………………………………………………186

5-2-2-1- ویژگی های پرسش شوندگان………………………………………………….187

5-2-2-2- آزمون کولموگروف اسمیرنوف تک نمونه ای (آزمون پارامتریک بودن داده ها)…….188

5-2-3- بررسی وضعیت شاخص ها در محله……………………………………………..189

5-2-4- تحلیل روابط شاخص ها با تجدید حیات اجتماع- محور……………………..191

5-2-4-1- آزمون پیرسون برای تعیین همبستگی شاخص ها نسبت به هم………..191

5-2-4-2- بررسی میزان تأثیر شاخصها بر تجدید حیات اجتماع-محور……………194

5-2-5- تحلیل روابط معیارها با تجدید حیات اجتماع- محور  ………………………200

5-3- سنجش و تحلیل استراتژیک (SWOT) …………………………………….203

5-3-1- تعیین موقعیت استراتژیک محله (امتیازدهی به عوامل داخلی و خارجی)…..210

5-4- بررسی مشکلات با توجه به شاخص های تجدید حیات اجتماع-محور………212

5-4-1- بررسی و شناسایی مسائل و مشکلات از دیدگاه ذینفوذان…………………212

5-4-2- بررسی و شناسایی مسائل و مشکلات از دیدگاه اجتماع محلی………….214

5-4-3- بیانیه نهایی مشکلات……………………………………………………………215

6- بخش ششم: طراحی برنامه راهبردی…………………………………………….. 216

6-1- مقدمه………………………………………………………………………………..217

6-2- چشم اندازسازی  یا تدوین بیانیه چشم اندازتوسعه محله …………………..218

6-3- تدوین بیانیه راهبردی توسعه محله  …………………………………………….221

6-3-1- تعیین اولویت اجرای سیاستها ……………………………………………….229

6-3-1-1- امتیازدهی به سیاستها……………………………………………………….230

6-3-1-2- انتخاب سیاست های برتر……………………………………………………232

7- بخش هفتم: جمعبندی…………………………………………………………….. 235

7-1-مقدمه…………………………………………………………………………………236

7-2- پاسخ به پرسشهای کلی پژوهش…………………………………………………236

7-3- محدودیتهای پژوهش و پیشنهاد برای آینده………………………………………238

منابع……………………………………………………………………………………….. 239

پیوستها……………………………………………………………………………………. 242

چکیده:

مرور مختصر طرح­های توسعة شهری نشان­دهنده وجود برخورد متمركز و آمرانه در تهیه، تصویب و اجرای آنهاست. این اندیشه كه دولت یا نهادهای دولتی و نیمه دولتی، مسؤل همه كارهاست و مردم کوچک‏ترین نقشی در فرایند تهیه طرح­ها ندارند منجر به كاهش مسؤلیت­پذیری مردم، بی­تحركی و در بسیاری موارد باعث ناامیدی شهروندان شده است. این در حالی است که گروهی از متفکرین بر این باورند که با افزایش مبادلات اجتماعی و تعدد وابستگی‌های گروهی در یک جامعه، زمینة شكل‌گیری عواطف مثبت و در نتیجه احساس تعهد و اعتماد فراهم می‏گردد.

از این رو در 15 سال اخیر، تغییراتی در رهیافت تجدید حیات شهری جهانی رخ داده است بطوریکه در فرایند آن، اجتماع محلی دارای اصلی­ترین نقش می­باشد. این رهیافت، در تلاش است با اتخاذ سیاست‏هایی ویژه، نه تنها با همراهی و مشارکت جامعه محلی، انجمن‏ها، بنگاه‏ها و سازمان‏های اجتماعی محلی ساکن در منطقه، برنامه‏ای مناسب را جهت تجدیدحیات حوزه‌ها ارائه دهد، یلکه بستر را نیز برای اجرایی شدن آنها فراهم سازد. این امر می‌تواند با تقویت اقتصاد محلی، ارتقای فرهنگ جامعه محلی، بالا بردن کیفیت زندگی محلی و … همراه باشد.

 هدف از این مطالعه بررسی ارتباط بین تجدید حیات شهری و عدالت اجتماعی، سلامت اجتماعی-روانی، هویت بومی و فرهنگی، مشارکت محلی، توانمندسازی اجتماع محلی و انسجام اجتماعی در دهِ­ونک، روستاشهر سنتی تهران، است. پس از مرور مختصری بر روندهای اخیر در تجدید حیات شهری با تأکید بر بعد اجتماعی، این پژوهش به مجموعه ­ای از ویژگی­های مداخلات اجتماع دست یافته، و عناصر کلیدی را در شکل­ گیری برنامه محله-محور شناسایی کرده است. در این مطالعه، جنبه­ های مهم یک رهیافت اجتماع-محور در تجدید حیات، با پیمایش صورت گرفته در میان 264 نفر از بزرگسالان ساکن در دهِ­ونک واستخراج داده ­هاى فیزیکی از سیستم­های اطلاعات جغرافیایی(GIS) مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاصل از تحقیق همبستگی صورت گرفته، تعدادی از شاخص‌ها را که همبستگی زیادی با تجدید حیات اجتماع-محور در محله ده­ونک دارند، اعم از اعتماد اجتماعی، به رسمیت شناخته شدن، درآمد و حس تعلق را مورد شناسایی قرار داده و راهبردها و سیاست‌هایی را با لحاظ این شاخص‌ها با هدف تجدید حیات اجتماعی محله ارائه نموده است تا بستر شکوفایی هویت و اعتماد اجتماعی در میان ساکنان این دهکده شهری، فراهم گردد.

بخش نخست: مقدمه موضوع

1-1- بیان مسأله

مرور مختصر طرح­های توسعة شهری نشان­دهنده وجود برخورد متمركز و آمرانه در تهیه، تصویب و اجرای آنهاست. این اندیشه كه دولت یا نهادهای دولتی و نیمه دولتی، مسئول همه كارهاست، منجر به كاهش مسؤلیت­پذیری مردم، بی­تحركی و در بسیاری موارد باعث ناامیدی شهروندان شده است، بطوریکه کوچک‏ترین نقشی در فرایند تهیه طرح­ها ندارند. این در حالی است که گروهی از متفکرین بر این باورند که با افزایش مبادلات اجتماعی و تعدد وابستگی­های گروهی در یک جامعه تفكیک یافته، زمینه شكل­گیری عواطف مثبت و در نتیجه احساس تعهد و اعتماد فراهم می‏گردد. امروزه عقیده بر اینست كه بدون مشاركت دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی، سازمان­های غیردولتی و محلی، توسعه همه جانبه تحقق پیدا نمی­كند، لذا با کاهش نقش دولت، دولت نقشی تسهیل­گر به عهده می‏گیرد که تا حد امكان زمینه را برای رشد تشكل­های مردمی فراهم ‏سازد. اجرای این رویکرد به توسعه، نیازمند جایگاه و مدلی اجرائی است که می­توان آن را در قالب برنامه ­ریزی اجتماع- محور صورت­بندی نمود که در تلفیق با ادبیات متأخر توسعه در بافت‏های درونی، تجدید حیات شهری با عنوان رهیافت تجدید حیات شهری اجتماع- محور، بازشناسی می‏شود. این رهیافت، در تلاش است با اتخاذ سیاست‏هایی ویژه، نه تنها با همراهی و مشارکت جامعه محلی، انجمن‏ها، بنگاه‏ها و سازمان‏های اجتماعی محلی ساکن در منطقه، برنامه‏ای مناسب را ارائه دهد، بلکه بستر را نیز برای اجرایی شدن آنها فراهم سازد. این امر می ­تواند با تقویت اقتصاد محلی، ارتقای فرهنگ جامعه محلی، بالا بردن کیفیت زندگی محلی و … همراه باشد.

ایران همواره با مشکل عدم مشارکت اجتماعی روبرو بوده است. از سوی دیگر تحقیقات نشان می‏دهد “سازمان محله‏ای”، شرایط برنامه‏ ریزی اجتماع محور را تأمین می‏كند، لذا بهترین مکان برای کاربست این رهیافت، روستا- شهرها یا دهکده‏های شهری است که در طول زمان در حوزه‏های شهری قرار گرفته و عمدتاً روحیه زندگی اجتماعی را حفظ کرده‏ و عموماً با ویژگی­های اجتماعی و محلی خود شناخته می­شوند؛ نظیر رستم آباد، امام­زاده قاسم، اوین و …. آنچه که بیش از هرچیز در این محلات به چشم می­خورد، طبیعت پیاده و مقیاس انسانی آنها است که بستر حفظ روابط اجتماعی، سرمایه­ها و انسجام اجتماعی را فراهم آورده است. از این رو  برنامه ­ریزی در چنین مکان­هایی بیش از هر چیز نیازمند توجه به چنین ارزشهایی است که تجدید حیات اجتماع-محور آن را در راس اهداف خود قرار داده است.

2-1- ضرورت و اهمیت مسأله

تحقیقات در ایران، نشان­دهنده وجود لختی، اینرسی و بی‏انگیزگی مردم در مشاركت اجتماعی است. مردم هیچ انگیزه­­ای از خود برای اجرای طرح­های پیشنهادی دولت نشان نمی­دهند. دولت همواره می­بایست ابزاری برای اجرای اجباری برنامه ­هایش در دست بگیرد. این موارد نشان دهنده3 مشکل است؛ یا اعتماد به دولت وجود ندارد، یا مردم به دلیل مطلع نبودن و در جریان قرار نداشتن امور، تمایلی به مشارکت از خود نشان نمی­ دهند و یا طرح­ها اساساً برای این مردم و مناسب حال آن­ها تهیه نشده است. چاره هر سه مشکل، حضور پر رنگ مردم به طور مستقیم و یا غیرمستقیم(ترجیحاً مستقیم) در کلیه مراحل برنامه ­ریزی از شناخت مشکل و مسأله تا اجرای آن است. این مهم را می­توان در رهیافت تجدید حیات اجتماع-محور دنبال نمود.

از طرفی قرارگرفتن اجباری روستاها در دل شهرهای رشد یافته، محلاتی را بوجود آورده است که می­توان نام روستاشهر یا دهکده شهری را به آن­ها اطلاق کرد. خصوصیات عمده این اجتماعات محلی، همبستگی و انسجام بالای اجتماعی، شکل ارگانیک و کیفیت بالا از لحاظ زیست­محیطی است. چنین شرایطی، مطلوبِ محلات مسکونی می­باشد که در مواجهه با شهر و هجوم فرهنگ شهری، در حال نابودیست. همچنین حضور اجتماعی با ویژگی­های نامبرده، وجود شرایط را برای بکارگیری رهیافت تجدید حیات شهری اجتماع-محور گوشزد می­ کند.

3-1- اهداف پژوهش

هدف از پژوهش حاضر را می­توان به صورت زیر لیست نمود:

– مطالعه و دستیابی به راهبردی که بتوان از طریق آن برنامه­ای پاسخده برای ارتقای سطح زندگی و کیفیت محیطی دهکده­های شهری تهیه نمود.

– تجربه­ ای از شیوه بهره ­گیری از پتانسیل حضور اجتماعات محلی و ایجاد رضایت آنان در زندگی در محله­ی خود.

– تجربه­ ای از شیوه ایجاد تحرک و پویایی در اجتماعات محلی.

– پیشنهاد نمونه ­ای درراستای هرچه اجرایی­تر ساختن طرح­های شهری.

– معرفی نمونه ­ای از شیوه برنامه ریزی پایین به بالا.

4-1- سوالات پژوهش

– برنامه­ ریزی اجتماع- محور و تجدید حیات اجتماع- محور چیست و چگونه می توان از آن در برنامه ­ریزی دهکده­ های شهری استفاده نمود؟

– چه عواملی در برنامه ­ریزی سبب تقویت اجتماع محله­ای شده است و بستر تجدید حیات شهری پایین به بالا را فراهم می­آورد؟